Монгол улсын ерөнхий дунд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрт шатрыг оруулах нь зүйтэй юм байна. Дэлхийн шатрын их гүрэн болох Энэтхэг, Хятад, Узбекистаны туршлагыг Монгол улс судалж хэрэгжүүлэх нь чухал байна. 

Санал хураалтыг хүчингүй болгоно гэвэл гонж байх нь. Тэд шийдвэрээ хамгаалах нь. Улс төрийн бүх сонгуулийн маргааныг шүүн тасалдаг шүүх нь сонгуулиа хууль зөрчиж хийсэн гэвэл дуусаа болно. Харин Ц.Цогтод хэн ямар санал тавьж, ямар амлалт нэхсэн юм бол?

Эрх баригч МАН ард иргэдээ ажилтай орлоготой байлгахын төлөө ямар ч бодлого хэрэгжүүлсэнгүй. Тэд ард түмэндээ ажил гэдэг сэдэв биш, улс төр гэдэг сэдэв л өгсөн. Ээлж халаагүй засаглан туйлдуулж, бэлэн болсон бизнесийн үр дүнг хулгай луйвраар булаах, буулгах, зогсоох, дарамтлах жишгийг л тогтоолоо.

Эрх мэдэл удаан төвлөрөх тусам институци сулардаг, хувь хүний нөлөө хүчирхэгждэг. Монгол бол ердөө гурван сая гаруй хүнтэй жижиг улс. Ийм улсын хувьд эрх мэдэл нэг хүний эргэн тойронд удаан төвлөрөх нь бүр ч өндөр эрсдэлтэй.

Улсын төсвийн зарлагын хэсэгт бичигдсэн тоо болгон зүгээр нэг цифр биш ээ. Тэр мөр бүрийн ард мах цусанд төрсөн, асар их эрх мэдэлтэй, зохион байгуулалттай ашиг сонирхлын бүлэг зогсож байдаг. Төсөв танах тухай ярихад УИХ-ын гишүүд бүгдээрээ “ерөнхийд нь” дэмждэг боловч яг “тухайлан” хасаж эхлэхэд боож үхэж, босон харайдаг.

Өмнө нь  дэслэгч генерал  Ж.Жамьянгийн  нэрэмжит  Буудлага спортын төв клубыг хууль  хүчний  байгууллагыг  төөрөлдүүлэн  төрд авч  Төрийн  өмчит   компани   байгуулж   байсан  жишгээ  давтах  гэж  ийнхүү улайрав уу?

АПЕК гэж манай улс элсэнэ хэмээн бүр 1994 онд Гадаад бодлогын үзэл баримтлалдаа хатуу зааж өгч байсан тэр механизм одоо үүрэг гүйцэтгэж байна уу? ШХАБ байна, 2018 онд шат ахин оролцоно хэмээн тэр үеийн Төрийн тэргүүн ам нээгээд цааш нь хөгжүүлж чадалгүй үүрдийн идэвхтэй ажиглагч дээр нь үлдээсэн бас нэг механизм үүрэг гүйцэтгэж байна уу? Үүрэг гүйцэтгэж байна уу, хуралдаж байна уу гэдэг хоёр өөр ойлголт шүү.

Д.Ганзоригт Цэц дахин нэр дэвших өрсөлдөх боломж олгосон ч тэр нэр дэвшихгүйгээр болж. Учир жанцан нь юу юм гэхээр Д.Ганзоригийг дагасан шүүмжлэл хэтэрхий их байгаа. Цэц л нэрээ бараад өнгөрлөө, хөөрхий.

“Хараач, ийм хүн хүртэл амьдралын төлөө зүтгэж байна. Чи яагаад чаддаггүй юм”, “Ийм өрөвдөлтэй мөртлөө ямар мундаг юм бэ” гэх мэт агуулгатай. Өнгөц харахад магтаал мэт боловч үнэндээ хувь хүнийг үлгэр жишээний үзүүлэн болгож байгаа хэрэг.

Аль эсвэл нэр дэвшихээр горилбол шууд “ачигдана” гэсэн айдас тэднийг хүлчхээд байна уу. З.Энхболд шоронд явсан, Н.Алтанхуяг шүүх дээр байгаа зэрэг нь горилогчдыг “тушчихаад” байгаа юм болов уу.

Нэг мэдсэн чинь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хүсвэл хэдэн удаа ч сонгогддог болчихсон байх вий гэдгээс улс даяараа айж болгоомжилж байна. Яагаад гэвэл ийм үйлдэл хуулийн дагуу л бий болчихдог туршлага дэлхийгээр нэг бий.

Зургаан жилийн хугацаатай сонгогдсон Ерөнхийлөгч нэг удаа улирахад л бүх зүйл дуусаа. Ардчиллын “баян бүрд” гэгдэж байх үед Ц.Элбэгдорж наймхан жилийн дотор хэрхэн дарангуйлагч болж хувирахыг бид нүдээрээ харсан шүү дээ.

Оросууд болохоор герман хэлнээс шууд авч. Энэ нь манайд тэр чигээрээ ороод өнөөдөр хүртэл бид “Буруу замаар будаа тээгээд” бүтэн 100 гаруй жил болчихжээ. "Англи" гэдэг хэл аль тэртээ XVI зуунд мөхөж алга болсон. Өнөөдөр энэ хэлээр ярьдаг ганц ширхэг ч хүн энэ дэлхийд байхгүй болоод бараг 500 жил өнгөрчээ.

Евроазийн бүх улсууд гадаадад амьдардаг эх орон нэгтнийгээ хамгаалж дэмжсэн хуультай байсан. Зөвхөн Монгол, Киргиз улс хоёр гадаадад амьдардаг эх орон нэгтнээ хамгаалж дэмжих нэг ч хуульгүй байсан. Гэтэл саяхан Киргиз улс гадаадад амьдардаг эх орон нэгтнээ дэмжсэн  хуулиуд гаргалаа.

Хуульдаа "Зөвхөн нэг удаа зургаан жилээр томилно" гэсэн бүрэн эрхтэй дарга нар тохироо хийж хууль өөрчлөөд, эсхүл зөрчөөд өөрийгөө сунгадаг боллоо. Ерөнхий прокурор, АТГ-ын дарга хоёрыг дуурайгаад Ерөнхий шүүгч, Цэцийн дарга хоёр сунгагдахаар бэлдэж байгаа тухай хаа сайгүй ярих.

Э.Бат-Үүл: Цэц өөрөө Үндсэн хууль зөрчсөн шийдвэр гаргавал, манаач нь хамгаалах ёстой зүйлээ шатаасан шиг ноцтой гэмт хэрэг. Нийгмийн бухимдал тэнгэрт тулсан, оч үсэрвэл бослого гарахад бэлэн энэ үед, эцсийн найдвар болсон Үндсэн хуулийн засаглалыг устгавал улс орон анархи руу явна.

Нам-засгийн өндөрлөг рүү хүрэх нь хүрсэн, хүрэх биш дөхсөн. Удсан бол оройд нь гараад ирсэн байхыг хэн байг гэхэв. МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны орлогч гишүүн, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга, ГЯЯ-ны сайд байсан хүн шүү дээ. Тэндээсээ буруутаж буугаад БНУАУ-д (Унгар) Элчин сайдаар явсан, тэндээс нь буруутгаж матаж буулгаад Улсын Прокурорын газарт хэлтсийн дарга, Улсын барилга эдийн засгийн комисст хуулийн зөвлөх, хуулийн мэргэжилтэн, тэндээсээ МУИС-д төр эрхийн тэмхмийн багш, франц хэлний багш хийж байгаад төрсөн нутагтаа сум нэгдлийн даргаар саналаараа явж, тэгснээ ШУА-ийн Мэдээллийн тасагт эрдэм шинжилгээний ажилтан, тасгийн дарга, тэгснээ Авто тээврийн 1-р баазад жолоочоор гээд жирийлгээд байж.

Орос ба Зөвлөлтийн түүхэнд Хятадын өмнө ингэж шалдаа буусан Хаан, Генсек, Ерөнхийлөгч, Засгийн газар, Цэргийн зүтгэлтэн түүхэнд байгаагүй юм шүү дээ. Түүх судла! Харамсалтай! 

АН-ын гишүүд энэ долоо хоногт Батлан хамгаалахын сайдыг огцруулах шаардлагыг Ерөнхий сайдад хүргүүлэхээр болжээ. Гэхдээ Ерөнхий сайд Н.Учрал тэдний хүсэлтээр хүлээж авах эсэх нь эргэлзээтэй.

Тэр мөчөөс хойш нэг талаас, АТГ-ын дарга “Хотын даргыг шалгаж чадах уу даа” гэх басамжлал, яагаад шалгахгүй байх тухай таамаглал болон нөгөө талаас, хуулийн байгууллага Хотын хэрэгжүүлж буй төслүүдийг шалгаж буйг буруутгасан дайралтууд зэрэг эхэлсэн.