x

126 бол зүгээр л тоо. Одоо зарчмаа ярья

Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төслийн гурав дах хэлэлцүүлгийг ирэх долоо хоногт УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хийнэ. Энэ хугацаанд (өнгөрөгч долоо хоногт хийсэн хоёр дахь хэлэлцүүлгээс хойш) УИХ-ын гишүүд маань иргэд, сонгогчидтой уулзаж, Үндсэн хуулийн өөрчлөлт, сонгуулийн тогтолцооны шинэчлэлийнхээ талаар ухуулан таниулах ажлаа хийж яваа. Эхний хэлэлцүүлгээс хойш бараг уламжлал болоод байгаа.

Ингэхэд, Үндсэн хуульдаа өөрчлөлт оруулан байж сонгуулийн тогтолцоогоо шинэчлэх болсон шалтгаан маань юу билээ? Эргээд нэг сануулчихъя.

Нэгдүгээрт, сонгуулийн мажоритари тогтолцоо нь сонгогчдын санал хамгийн ихээр гээгддэг тогтолцоо юм аа. Сонгогчдын санал хамгийн бага гээгддэг тогтолцоо нь хувь тэнцүүлсэн буюу намын жагсаалтаар сонгодог (гол ач холбогдол нь улс орон даяар нэг тойрог болдог учраас сонгогч нэг бүр саналаа илэрхийлэх боломжтой) пропорциональ сонгууль юмаа... гэж ярьж тогтсон. Өмнөх 2020 оны сонгуулиар нийт сонгогчийн 42 хувийн саналыг авсан МАН парламентын нийт суудлын 82 хувийг эзлээд сууж байгаа нь бодит жишээ. Мажоритари сонгууль болгон дээр ийм зүйл давтагддаг. Энэ гажгийг засахын тулд эрх баригч намаас сонгуулийн холимог тогтолцоо буюу Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төслийг оруулж ирсэн гэж ойлгодог.

Хоёрдугаарт, 1992 оны Үндсэн хуулийг баталж байх үед УИХ-ын нэг гишүүний төлөөлөх сонгогчийн тоо 15000 байсан бол өдгөө хүн амын өсөлтөөс шалтгаалаад энэ тоо бараг хоёр дахин (28000 орчим) нэмэгдсэн. Үүнээс шалтгаалаад иргэдийн төлөөлөх эрх алдагдаад байна гэж үзээд гишүүдийн тоог нэмэх саналыг хамтад нь оруулж ирсэн. УИХ 76 гишүүнтэй байна гээд Үндсэн хуульдаа заачихсан учраас тоог нэмэгдүүлэхийн тулд Үндсэн хуульдаа өөрчлөлт оруулахаас өөр аргагүй.

Засгийн газраас боловсруулсан төсөлд УИХ 152 гишүүнтэй (одоогийнхоос хоёр дахин нэмэгдүүлсэн) байна. Үүний 76-г нь мажоритари тойргоос, 76-г нь пропорциональ систем буюу намын жагсаалтаар сонгоно гэсэн. Гэвч хоёр дахь хэлэлцүүлгийн өмнө тойрогтоо ажилласан гишүүдийн олонхи “152 гэдэг тоо хэт өндөр байна” гэсэн иргэдийн саналыг дамжуулсан учир энэ тоо 126 болж буураад байгаа. Ингэхдээ нийт мандатын 60 хувийг мажоритари тойргоос, үлдсэн 40 хувийг намын жагсаалтаар сонгох АН-ын саналыг дэмжсэн байдаг.

Хоёр дахь хэлэлцүүлэг буюу үндсэн хэлэлцүүлэг дээр 126 гэдэг тоо, 60:40 гэдэг харьцаа олонхиор дэмжигдсэн, УИХ-ын олонхи болон цөөнх болох АН, ХҮН-ууд дэмжсэн учраас гурав дахь хэлэлцүүлгийн үеэр тоо болон харьцаа нэг их хөндөгдөхгүй, өөрчлөгдөхгүй байх. Харин нөгөө иргэдийн төлөөлөх эрх, сонгогчийн тооны асуудал маргаан дагуулж магадгүй байна.

Яагаад гэвэл одоо байгаа 76 мажоритари тойргийн хувьд хүн амын тоо, төлөөлөх эрхийн асуудал дээр хөдөө орон нутаг болон нийслэлийн сонгогчдод оногдож байгаа мандатын тоо маш хол зөрүүтэй байгаа. Тодруулбал, нийт сонгогчийнх нь (2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар 2.1 сая сонгогч бүртгэгдсэн) тал нь нийслэлд байгаа. Гэтэл нийслэлийн сонгогчдод оногдож байгаа мандатын тоо дөнгөж 20, харин орон нутагт 56 байх жишээтэй. Үүнээс улбаалаад "Хүн амын тоо, сонгогчийн төлөөлөх эрхийг ярьж байгаа бол нийслэлд оногдож байгаа мандатын тоог нэмэгдүүлэх ёстой. Орон нутгийн мандатыг цөөлж, тойргийг нь томсгох хэрэгтэй" гэдэг саналыг улс төр судлаачид, шинжээчдийн зүгээс гаргаж тавьж байгаа.

Өнгөрөгч долоо хоногт хийсэн Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төслийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийн дараа УИХ-ын дарга Г.Занданшатар өөрөө ч бас “Хуулийн төслийн талаарх саналаа чөлөөтэй илэрхийлэх бололцоог иргэдэд олгож, улс төрийн нам, олон нийтийн байгууллагын оролцоог хангаж ажиллах” чиглэлийг УИХ-ын Тамгын газар болон УИХ-ын гишүүдэд өгсөн байдаг.

УИХ-ын Тамгын газар болон гишүүд үүн дээр хэр зэрэг ач холбогдол өгч ажиллаж байгааг мэдэхгүй ч иргэд өөрсдөө оролцоотой, санаачлагатай байх нь эхний шаардлага юм болов уу даа. Нэг зүйлийг бодитой хэлэхэд, иймэрхүү асуудал дээр иргэд маань өөрсдөө дуу хоолойгоо илэрхийлэх, саналаа бичгээр болон биеэр хүргүүлэх, утсаар илэрхийлэх гэх мэт олон боломжийг төдийлөн ашигладаггүй, идэвхи муутай харагддаг. Ихэвчлэн тойргийн гишүүддээ найдаад, даатгаад өнгөрдөг талтай. Тэд нь тэр саналыг нь яг байгаагаар нь илэрхийлж, дамжуулж чаддаг уу? Эсвэл илүү тойруу замаар явуулаад, өөрт ашигтай өөр үр дүн лүү хөтлөөд байна уу гэдэг ч бас эргэлзээтэй.

Тиймээс хэдийгээр энэ удаагийн Үндсэн хуулийн өөрчлөлт нь маш бага хэмжээтэй, богино хугацаанд хэлэлцэгдэж байгаа нь үнэн боловч сонгогчийн эрх ашгийг хамгийн ихээр хөндөж ирсэн том асуудал учраас иргэд маань илүү оролцоотой байгаасай. Нийслэлчүүд ялангуяа...

Уг нь бол тойрог хуваах, мандат хуваарилах нь Сонгуулийн хуулиараа хийдэг зүйл. Гэхдээ Үндсэн хуулийнхаа өөрчлөлтийг батлахдаа “Гишүүдийн тоог нэмэгдүүлэх дээр ярьж байсан зарчим чинь Сонгуулийн хууль, тойрог хуваарилах дээр ч гэсэн үйлчлэх үү?” гэдгийг тов тодорхой асуугаад, баттай нэг мөр болгочихсон нь дээр байх. Тэгэхгүй бол өмнө уламжлал болоод тогтчихсон нэг зүйл бий шүү дээ. Үндсэн хуулиа өөрчлөхийн тулд ярьсан зарчим маань уг хуулийг хэрэгжүүлэхээр дагаж гарсан бусад хуулиараа үгүйсгэгдээд явчихдаг. 

Тиймээс явцын дунд замаасаа гарчихгүйн тулд зарчмаа эхлээд тогтсон нь дээр байх.

Б.СЭМҮҮН

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (2)

  • DR. ADITYA (141.101.99.162)
    БҮГДЭЭРЭЭ САЙН УУ!!!!! Бид олон нийтэд мэдээлэхийг хүсч байна; Та бөөрийг худалдахыг хүсч байна уу? Та санхүүгийн хямралын улмаас бөөрийг зарж борлуулах боломжийг эрэлхийлж байна уу, юу хийхээ мэдэхгүй байна уу? Дараа нь бидэнтэй холбоо бариад DR.PRADHAN.UROLOGIST.LT.COL@GMAIL.COM хаягаар бид танд бөөрнийх нь хэмжээгээр санал болгох болно. Яагаад гэвэл манай эмнэлэгт бөөрний дутагдалд орж, 91424323800802. имэйл: DR.PRADHAN.UROLOGIST.LT.COL@GMAIL.COM Yнэ: $780, 000 (Долоон зуун, Наян мянган доллар)
    2023 оны 06 сарын 03 | Хариулах
  • DR. ADITYA (141.101.99.162)
    БҮГДЭЭРЭЭ САЙН УУ!!!!! Бид олон нийтэд мэдээлэхийг хүсч байна; Та бөөрийг худалдахыг хүсч байна уу? Та санхүүгийн хямралын улмаас бөөрийг зарж борлуулах боломжийг эрэлхийлж байна уу, юу хийхээ мэдэхгүй байна уу? Дараа нь бидэнтэй холбоо бариад DR.PRADHAN.UROLOGIST.LT.COL@GMAIL.COM хаягаар бид танд бөөрнийх нь хэмжээгээр санал болгох болно. Яагаад гэвэл манай эмнэлэгт бөөрний дутагдалд орж, 91424323800802. имэйл: DR.PRADHAN.UROLOGIST.LT.COL@GMAIL.COM Yнэ: $780, 000 (Долоон зуун, Наян мянган доллар)
    2023 оны 06 сарын 03 | Хариулах
iШинэ мэдээ
Улаанбаатарт шөнөдөө 2 хэм хүйтэн 11 цаг 45 мин НӨАТ: 60,000-500,000 төгрөгийн 4,047 азтан тодорлоо 14 цаг 19 мин 2030 онд нийслэлийн цахилгаан станцуудын хүчин чадлын дутагдал 33 хувьд хүрнэ 15 цаг 30 мин Д.Тогтохсүрэн: Гурилын импортын тарифыг тэглэвэл тариаланчид тариа тарихгүй гэж эсэргүүцэж байгаа 20 цаг 5 мин Гадаадын аялагчдын тэмдэглэлд Монголын тухай хэрхэн өгүүлэв 20 цаг 13 мин Сонгуулийн автомат системийг шалгах ажлын хэсэгт тагнуулын байгууллага оролцоно 20 цаг 51 мин Хэнтий, Дорнод, Архангай аймагт 9,102 га талбай хээрийн түймэрт шатжээ 20 цаг 59 мин Эм, Эмнэлгийн Хэрэгслийн ХЗГ-ын үйл ажиллагааны талаар сонсож байна 21 цаг 5 мин Баялгийн сангийн хуулийг эсэргүүцсэн гишүүдийг нэр дэвшүүлэхгүй 21 цаг 11 мин Парисын олимпын нээлт болох газар өөрчлөгдөж магадгүй 21 цаг 28 мин Улаанбаатар өдөртөө 13 хэм дулаан 21 цаг 42 мин Монголбанк: Хар жагсаалтад бүртгэлтэй иргэд, ААН-ийг өршөөлд хамруулав Уржигдар 19 цаг 55 мин 147 дугаар сургуулийн сурагч нулимс асгаруулагчийг ангийнхандаа сонирхуулах зорилгоор цацсан гэжээ Уржигдар 18 цаг 16 мин “Бэлтэс Мөрөн” ХХК-д холбогдох шүүх хурал энэ сарын 18-нд болно Уржигдар 17 цаг 44 мин Б.Энхбаяр: Хохирогч охины мэдүүлэг хэвлэлээр гарч байгаад ээж нь гомдол гаргасан Уржигдар 14 цаг 40 мин 12 настай охиныг хүчиндэж, амийг нь хөнөөсөн Г.Гантулгад бүх насаар нь хорих ял өглөө Уржигдар 14 цаг 32 мин Нулимс асгаруулагч хийд хордсон 30 гаруй сурагчийг ЭХЭМҮТ-д хүргэжээ Уржигдар 14 цаг 27 мин Улсын хэмжээнд нэг сая гаруй мал, амьтны сэг зэмийг устгажээ Уржигдар 14 цаг 21 мин Эдийн засгийн энгийнээр Уржигдар 13 цаг 44 мин Б.Ганчулуун: Бооцооны мөнгөнөөс болж иргэнийг зодож, хорьсон, мөнгө угаасан хэрэгт дөрвөн хүнийг баривчилсан Уржигдар 13 цаг 12 мин
iИх уншсан
УБЕГ-ын дарга нар “ачааны вагон тавьж өгнө” хэмээн иргэнээс ... "Буруу эрхэлсэн хүүхэд бухын хүзүүнээс хатуу" буюу Хотын дар... "Баян" Базараагийн баривчилгаа манай Засгийн газар, МАН дарг... Л.Болдхүү: Хувь хүний мэдээллийг зөвшөөрөлгүй ашигласан, тар... Б.Наранбат: СӨХ-ны төлбөрөө төлөөгүй бол Монголбанкны хар жа... Гадаадын аялагчдын тэмдэглэлд Монголын тухай хэрхэн өгүүлэв Украин ялагдвал юу болох вэ? Х.Номингэрэл: Х.Булгантуяа сайдын “Гадагшаа гарсан иргэдээ М... Өсвөр насны охид бүлэглэн нэгийгээ зоджээ Б.Ганчулуун: Бооцооны мөнгөнөөс болж иргэнийг зодож, хорьсон... Дэлхийн хамгийн өндөр настай иргэн өөд болжээ Б.Энхбаяр: Хохирогч охины мэдүүлэг хэвлэлээр гарч байгаад ээ... Д.Ганбат: Төрийн ордонд учир битүүлгээр амиа алдсан Г.Батхүү... Нулимс асгаруулагч хийд хордсон 30 гаруй сурагчийг ЭХЭМҮТ-д ... “Орхон” их сургуулиас 115 дугаар сургууль хүртэлх авто замын... Цасан болон шороон шуурга шуурахыг анхааруулж байна Б.Баттүшиг: Шүүмжлэлд өртсөн хувцасны ивээн тэтгэгч "Парис 2... Баялгийн сангийн хуулийг эсэргүүцсэн гишүүдийг нэр дэвшүүлэх... Их хэмжээний сум, галт зэвсэг тээвэрлэж явсан иргэнийг саату... Дүнжингаравын дэлбэрэлтийн улмаас ₮1.8 тэрбумын хохирол учир...
Top