Зам, тээврийн яамны Авто замын бодлого зохицуулалтын газрын Замын ашиглалт, засварын хэлтсийн ахлах мэргэжилтэн Ц.Хосгэрэлтэй ярилцлаа.

-Аялал зугаалгын улирал эхэлж, орон нутгийг зорих иргэдийн хөдөлгөөн нэмэгдэхийн хэрээр авто замын эвдрэл, чанарын асуудал хөндөгддөг. Яамны зүгээс энэ асуудалд хэрхэн анхаарч байна вэ. Тодруулбал, Улаанбаатараас Замын-Үүд хүртэлх авто замын асуудалтай холбоотой осол, аваар нэлээд гардаг талаар иргэд шүүмжилдэг шүү дээ?

-Улаанбаатар-Чойр-Сайншанд-Замын-Үүд чиглэлийн авто зам нь насжилт өндөр, хөдөлгөөний эрчим ихтэй, хүнд даацын тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөн их зэргээс шалтгаалан эвдрэлийн хэмжээ нэмэгдсээр байгаа. Хөрөнгө, санхүүжилтийн дутагдалтай байдлаас шалтгаалан засвар арчлалтын ажлыг норматив хугацаанд зохих түвшинд хүртэл хийж чадахгүй байна. Тус чиглэлд жил бүр батлагдсан хөрөнгөд багтаан арчлалт, урсгал засварын ажлууд гүйцэтгэдэг. Тухайлбал, 2023 онд 3.7 тэрбум, 2024 онд 1.7 тэрбум, 2025 онд 10.1 тэрбум төгрөгөөр ээлжит засварын ажил гүйцэтгэсэн.

2026 онд улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар Баянтал-Чойр чиглэлийн 30 километр замд их засварын ажил гүйцэтгэхээр гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулсан. Гүйцэтгэгч компани ажлыг шуурхай эхлүүлэхээр бэлтгэл хангаж, хүн хүч, машин механизмын нүүлгэн шилжүүлэлтийг хийж байна. Түүнчлэн Монгол Улсын Засгийн газрын шийдвэрээр Хөшигийн хөндий- Чойр- Замын-Үүд чиглэлд шинээр хоёр эгнээ замыг төр-хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд барихаар төслийн гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулж, гэрээ байгуулаад байна. Монгол Улсын эскпортын гол гарц болсон энэхүү чиглэлд 435 километр урттай хүнд даацын тусгай зориулалтын авто зам барих бүтээн байгуулалтын ажлыг өнгөрөгч сарын 17-ны өдөр албан ёсоор эхлүүлээд байна.

-Орон нутагт осол, авар ихээр гардаг хар цэгүүдийг тодорхойлсон байдаг уу?

-2025 онд улсын чанартай 7887 километр хатуу хучилттай авто замд хар цэгийн судалгааг гүйцэтгэж, нэгдсэн тайлан боловсруулсан. Улсын чанартай авто замын дагуу 113 хар цэг байна гэж дүгнэсний дагуу 2025 онд эдгээр хэсгийн нөхцөлийг сайжруулах, хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах зорилгоор анхааруулах замын тэмдэг, гэрэл суурилуулах 79, хурд сааруулагч, нойр сэргээх товруу хийх 14, хамгаалалтын хайс, тумба суурилуулах 15 ажлыг хэрэгжүүлсэн. Зам хариуцагч байгууллагууд хариуцсан осол давтамжтайгаар гарсан хэсгийн судалгааг гүйцэтгэж, авах арга хэмжээний санал боловсруулдаг. Засвар арчлалтын төлөвлөгөөний хүрээнд тодорхой арга хэмжээнүүд авч хэрэгжүүлдэг. 2025 оны статистик мэдээллээр зам тээврийн ослын тоо орон нутгуудад 2024 онд 4921, 2025 онд 4431 бүртгэгдсэн нь 10 хувиар буурсан үзүүлэлт юм. Энэ нь хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг сайжруулах чиглэлээр хийсэн арга хэмжээнүүд тодорхой үр дүнд хүрч байгааг харуулж байна.

-Орон нутгийн замын аюулгүй байдлыг сайжруулахад энэ онд ямар төсөв, хөрөнгө оруулалт хийсэн бэ?

-Зам, тээврийн яам нь Авто замын тухай хуулийн дагуу олон улс болон улсын чанартай буюу нийслэлийг аймгийн төвтэй, аймгийн төвүүдийг хооронд нь болон хилийн боомтуудтай холбосон нийт 14.909.0 километр авто зам, замын байгууламжийн арчлалт, засварын ажлыг хариуцан, зам хариуцагч компаниудаар гүйцэтгүүлж, байнгын бэлэн байдал, замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангуулан ажиллаж байна. Улсын чанартай авто замын ашиглалтын бэлэн байдлыг хангахад урсгал засвар, арчлалтын ажилд нийт 215.0 тэрбум төгрөг шаардлагатай гэсэн тооцоо гарч, 2026 оны улсын төсөвт тусгуулахаар санал хүргүүлсэн боловч шаардлагатай хөрөнгийн дөнгөж 26.3 хувь буюу 56.7 тэрбум төгрөг батлагдсан. Батлагдсан хөрөнгийг замын чиглэл, хучилтын төрөл, насжилт, хөдөлгөөний эрчим, эвдрэлийн байдал зэргийг харгалзан зам хариуцагч бүрээр тооцон хуваарилж, Зам, тээврийн сайдын 2026 оны А/71 дүгээр тушаалаар батлуулан зам хариуцагч төрийн өмчит нэг, хувийн хэвшлийн ес буюу нийт арван байгууллагатай гэрээ байгуулан ажиллаж байна.

-Энэ онд ямар зам засварын ажлуудыг хийхээр төлөвлөж байна вэ?

-Авто замын тухай хуульд заасны дагуу нийслэлийг аймгийн төвтэй, аймгийн төвийг хооронд нь болон хилийн боомттой холбосон авто зам нь "Улсын чанартай авто зам"-ын ангилалд хамаардаг. Өнөөдрийн байдлаар улсын чанартай 14909 километр авто зам байгаагаас 53.4 хувь нь 7956.8 километр нь хатуу хучилттай авто зам байдаг. Мөн дээрх хуульд зааснаар замын ангиллаас нь хамааран засвар арчлалтын ажлыг тухайн замын эзэмшигч нар хариуцан ажилладаг. Жишээ нь, улсын чанартай авто замын засвар арчлалтыг Зам, тээврийн яам хариуцдаг бол нийслэлийн нутаг дэвсгэрт байрлах замыг засварлаж арчлах нь нийслэлийн Засаг даргын эрх үүрэгт хамаардаг. 2026 онд улсын чанартай 14.909.0 километр авто замын арчлалт, урсгал засварын ажлыг жилийн турш зохион байгуулж, авто замын бэлэн байдал, хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг ханган ажиллаж байна.

Тодруулбал, улсын чанартай хатуу хучилттай 7.889.0 километр авто замын хучилтад үүссэн нүхэн эвдрэлийг засварлаж хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг ханган ажиллана. Түүнчлэн замын тэмдэг, тэмдэглэгээ, хамгаалалтын хашлага, гэрэл ойлгогч хэрэгсэлийг засварлаж хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах ажлыг гүйцэтгүүлэхээр төлөвлөж байна. Мөн байгалийн аюулт үзэгдэл буюу цасан шуурга, үерийн улмаас авто замд үүссэн гэнэтийн эвдрэл, саатлыг арилгах, сэргээн засварлах ажлыг тухай бүр гүйцэтгэж замын бэлэн байдал, хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг ханган ажиллана. Зам тээврийн осол ихээр гардаг хэсгүүдийг тодорхойлж, хөдөлгөөний аюулгүй байдлын аудит, эрсдэлийн үнэлгээнд үндэслэн сайжруулалтын арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байна. Хамгаалалтын хашлага, гэрэлтүүлэг, анхааруулах болон мэдээлэх тэмдэг, тэмдэглэгээний хамрах хүрээг нэмэгдүүлэх ажил мөн чухал байдаг.

Авто замын нөхцөл байдал, хөдөлгөөний мэдээллийг хянах ухаалаг тээврийн системийн шийдлийг нэвтрүүлэх зэрэг арга хэмжээг хэрэгжүүлснээр улсын чанартай авто замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг дээшлүүлж, зам тээврийн ослын тоо, түүнээс үүдэх эрсдэл, хохирлыг бууруулах нөхцөл бүрдэнэ.

Өдрийн сонин