Аль эсвэл нэр дэвшихээр горилбол шууд “ачигдана” гэсэн айдас тэднийг хүлчхээд байна уу. З.Энхболд шоронд явсан, Н.Алтанхуяг шүүх дээр байгаа зэрэг нь горилогчдыг “тушчихаад” байгаа юм болов уу.

Нэг мэдсэн чинь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хүсвэл хэдэн удаа ч сонгогддог болчихсон байх вий гэдгээс улс даяараа айж болгоомжилж байна. Яагаад гэвэл ийм үйлдэл хуулийн дагуу л бий болчихдог туршлага дэлхийгээр нэг бий.

Зургаан жилийн хугацаатай сонгогдсон Ерөнхийлөгч нэг удаа улирахад л бүх зүйл дуусаа. Ардчиллын “баян бүрд” гэгдэж байх үед Ц.Элбэгдорж наймхан жилийн дотор хэрхэн дарангуйлагч болж хувирахыг бид нүдээрээ харсан шүү дээ.

Оросууд болохоор герман хэлнээс шууд авч. Энэ нь манайд тэр чигээрээ ороод өнөөдөр хүртэл бид “Буруу замаар будаа тээгээд” бүтэн 100 гаруй жил болчихжээ. "Англи" гэдэг хэл аль тэртээ XVI зуунд мөхөж алга болсон. Өнөөдөр энэ хэлээр ярьдаг ганц ширхэг ч хүн энэ дэлхийд байхгүй болоод бараг 500 жил өнгөрчээ.

Евроазийн бүх улсууд гадаадад амьдардаг эх орон нэгтнийгээ хамгаалж дэмжсэн хуультай байсан. Зөвхөн Монгол, Киргиз улс хоёр гадаадад амьдардаг эх орон нэгтнээ хамгаалж дэмжих нэг ч хуульгүй байсан. Гэтэл саяхан Киргиз улс гадаадад амьдардаг эх орон нэгтнээ дэмжсэн  хуулиуд гаргалаа.

Хуульдаа "Зөвхөн нэг удаа зургаан жилээр томилно" гэсэн бүрэн эрхтэй дарга нар тохироо хийж хууль өөрчлөөд, эсхүл зөрчөөд өөрийгөө сунгадаг боллоо. Ерөнхий прокурор, АТГ-ын дарга хоёрыг дуурайгаад Ерөнхий шүүгч, Цэцийн дарга хоёр сунгагдахаар бэлдэж байгаа тухай хаа сайгүй ярих.

Э.Бат-Үүл: Цэц өөрөө Үндсэн хууль зөрчсөн шийдвэр гаргавал, манаач нь хамгаалах ёстой зүйлээ шатаасан шиг ноцтой гэмт хэрэг. Нийгмийн бухимдал тэнгэрт тулсан, оч үсэрвэл бослого гарахад бэлэн энэ үед, эцсийн найдвар болсон Үндсэн хуулийн засаглалыг устгавал улс орон анархи руу явна.

Нам-засгийн өндөрлөг рүү хүрэх нь хүрсэн, хүрэх биш дөхсөн. Удсан бол оройд нь гараад ирсэн байхыг хэн байг гэхэв. МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны орлогч гишүүн, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга, ГЯЯ-ны сайд байсан хүн шүү дээ. Тэндээсээ буруутаж буугаад БНУАУ-д (Унгар) Элчин сайдаар явсан, тэндээс нь буруутгаж матаж буулгаад Улсын Прокурорын газарт хэлтсийн дарга, Улсын барилга эдийн засгийн комисст хуулийн зөвлөх, хуулийн мэргэжилтэн, тэндээсээ МУИС-д төр эрхийн тэмхмийн багш, франц хэлний багш хийж байгаад төрсөн нутагтаа сум нэгдлийн даргаар саналаараа явж, тэгснээ ШУА-ийн Мэдээллийн тасагт эрдэм шинжилгээний ажилтан, тасгийн дарга, тэгснээ Авто тээврийн 1-р баазад жолоочоор гээд жирийлгээд байж.

Орос ба Зөвлөлтийн түүхэнд Хятадын өмнө ингэж шалдаа буусан Хаан, Генсек, Ерөнхийлөгч, Засгийн газар, Цэргийн зүтгэлтэн түүхэнд байгаагүй юм шүү дээ. Түүх судла! Харамсалтай! 

АН-ын гишүүд энэ долоо хоногт Батлан хамгаалахын сайдыг огцруулах шаардлагыг Ерөнхий сайдад хүргүүлэхээр болжээ. Гэхдээ Ерөнхий сайд Н.Учрал тэдний хүсэлтээр хүлээж авах эсэх нь эргэлзээтэй.

Тэр мөчөөс хойш нэг талаас, АТГ-ын дарга “Хотын даргыг шалгаж чадах уу даа” гэх басамжлал, яагаад шалгахгүй байх тухай таамаглал болон нөгөө талаас, хуулийн байгууллага Хотын хэрэгжүүлж буй төслүүдийг шалгаж буйг буруутгасан дайралтууд зэрэг эхэлсэн.

Ерөөсөө Н.Учралд биш, намд нь асуудал байна уу? Эрх барьж байгаа намд нийслэлчүүд сонгогчийн тоо, толгой, саналын хуудас дээрх хар цэгнээс өөрөөр харагдахгүй байна уу? 

“Парламентын нэр хүнд” гэж олон улсад ярьдаггүй. Итгэлийг хүлээх чадвар талаас нь буюу хууль ёсны нэршлээрээ “Төрд итгэх иргэдийн итгэл” гэдэг нэр томъёогоор ярьдаг. Энэ утгаараа бид зөв чиглэл рүүгээ явж байна.

Ч.Хосбаярын өөр нэг давуу тал нь улс төрийн онц дуулиантай хэргээр нэрлэгддэг Н.Энхбаярыг яллах бүрэлдэхүүнд Сүхбаатар дүүргийн шүүхийн шүүгч байхдаа орж ажилласан. Эдүгээгийн Ерөнхийлөгчийн дэмжлэгтэй. Ойрмогхон үе үе бараалхаж байгаа сонстох болсон.

Шаравын зурсан гэх, 1924 онд хэвлэгдсэн Монголын анхны марк болох “Очирт”-ын ур хийц 1926 оны хавар, өвөл гарсан хоёр өөр дизайнтай “Соёмбот” маркуудаас илт өөр байсан явдал юм. Нэг хүн ганц хоёрхон жилийн зөрөөтэй зурсан гээд байдаг. Гэтэл харьцуулаад харахад тэр гурван маркийг хоёр, магадгүй гурван өөр хүн зурсан байж болзошгүй байдаг! Илт тодорхой энэ ялгааг олж харахын тулд заавал зураач байх албагүй.

Улс төрийн, төрийн хүний хувиар эрхэлж байсан ажил, албан тушаалдаа хүндэтгэлтэй хандах, тэр хэмжээнд биеэ авч явах, хянаж сурах нь наад захын дадал юм. Албан тушаалыг авсан шигээ өгч сурах хэрэгтэй.

Хамгийн өндөр өртөгтэй гүтгэлгийг “Гэрэгэ” тауэрийн 15 давхраас үйлдвэрлэн гаргаж байсныг нийтээрээ мэддэг болсон. Үүний төлөө хэн ч ял хүлээгээгүй.

“Монгол” хэмээх нэрийн хамгийн эртний бичлэгүүд нь янз бүрийн хэл, бичгийн системд өөр өөр авиа, дүрслэлтэй тэмдэглэгдэж ирсэн бөгөөд үүнийг хэл шинжлэлийн талаас задлахад сонирхолтой дүр зураг гарч ирдэг.

Өндөр татварын хамгийн эхний хор уршиг бол иргэдийн ядуурал. Хүн хөдөлмөрлөж олсон орлогынхоо ихэнхийг татвар, шимтгэл, үнийн өсөлтөд алдахаар амьдрал нь сайжрах мэдрэмж төрдөггүй.

Үнэнийг хэлэхэд, миний хувьд нэлээд дээхнээс Оросыг сонирхохоо больсон. Орос-Украины дайн эхэлсэн үеэс хойш л Оросын тухай ном сонин эргүүлж, орос кино, видео бичлэгүүдийг их үзэх боллоо. Тэр үеэс “Энэ орос гэдэг үндэстэн, оросууд нээрээ ямар хачин хүмүүс вэ?" гэсэн бодол толгойноос салахгүй байгаа юм. Тэгээд д энэ тухай бичье гэж шийдсэн хэрэг.