x

Иргэн, мэдээллийн хэрэгслийг эрүүгийн хуулиар машиндах дугуй эргэлээ

-Эрүү, Зөрчлийн хууль яах вэ. Иргэний хуулиа хэрэглээч эрх баригчид аа-

Хуулийг хуйлдаг эрх баригчидтай болжээ, бид. Байсхийгээд л засдаг, нэмдэг, хасдаг, өөрчилдөг, шинэчилдэг “хуулийн машин” эрх баригчдын дундаас асаж эхлэв. Мотор нь дуу орчихсон ч сигнал нь жигтэйхэн чанга юм.

Дугуй нь халцарч элэгдсэн ч эргэсээр л байх “хуулийн машин”-ыг сонгууль дөхөхөөр хэн дуртай нь жолоодоод давхидаг болжээ. Үнэмлэхтэй, үнэмлэхгүй, дүрэм мэддэг мэддэггүй нь ер хамаагүй. Учир нь ийм машинтай эрхмүүд яг л түргэний болон галын машин барьчихсан онцгой эрхтэй жолооч нар шиг ямар ч зохицуулалтгүй давхих дархан эрх өвөртөлсөн байдаг юм, Монголд.

Ийм түрэмгий хурдаар машиндчихсан хуулиуд манайд бишгүй. Олонх нь хэрэгжиж эхлээгүй байхдаа замхардаг бол зарим нь хэрэгжих олон салаа зам-тай. Тал бүр тийш салсаар эцсийн уулзвар дээр хоёр сая төгрөгөөс 20 сая төгрөгийн торгуулийн хуудастай болж “мэндэлсэн” ийм хуулийн нэг нь өнөөдөр хүчин төгөлдөр хэрэгжиж байгаа Зөрчлийн тухай хууль.

Энэхүү хууль нь эрх баригчдад гэхээсээ илүүтэй иргэнд, хэвлэл мэдээллийн байгууллага, сэтгүүлчдэд “зориулагдсан”. “Хуулийн машин”-ны өөдөөс элдэв эсэргүүцлийн үг дуугарсан, эрх баригчдын буруу, булхайг нь дэлгэсэн, олны дунд шараа болгосон, улс төр дэх нууцыг ил болгосон хэн бүхэн энэ хуулиар “машиндуулах” ёстой.

Ингэж л өнөөгийн улс төрчид өөрсдийг нь сонгосон сонгогч, нэр нүүрийг нь олон талаар алдаршуулан хэн бүхэнд таниулсан сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийнхэнд хатуурхан хүчээ үзүүлж шийтгэлийн хууль баталж өгсөн. Ийм гавьяа байгуулж чадсаныхаа төлөө тэд халдашгүй, дархан эрх хэмээх “хантааз” өмсцгөөсөн. Харин “хуулийн машин”-ны жолооч нарын халаасанд “Гэнэт төрсөн” хуулийнх нь ачаар иргэд, хэвлэл мэдээллийн байгууллага, сэтгүүлчид амаа үдүүлж нүдээ таглуулсан.

Хатуухан хэлэхэд, Зөрчлийн тухай хууль Монголын сэтгүүл-зүйн Эрэн сурвалжлах сэтгүүлчдийн гар хөлийг тушсан. 2020 оны парламентын сонгуулийн уур амьсгал хэдийнээ эхэлсэн энэ чухал цагт өнөөх “хуулийн машин” дахин дохиогоо дуугаргаж эхэллээ. Иргэн, мэдээллийн хэрэгслийг Эрүүгийн хуулиар “машиндах” дугуй эргэлээ. Тодруулбал,

Зөрчлийн тухай хуулийн 6.21 дүгээр заалтад “Хүний нэр төр, алдар хүнд, хуулийн этгээдийн ажил хэргийн нэр хүндийг гутаан доромжилсон худал мэдээллийг нийтэд дэлгэсэн, эсхүл мэдээллийн хэрэгсэл, нийтийн сүлжээгээр тараасан бол хүнийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хорин мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно” хэмээн тусгасан байдаг.

Өөрөөр хэлбэл, сэтгүүлчийг хоёр сая, хуулийн этгээдийг 20 сая төгрөгөөр торгодог болгож хуулийг “хуйлсан”. Хэдийгээр Эрүүгийн хуулиас гүтгэлэг, доромжлолтой холбоотой заалтыг авч хаясан нь нэг том алхам байсан ч Зөрчлийн хууль хэрэгжих явцдаа Эрүүгийн хуулиас ч шийтгэгдэх байдал нь дордсон. Анх энэ хуульд “Гүтгэлэг” хэмээх 6.21 дүгээр заалт орж ирэхээсээ л сэтгүүлчдийн амыг хаах зорилго нь тод байлаа.

Учир нь Зөрчлийн хуулийг цагдаа шалгадаг. Давж заалдахдаа Эрүүгийн хэргийн шүүхэд давж заалддаг. Өндөр албан тушаалтантай холбоотой зөрчлийн хэргийг шалгах үүргийг Улсын Ерөнхий Прокурорын тушаалаар Нийтийн хэв журам хамгаалах, олон нийтийн аюулгүй байдлыг хангах Албад ногдуулсан нь “но”-той. Мэдээж босоо удирдлагынхаа заавраар цагдаа ажиллах нь хэнд ч ойлгомжтой.

“Глоб интернэшнл төв” ТББ-д бүртгэлтэй хэргийн тоон баримтыг сөхвөл 2017 онд шүүхээс гүтгэх зөрчилтэй холбоотой төрийн өндөр албан тушаалтны зургаан шийдвэрийг хянаж, дөрвийг нь хэвээр үлдээсэн байгаа бол 2018 онд 32 зөрчлийг хянан шүүж 19 шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн байдаг.

Сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн өмнөөс дуу хоолой нь болж байдаг тухайн газраас 300 сэтгүүлчийн дунд судалгаа хийсэн дүн мэдээ анхаарал татна.

Хуулийн этгээдийг 20 сая төгрөгөөр торгодог учраас байгууллага нь сэтгүүлчээ “Чи хоёр сая төгрөгөөр торгуулчих” гэх мэтээр тохирдог байдлаас үүдэж сэтгүүлч өнөөх заргынх нь бай болдог нь нууц биш. Тэгвэл сэтгүүлчийн ёс зүйг ахиулахын оронд сэтгүүлчийг торгож, шийтгэхээр улайрсан Зөрчлийн хуулийнхаа “давсыг” чангаруулж Эрүүгийн хуулиар асуудлыг шийддэг болох эхний хувилбараа дахин ярьж эхэллээ, эрх баригчид.

Гэтэл Иргэний хуулийн гурван том заалтыг хэн ч дурдахгүй хэвээр л. Өөрөөр хэлбэл, энэ харилцааг иргэний хуулиар аль хэдийнээ зохицуулсан байдаг ч манай түшээд алдар хүнд, нэр төрөө хамгаалах хантаазаа улам зузаалж эрүү, зөрчлөө л тойруулж нэмж, хасаж, засаж, шинэчилж өөрчилсөөр.

Ингэхдээ “Гүтгэх” заалтын тухайд эрүүгийн хариуцлага тооцох нь зүйтэй гэж үзэж ХЗДХ-ийн яамнаас уг хуулийг орууллаа. Байнгын хороо, чуулганаар хэлэлцэгдэх нь нэгэнт тодорхой, дэмжигдэх нь ч ойлгомжтой болоод явчихлаа. Эрүүгийн шинэчилсэн найруулгаар “Гүтгэх” заалтын хуулийн зохицуулалт илүү тодорхой, нарийн болно гэнэ. “Гүтгэх” гэдэг заалтын тухайд л гэхэд төрийн албан хаагч, хувь хүн, сэтгүүлч гэсэн байдлаар субъектүүдийг нь заах гэнэ.

Тэгэхээр зөвхөн сэтгүүлчид гэж ялгаж авч үзэхээс гадна нийгэмд учруулж байгаа хор хохирол, хэмжээ ямар байгаа юм, тухайн хүний эрх ашгийг хэрхэн хөндөж байгаа юм гэдгээс хамаараад ялгамжтай зохицуулалт хийсэн гэдгийг ХЗДХ-ийн яамны эх сурвалжууд онцолж байна.

Ингэхдээ сэтгүүлчийг 10 сая, аж ахуйн нэгж байгууллагыг 100 сая төгрөгөөр торгодог байхаар, мөн ял төлөвлөж ч болох байдлаар шинэчлэн үүнийгээ УИХ-аар хэлэлцүүлэхээр болжээ. Тиймээс Иргэний хуулиар ийм төрлийн хэргийг зохицуулах боломжтойг энд онцолъё.

Зөрчлийн тухай хууль нь өөрөө Захиргааны зөрчил хэмээн үздэг.

Гомдол гаргаж буй иргэн эсвэл байгууллага нэр төрөө сэргээх зорилгоор цагдаад ханддаг. Гэвч зөрчлийн тухай хуулиар тус иргэний гаргаж буй нэр төрөө сэргээлгэх гэсэн хүсэлт, үндэслэлийг гүйцэтгэж өгч чаддаггүй юм. Учир нь торгууль тавьсан мөнгийг тэр чигээр нь төр авдаг ба нэр, төрөө сэргээх гэсэн иргэнд ямар нэгэн нөхөн төлбөр олгогддоггүй.

Мөн цагдаа нар сэтгүүлчдийн ажлын онцлогийг хүлээн авч, зохих ёсны дагуу торгууль ногдуулан ажилладаг эсэх нь эргэлзээтэй. Учир нь үнэхээр гүтгэсэн гэх хэргээр цагдаагийн өмнө очиж буй сэтгүүлч шударгаар шүүгдээд, гүтгэсэн хэргээр шийтгүүлж байна уу, эсвэл цагдаагийн дутмаг үнэлэлт дүгнэлтээр торгууль тавиулж байна уу гэдгийг мэдэх хэмжээний мэргэшсэн цагдаа байдаггүй.

Үүн дээрээс хөөж бодъё. Хэрэв “Гүтгэлэг”-ийн тухай заалт Эрүүгийн тухай хуульд орвол сэтгүүлчдэд хамгийн ихээр ноцтой хохирол учруулж эхэлнэ гэсэн үг. Учир нь Эрүүгийн тухай хуулиар ногдуулсан торгууль нь цэвэр гэмт хэрэг гэж үздэг учир сэтгүүлч торгуулсан тохиолдолд тухайн сэтгүүлчийн хувийн хэрэг дээр ял шийтгэл эдэлсэн хэмээн тусгагдах болно. Ингэснээр гадны улс руу томилолт, ажил сургалтаар явахад томоохон асуудалтай нүүр тулгарна гэсэн үг юм.

Эдгээр асуудлыг Иргэний хуулиар шийдвэрлэх бүрэн боломж байтал эрх баригчдад ийм сонирхол алга. Мөн НҮБ-ын Хүний эрхийн хорооноос ирүүлсэн зөвлөмжөөр Эрүүгийн тухай хуулиас “Гүтгэх” зөрчлийг хасах ёстой гэсэн зөвлөмжийг ирүүлж байсан.

Үүний дагуу энэхүү саналыг төр хүлээж авсан ч зүсийг нь хувиргаад Эрүү, Зөрчлийн хуулийг “гороолж” шийтгэврийг хүндрүүлсээр байгаа нь харамсалтай.

"Үндэсний шуудан" сонин

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
Түүхий нүүрс түлсэн иргэд, байгууллагад хуулийн хариуцлага хүлээлгэнэ 4 цаг 13 минутын өмнө Хүүхдийн тэтгэмжээ өгдөггүй эцэг, эхэд хилийн хориг тавина 4 цаг 25 минутын өмнө Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төсөл: УИХ-ын II хэлэлцүүлгийн дараа 5 цаг 39 минутын өмнө Б.Пүрэвдорж, Б.Саранчимэг нар Монголын парламентын нэрийг дэлхийд гаргалаа 6 цаг 21 минутын өмнө Сөүл хотын удирдлагууд Нийслэлд хөрөнгө оруулахад бэлэн гэв 7 цаг 15 минутын өмнө Хаягдал тосыг түлш болгон ашилладаг "Флинт" зуухыг танилцууллаа 7 цаг 22 минутын өмнө Бурхан багшийн Их дүйчин өдөр бүх нийтээр амрахыг байнгын хороон гишүүд дэмжлээ 7 цаг 30 минутын өмнө Б.Болороо: Миний нөхөр гаднын нөлөөтэй амиа алдсан 8 цаг 36 минутын өмнө Ил тодын хуулиас болж Саарал жагсаалтад орсон гэх тархи угаалт 9 цаг 43 минутын өмнө ЭМД-аараа MRI оношилгоо хийлгэх боломжтой боллоо 11 цаг 15 минутын өмнө Д.Намжил: Заасан хугацаанд Саарал жагсаалтаас гарч чадахгүй ч байж мэднэ 11 цаг 28 минутын өмнө Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн төслийг хэлэлцэнэ 11 цаг 38 минутын өмнө Зимбабве улс ганд нэрвэгджээ 11 цаг 42 минутын өмнө Дэлхийн хамгийн эртний сувд олджээ 11 цаг 46 минутын өмнө Төрийн албаны шалгалт өгөхөөр 5000 хүн ханджээ 11 цаг 52 минутын өмнө Ерөнхий сайд эзэн хааны дайллагад эхнэртэйгээ хамт оролцжээ 12 цаг 6 минутын өмнө Л.Оюун-Эрдэнэ: Ерөнхий сайдын эрх мэдэлд би халдах эрхгүй 12 цаг 25 минутын өмнө Нийслэлийн нутаг дэвсгэрээс хар шороо олборлохыг хориглолоо 12 цаг 46 минутын өмнө Үндэсний Аудитын газрын төлөөлөгчид Канад улсад ажиллав 12 цаг 51 минутын өмнө Халтиргаа, гулгаа ихэссэн тул зуны дугуйтай хөдөлгөөнд оролцохгүй байхыг анхаарууллаа 13 цаг 8 минутын өмнө Алагчлал улсын эдийн засгийг алдаг! 13 цаг 28 минутын өмнө Эцэг эхчүүдийн 16 хувь нь хүүхдийнхээ интернэт хэрэглээнд огт хяналт тавьдаггүй Өчигдөр 16 цаг 00 минутад Байгалийн түүхийн музейг нураах тендерийг түдгэлзүүлжээ Өчигдөр 15 цаг 23 минутад Оросын ам.долларын тэрбумтнуудын тоо нэмэгджээ Өчигдөр 15 цаг 15 минутад Армийн спортын наадмаас Монголын жүдочид 2 хүрэл медаль хүртэв Өчигдөр 15 цаг 08 минутад Гадаад валютын нөөц 4 тэрбум ам.долларт хүрсэн гэв Өчигдөр 15 цаг 03 минутад 50 настай эрэгтэй гэртэйгээ шатаж нас баржээ Өчигдөр 14 цаг 53 минутад Цасанд боогдсон иргэдэд Онцгой байдлын алба тусламж үзүүлэв Өчигдөр 14 цаг 42 минутад Японы шинэ эзэн хаан сэнтийдээ заларлаа Өчигдөр 14 цаг 02 минутад Утаа ихтэй байршлыг тогтоох хяналтын цэг ажиллуулж эхэллээ Өчигдөр 14 цаг 00 минутад "Тавантолгой Түлш" компаниас иргэдэд зааварчилгаа өгөх баг гаргажээ Өчигдөр 12 цаг 09 минутад “Алтан намар" хөгжмийн наадам энэ сарын 25, 26-нд болно Өчигдөр 11 цаг 57 минутад 700.000-1.000.000 төгрөгийн цалинтай ажлын байранд залуучууд ирэхгүй байна Өчигдөр 11 цаг 38 минутад Японы шинэ эзэн хаанд зориулсан ёслолд 174 орны төлөөлөгч оролцоно Өчигдөр 10 цаг 50 минутад Угаарын хийд хордсон иргэдийнхээ эмчилгээг төр даая Өчигдөр 10 цаг 25 минутад Абэ Шинзо: Мөнгөний бодлого, санхүүгийн хүндрэлээ шийдсэний дараа Монголд дэмжлэг үзүүлэхэд бэлэн Уржигдар 18 цаг 21 минутад Ц.Нямдорж: Ил тодын хууль батлагдсан нь Саарал жагсаалтад орох шалтгаан болсон Уржигдар 18 цаг 11 минутад Хандгайт, Улиастайд баавгайн мөр илэрсэн тул ойд зорчихгүй байхыг зөвлөж байна Уржигдар 17 цаг 59 минутад Монголбанк: Сандрах хэрэггүй, төгрөгийн ханш унахгүй Уржигдар 16 цаг 38 минутад Японыг дахин хоёр хар салхи дайрна Уржигдар 15 цаг 14 минутад Эзэмших эрхийг цуцалсан газрыг иргэдэд нээлттэй дуудлагаар худалдана Уржигдар 15 цаг 08 минутад Ослын улмаас нийслэлд найм, орон нутагт хоёр хүн амиа алджээ Уржигдар 14 цаг 58 минутад Б.Найдалаа: Саарал жагсаалтаас гарах шийдэл нь улс төрийн шинэчлэл байх болно Уржигдар 13 цаг 52 минутад Эрчмээ алдсан эрчим хүчний салбар Уржигдар 12 цаг 38 минутад Эрүүгийн хуулийн өөрчлөлт буюу эрхийн "балайрал" хууль тогтоогчид Уржигдар 11 цаг 26 минутад Явган зорчигч өөрөө удирддаг гэрлэн дохиотой боллоо Уржигдар 09 цаг 36 минутад Амиа алдагсдын тоо нэмэгдсээр байна Уржигдар 09 цаг 15 минутад Улаанбаатар-Мандалговийн цахилгаан дамжуулах шугамыг ашиглалтад орууллаа Уржигдар 09 цаг 10 минутад Ё.Баатарбилэг сайд Баянхонгор аймагт ажиллалаа Уржигдар 09 цаг 01 минутад УИХ дахь намын бүлгүүд хуралдана Уржигдар 08 цаг 54 минутад
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
Top