Н.Учралыг Ерөнхий сайд боллоо гэхэд алга ташиж байсан улс төрийн зритель кабинетаа бүрдүүлэнгүүт эргэж хараад суучихлаа. Өнгөрөгч зун Г.Занданшатар хүртэл нүргэлсэн алга ташилттайгаар Засгийн газраа бүрдүүлж байлаа. Тэрүүгээр нь харахлаар Н.Учралын гараа Г.Занданшатарынхаас дор эхэлж байна.

Улаанбаатарын “хуурай газар"-ыг дур зоргоороо устган байгуулж, тэр нь түгжрэлийг огт бууруулаагүй, дараа нь Улаанбаатарыг тэтгэдэг гол ус руу халдаж Дунд голыг дагуулан, бүр дотор нь, сүүлдээ Туулын эргээс хулгайлсаар барилга, орон сууцуудыг тулгаж бариад үүнийгээ далан, дугуйн замаар тусгаарлаад зогсох нь уу гэтэл "даварсаар даварсаар Дагвын орон дээр" гэгчээр Туул гол дотор, бүр гольдрил дээгүүр нь хэдэн мянган тулгуур зоосон хурдны гүүрэн зам тавихаар дайрч тэртээ тэргүй нарийссаар хэзээ мөдгүй тасрахдаа тулсан "улаан шугам"-ыг давахыг санаархсан тул олон нийт тэсэрлээ. Туул бол Улаанбаатарын амь, түүнд халдах нь Улаанбаатарын аминд халдсан хэрэг.

Яг одоо! Засгийн газаргүй Ерөнхий сайд даргагүй УИХ-ыг удирдаж байна. Удах тусам танхимаа бүрдүүлэх Ерөнхий сайдад улам хэцүү болж, дарамт шахалт, шивнээ, захиас ихсэж “шантааж”  гэгчдээ орно шүү.

Оросын түүхчид хэдэн зууны туршид “Орос улс алс дорнодод Сибирийг эзэмшсэн, тэнд амьдарч байсан бүдүүлэг омгуудыг соёл иргэншилд оруулж Орост сайн дураар нь нэгтгэсэн” хэмээн гүтгэсэн худал хуурмаг түүхээр дэлхий нийтийг төөрөгдүүлж өдий хүрэв. Оросууд Сибирьт амьдарч байсан татар, башкир, монгол, түрэг үндэстэнд “сибирьчүүд” хэмээн шинэ нэр өгөв. Алтай болон баруун Сибирьт амьдарч байсан ойрд монголчуудад “алтайчууд” хэмээх шинэ нэр өгөв. Оросууд Ижил мөрний орчим амьдардаг ойрд монголчуудад “калмык” хэмээх нэр өгөв, хойд монголчуудад “бурят” хэмээх нэр өгөв, урианхайчуудад “тува” хэмээх нэр өгөв.

Энэ бол есхөн сар ажилласан Засгийн газрын хувьд “чамлахаар чанга атгах” ёстой үр дүн юм. Парламентын гаднаас томилогдсон, намын тамгагүй Ерөнхий сайд гэдэг талаас нь харвал бараг хүрч болшгүй үр дүн.

Нийслэлээс хүчээр шахуу явсныхаа дараа намынхаа Нарийн бичгийн дарга гэсэн сэтэртэй чимээгүйхэн явж байсан аварга Д.Сумъяабазарын нэр энэ их хэрүүл дундуур гэнэтхэн гараад ирэв.

Түүний 1962 онд гарсан анхны томоохон ном Silence in the Snowy Fields дээрхийг Америкт тунхагласан. Миннесотын цаст тал, өвлийн нам гүм, ганцаардлын аясаар дүүрэн энэ номыг уншихад бараг юу ч өрнөхгүй юм шиг атлаа хүний дотор асар их зүйл хөдөлнө. Блайгийн шүлэг сүржин биш. Уншаад “Пөөх, ямар мундаг хэлээ вэ” гэж уулга алдахгүй. Харин “Яагаад ч юм энэ мөр миний сэтгэлийн хөндүүр газрыг олчихлоо” гэдэг мэдрэмж төрүүлнэ. Тэр ч утгаараа Блай бол шүлгийг чамирхлаас салгаж, амьдралын анхны долгион руу аваачсан найрагч.

Далаад оны Улаанбаатар. Дөчин мянгат. Ард кино театр. Зундарь. Жүди. Атаман. Жонон малгай. Трапец жийнс. Урт үс. Зодоон нүдээн. Пянз. The Beatles, Pink Floyd, Deep Purple. Соёл-Эрдэнэ. Сэтгэлийн жигүүр. Главлит. Мөнгөн хүрхрээ. Монголын рокийн хааны энгэрт тогтох хувьгүй Соёлын Тэргүүний ажилтны тэмдэг. Шавар монументаль. Мөнхийн аялгуу...

Дэлхийн тамхины зах зээлийг хэдхэн том компани хянадаг бөгөөд тэд янжуур, вэйп, халдаг тамхи, никотин бүтээгдэхүүн зэрэг бүх төрлийг зэрэг үйлдвэрлэж, борлуулдаг. Товчхондоо янжуур ба вэйпийн маргаан нь ихэнхдээ хэрэглэгчдийн түвшний, хиймэл пиар маргаан болохоос биш бизнесийн түвшинд бол нэг л салбарын хоёр бүтэц юм. Хоорондоо маргалдаж буй мэт лобби, пиар идэвхтэй хийснээр тамхины хяналтын хууль, зохицуулалтыг сарниулна, манайд ч энэ үзэгдэл бий. 

Улс төрийн томилгоогоор ирсэн сайд явж л байдаг. Гэвч монгол төрд, салбарын бодлогод залгамж чанар гэж байх ёстой. Ирсэн болгон сайн дураараа нэг юм сэтгээд өмнөхөө бүр үгүйсгээд явчихдаг. Үүнээс л бид ангижирч, залгамж чанараа гээлгүй бодлогоо үргэлжлүүлэх нь аль ч салбарт хамааралтай.

Огт зохицуулалтгүй электрон тамхин дээр хуулийн зохицуулалт зайлшгүй хэрэгтэй, өмнөх хуулиараа явж ирсэн янжуур дээр татварыг сарвайтал нэмэх хэрэгтэй. Хэн нь хэндээ илүү боломж олгосон гээд байх зүйлгүйгээр асуудлыг шийдэх шаардлага байна. 

Тариаланчдын амьжиргааны гол хэрэгсэл болох дизель түлш дор хаяж одоо байгаа үнэ дээрээ 800-1000 төгрөгөөр нэмэгдэх магадлалтай гэсэн яриа тариаланчдыг түгшээж эхлээд байна шүү дээ. Энэ хүндрэлийг дийлээд явах компаниуд хэр олон билээ.

Хүн төрөлхтөн 1961 онд анх сансарт ниссэнээс хойш яг 20 жилийн дараа монгол хүн анх сансарт ниссэн юм. Сансрын нисэгч Ж.Гүррагчаа сансарт ниссэн монголын анхны, Ази тивийн хоёр дахь, дэлхийн 101 дэх хүн болж сансар судлалын түүхэнд бичигджээ.  

Монголын маршал Чойбалсан зөвлөлтийн НКВД-тэй хуйвалдан “Хар эрэг” хэмээх хорт ажиллагаа явуулж, Дэмчигдонров ванг “Үндэсний асуудлаар зөвлөлгөөн хийе, гэрээ хэлэлцээ хийе” хэмээн хүүгээр нь хуурамч захидал бичүүлж Монголд хуурч авчран 1950 онд баривчилж шоронд хийсэн юм. Маршал Чойбалсан Монголд итгэл найдвар өвөртлөн ирсэн Дэнчигдонров ванг шоронд хийж, түүний хүү Дугарсүрэнг буудан хөнөөнө гэдгийг Дэ ван яахин мэдэх.

Намаасаа хөөгдсөний дээр УИХ-аас эгүүлэн татах асуудал хөндөгдөөд эхэлмэгц Л.Оюун-Эрдэнэ ямар ч хамгаалалтгүй болж, “хорхойтсон баавгай” шиг л улангасч байна. Идэш тэжээлийн хомсдолд орж, ухаан санаа нь балартсан баавгай ичээнээсээ гарч хүн мал руу дайрдаг. Л.Оюун-Эрдэнэ яг л ийм байдалд ороод байна.

Энэ үйл явдлын хамгийн гайхалтай, хамгийн оргил цэг нь “Говь-Хянганд тулалдсан нь” кинонд Цэдэнбалын дүрийг бүтээж, түүхэн үнэнийг гуйвуулсан үзэл суртлын золиос болж, Төрийн шагнал хүртсэн жүжигчин Ц.Төмөрбаатар шагналаасаа татгалзсан явдал байлаа. Төмөрбаатар түүхэн бодит үнэн ба уран сайхны дүр хоёрын хоорондох асар том ангал, “Залуу жанжин”-ы бодит гавьяаг өөр хүнд наасныг ухаарч, өөрийн хүртсэн өндөр шагналаасаа татгалзсан юм.

МАН-ын дарга УИХ-ын дарга хэвээр байгаа тохиолдолд чуулганы хуралдаанд оролцохгүй” гэдгээ Ардчилсан намын бүлэг илэрхийлээд байгаа. МАН-ын зарим гишүүд “УИХ-ыг хэнээр удирдуулахаа эрх барьж буй нам өөрсдөө мэдье, улс төр хийхээ зогсоо” гэх мэт эсэргүүцлийн үг хэлж байна. Үнэн хэрэгтээ улс төрийн нам улс төрийн акц хийх нь гайхах зүйл биш. Тэр тусмаа цөөнх.

Элчин сайдын “Үг” нь манай Засгийн газрын санхүүжилттэй киноны промо-той давхцсан нь санаандгүй юм биш. Харин сайн харилцаат хөрш орных нь Засгийн газрын захиалгаар Синофоби бүтээж сурталчлах нь Хятад улсын хувьд үзэл суртлын дайсагнал болно. Засгийн газрын санхүүжилтээр хийгдсэн бүтэн кино байтугаа “ахар” видеог ч Монголын төрийн бодлого л гэж тэд харна. Яагаад ч юм бэ, Хятадын тал тэвчээд, манайхан тэрийг нь “Биднээс айгаад дуугарч чадахгүй байгаа нь тэр” гэж эндүүрээд ирсэн хэрэг.

Парламентын хүч нь улс төрийн намууд. Улс төрийн намууд хүчтэй, хариуцлага өндөртэй байж парламент хүчтэй байдаг. Тиймээс нэр дэвшүүлсэн гишүүнээ эргүүлэн татах эрх нь улс төрийн намд, сонгосон тойргийн гишүүнээ эргүүлэн татах эрх нь сонгогч иргэнд байх ёстой.   

Хөгжил гэдэг нь ядуу хүн машин унахыг биш, харин баян хүн нийтийн тээврээр зорчихыг хэлдэг. Бид энэ цэг рүү дөхөж яваа ч, зам нь жаахан "түгжрэлтэй" байна.