2019 оны наймдугаар сарын 30. ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд И.К.Азизовын мэндчилгээнээс дипломат ёс гэхээсээ дургүйцэл, шаардлага ханхийж байв.

90 жил, 80 жил, 85 жилийн ойтоогоо золгосон боловч сумын төв нь нурж унах дээрээ тулчихсан, сумын төвөөрөө дүүрэн ажилгүй, гиюүрсэн иргэдтэй, хөдөөгүүр хэдэн мал нь өөрийнхөө эр чадлаар өсчихсөн, тэрийг нь хариулдаг хэдэн малчинтай, бултаараа арчаагүй амьдарч байгаа ойгоо тэгж сүржин тэмдэглэх гэж үхэлдэх хэрэг байна уу?

Төр хамаг боломжоо шавхаад энэ онд 93 цэцэрлэгт 13,455 хүүхэд хүлээн авах бол цаана нь 20 мянган хүүхэд цэцэрлэгт хамрагдаж чадахгүй гэртээ үлдэх албан ёсны тоо бий.

Ц.Элбэгдоржийн үед ч мөн ШЕЗ-ийн гишүүдийг шүүгчид дундаасаа сонгодог байхаар хуульчилсан ч хууль хэрэгжиж эхлэхээс өмнө УИХ-ын зарим гишүүд хууль санаачлаад ШЕЗ-ийн гишүүнийг батламжлах эрхийг Ерөнхийлөгчид аваачаад өгчихсөн байдаг. Үүнээс болоод өнөөдрийн “шударга бусын хонгил, Ц.Элбэгдоржийн шүүгчид” хэмээх нэр томьёонууд гарсан билээ.

Халх голын дайнаас хойш 80 жил улирсан ч асар их цус урсгасан, догшин ширүүн тулалдаан яагаад хүн, амьтангүй, эзгүй бүс нутагт болох болов гэдэгт хэн ч хариу өгөөгүй байна.

Ингээд бид хар тамхи тээвэрлэсэн этгээд нь нь Туркийн Истанбул хот дахь манай Консулын орлогч төдийгүй тагнуулын бэлтгэгдсэн ажилтан байсан гэдгийг мэдэж авлаа. Монголын дипломат алба, тусгай албадтайгаа хамт шороотой хутгалдах нь энэ.

Үнэн хэрэгтээ манай нийгмийн "далд ухамсар" -ыг эзлээд байгаа фашизм хэмээх том-хүүрнэл (метанарратив, мета-хүүрнэл) Хүрэлсүхээр "үгээ хэлүүлж" байгаа хэрэг. Хэлсэн үг бүр нь түүний эрх мэдлийг арвижуулж, бүхний дээр гарах зам руу хөтлөх тул Хүрэлсүх зогсож чадахгүй л болов уу.

Хүмүүс цөхөрчээ, зарим нь “Социализмын үед арай бага иддэг байсан, тиймээс ч арай бага баастай байж дээ, социализмдаа буцах юмсан..” гэж санаа алдана. Хэн нэг гэгээнтэн гарч ирээд баахгүйгээр хэрхэн амьдрахыг зааж өгөх болов уу? Сураг дуулах нь хойд ах нар нэг том баадаггүй удирдагчтай юм байх, лав ихэнхи нь тэгж итгэнэ, тиймээс найдвар байна.

Ц.Нямдорж сайдын алдарт “Lexus 570” машиныг ОХУ-аас өөрийнхөө нэр дээр (дипломат хөнгөлөлтөөр) худалдаж аваад хөлөөр нь авчирч, ШШГЕГ-т 360 саяар шахсан Т.Мөнхбатын хар тамхи тээвэрлэсэн хэргийн шүүх хурал ХБНГУ-д өнгөрөгч долоо хоногт эхэлжээ.

Монголын орон нутагт ч сэтгэлийн асар их хөөрлөөр асуудалд хандаж байсныг Баруун Монголд Ховдын хязгаараас хятадуудыг хөөн гаргасан явдал тодорхой харуулдаг. Хятад байшин барилга, бичиг ном, ер нь л яаж ийгээд тэдний соёлыг санагдуулсан бүхнийг хайр найргүй устгаж байв. Мөн олон хятад хүн үхэж үрэгдэж, хятадуудыг зүйл бүрээр харгислаж байсныг мартах аргагүй.

Баялгийг хэн эзэмшиж байгаад бус, хэрхэн эзэмшиж, ашиглаж байгаад асуудал байна. Үүнийг хянах, цагдах үүрэг нь Засгийн газар, түүний хүний нөөцөд бий. Өөрөөр хэлбэл У.Хүрэлсүхэд өөрт нь байгаа. Тийм атал өөрөө ажлаа хийгээгүйн төлөө өрөөл бусдыг нураагаад, хураагаад, шатаагаад байх нь шударга уу?

Хамгийн гол нь бид судлаачдын олон жил улиг болтол ярьсан хагас ерөнхийлөгчийн тогтолцооноосоо салж, парламентийн тогтолцоогоо бэхжүүлэх зорилго хэрэгжихгүй. Шүүх засаглалын хараат бус байдал үлгэр туульс болно гэсэн үг юм. Ийм маягаар ҮХ-аа шинэчлэх гэж байгаа бол эртхэн больсон нь дээр.

Уул уурхайн бол том шатдаг бизнес. Модоо барих гэсэн тэнэг хүн л энэ салбарт орж бизнес хийнэ гэж хэлэгддэг байсан юм шүү! Нямтайширтай зэрэгцэж ганзагаар бизнес эхэлж байсан, одоогийн Ерөнхийлөгч Баттулга л лав, уул уурхайн бизнесийг их шоолдог байсан юмдаг! Одоо харин шунадаг болжээ.

Ахиж ирэх нь хамаагүй, ирэхгүй байсан ч яадаг ч гүй, дэлхийн хүмүүс дуусах биш гэдэг энэ хандлагаа болихынсан. Ганц аялал жуулчлалын салбар ч биш бүхий л салбарт цөмөөрөө сууж байгаа мөчрөө хөрөөдөхөө болий, иддэг сав руугаа нулимахаа больцгооё. Гэвч хамгийн аймар нэр хугалдаг, улсаар нь тэнэг харагдуулж чаддаг том гарууд бол манай улстөрчид л дөө.

Ашигт малтмалын лицензийг айлын авдарнаас хураадаг гэж сонсоогүй л байлтай.

Үндсэн хууль сайжраад сайжраад яс мөрдөх иргэн дээрээ ч доороо ч бий билүү гэж бодохоор урам хугарна. Хоёр заалт ойлгомжтой. Гишүүнийг эргүүлэн татах заалт орохгүй. Шүүх прокурор ҮАБЗ-ийн хасар басар хэвээр үлдэнэ. 76-гаас 50 жидүүч. 108-аас хэд байхыг Занданбэрстэй УИХ тооцож буй биз.

Ашгүй муу, олигархийг. Алаад өг, нэмээд дэвс... Манай голоор нэг найр наадам. Ард нь “Сауд Гоби коэл транс”-ад ажиллаж байсан 400-гаад ажилчин ажилгүй болов, тэдний голоор нэг уйлаан майлаан. Өнөөдөр хөршийн чинь амбаараас шуудайтай будааг нь хурааж авсан төр маргааш таны хүүхдийн аягатай хоолыг булаана гэдэг үгийг монголчууд санасангүй дээ.

Өнгөрсөн сарын байдлаар манай улсын нэг өрхийн сарын дундаж орлого 1.2 сая төгрөг болж өсчээ. Гэвч зарлага нь 1.3 сая төгрөг. Зарлага ийн давахад ихэнхдээ өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүн, түлш шатахууны үнэ голлон нөлөөлдөг. Харин энэ удаад махны үнэ үнэмлэхүй жин даржээ. Статистикаас харвал, монголчуудын стратегийн хүнс болох махны үнэ сүүлийн нэг жилд 34.6 хувиар нэмэгдсэн байна.

Халх голын дайнд (Будилаан? Мөргөлдөөн? Тулалдаан? Байлдаан?) ​оролцохгүй, өөрийн нутагт ийм үйлдэл хийлгэхгүй гэж Ерөнхий сайд Гэндэн, Ерөнхий сайд Амар, Бүх цэргийн жанжин Дэмид нар Сталинтай зөрөлдсөнийхөө шанг амиараа төлсөн юм. Ийм байлдааны урьдчилсан бэлтгэл ажиллагаанд дор хаяхад 30 мянган монголчууд амиа өргөсөн юм. Жинхэнэ байлдааны талбарт 237 цэрэг эрс үрэгдсэн, үүний гуравны нэгийг нь Зөвлөлтийн улаан цэргийн онгоц эндүүрч бөмбөгдөн араас нь пулемётоор шүршсэн, гуравны нэгийг нь Японы тагнуул гэж хардан гүтгэж өөрийнхөн нь хороосон.

Ерөнхийлөгч, Ерөнхий прокурорын хоорондын харилцааг нэг бүрчлэн бүртгэн протколдож, зөвхөн албаны шинжтэй байхаар хуулиар нарийвчлан тогтоох ёстой. Тэгээд хэлэлцсэн асуудал бүр нь ард түмэнд ил тодоор мэдээлэгдэж байх учиртай. Ингэсэн бол манай Үндсэн хуулийн ардчилсан зарчмыг лоозон төдий биш, бодитой бөгөөд амьд байлгах байсан юм.