УИХ-д хамгийн олон суудалтай, Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-ын даргатай нам “Оюу толгой" төслийн ноогдол ашгаас болж хөнжилдөө хөлөө жийлцэж байх зуурт сөрөгч хүчний удирдагч асан Л.Гантөмөр “од” шүүрэв.

Эрх баригч нам, Засгийн газрын хувьд хөрөнгө оруулагч талтай урт хугацааны, олон удаагийн, үргэлжилсэн яриа хэлэлцээ явуулсны үр дүнд Монголын талын эзэмшиж буй 34 хувьд ноогдол ашиг хуваарилах хугацааг наашлуулсан нь ирэх сонгуулийн гол “хөзөр” байлаа. Гэвч ноогдол ашгийг хэрхэн зарцуулах вэ? гэдэг дээр ирээд бүдрэв. Нэг үгээр өөрөө өөртөө дэгээ тавьчихлаа.

Засгийн газар 2027 оны төсвийн тухай хуулийг оруулж ирэхдээ “Нийгмийн болон суурь дэд бүтцийн тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх тухай” хуулийн төслийг  хамтад нь өргөн мэдүүлсэн. Товчхондоо уг хуулийн төсөл нь “Оюу толгой” төсөл дээр Монголын талын эзэмшиж буй 34 хувийн ноогдол ашгийг хэрхэн зарцуулах тухай асуудал юм. Засгийн газар энэ асуудлаар И-Монгол платформаар дамжуулан иргэдийн дунд нээлттэй санал асуулга явуулсан. Санал асуулгад 95.621 иргэн оролцож, 55.173 нь буюу олонх нь Хуримтлалын сангаар дамжуулж эрүүл мэнд, боловсрол, орон сууцны дэмжлэг авах санал ирүүлсэн бол 24.479 иргэн Хуримтлалын сандаа хадгална гэсэн санал өгсөн байна. Үр дүнд нь Засгийн газар хуулийн төслөө татлаа. Засгийн газар ногдол ашгийг Хуримтлалын нэгдсэн санд төвлөрүүлж, боловсрол, эрүүл мэнд, мега төслүүдэд зарцуулах төлөвлөгөөтэй байсан ч иргэдийн дэмжлэгийг авч чадсангүй.  

Энэ үйл явдалтай залгаад өөр нэг үйл явдал болсон нь өнгөрөгч мягмар гаригт /2026.11.03/ Ерөнхий сайд Н.Учрал, Сангийн сайд З.Мэндсайхан нарыг хүлээж авч уулзахдаа "2027 онд орж ирэхээр хүлээгдэж буй /3 их наяд орчим төгрөг/ ноогдол ашгийг иргэн бүрийн дансанд бэлнээр хуваарилан олгох нь зүйтэй" гэсэн байр суурийг илэрхийлсэн нь УИХ дахь намуудын дунд “бөмбөг” тэслэв. Нэг хэсэг нь “Бэлэн мөнгө тарааж инфляцийг хөөргөдөх гэлээ” гэж, нөгөө хэсэг нь “иргэнд өгөхөөр инфляцийг хөөргөддөг, төр захиран зарцуулахаар инфляцийг хөөргөддөггүй гэж хэн хэлсэн юм” хэмээн маргацгаалаа. Энэ асуудлаар намууд хоорондоо маргах бус, нам дотроо маргаж эхэлсэн нь гол асуудал юм. Эрх барьж байгаа нам дотроо ч, сөрөг хүчин болох АН-ын бүлэг дотор ч маргааны сэдэв болов. Энэ маргаан дундаас “од” шүүрсэн цор ганц хүн нь Л.Гантөмөр болж байх шиг.     

Л.Гантөмөр гишүүн ирэх оны төсвийн төсөл өргөн баригдахтай зэрэгцүүлээд өнгөрөгч сард /2026.10.21/ “Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордын ашиглалттай холбоотой авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний тухай” нэртэй УИХ-ын тогтоолын төсөл өргөн барьсан. Гол агуулга нь “Оюу толгой” төслийн төрийн эзэмшлийн 34 хувийн ногдол ашгийг иргэн бүрт тэнцүү хэмжээгээр нэг удаа мөнгөн дэмжлэг болгон олгох, мөн төрийн эзэмшлийн хувь, хэмжээг Монгол Улсын иргэдэд 100 хувь үнэ төлбөргүй эзэмшүүлэх тухай юм. Уг асуудлаар хуулийн төслийг боловсруулж, УИХ-д өргөн мэдүүлэхийг Монгол Улсын Засгийн газарт даалгах тухай УИХ-ын тогтоолын төсөл. Хэзээ мөдгүй хэлэлцүүлэгт орж ирэх байх.

Учир нь  энэ хооронд бас нэг иргэн “Оюутолгойн ноогдол ашиг болох 3 их наяд төгрөгийг иргэн бүрийн дансанд тэнцүү хуваарилах /857000 төгрөг/ ёстой” гэдэг өргөдөл гаргаад, D-Parliament дээр 100 мянга гаруй хүний гарын үсэг цуглуулчихсан. Ингэснээр УИХ, Засгийн газар уг асуудлаар хуулийн төсөл санаачлах, хэлэлцүүлэх үүрэгтэй болчихож байгаа юм. Хуулийн төсөл нэгэнт парламентын босго даваад, хэлэлцүүлэгт ороод ирвэл эсрэг кноп дарах гишүүн олдохгүй. Ирэх 2027 он бол сонгуулийн жил. Дээр нь өргөн хэрэглээний барааны үнийн өсөлт, шатахууны хомсдлоос болж иргэдийн амьжиргааны түвшин унаад байгаа энэ үед аль аль нам нь эсэргүүцэх эрхгүй болно.

Анхнаасаа Засгийн газар И Монголоор дамжуулж иргэдээс санал авсан нь ч гэсэн энэ чигийг барьсан болов уу. Өөрөөр хэлбэл, Ерөнхийлөгч бэлэн мөнгө өгөх гээд, Засгийн газар өгөхгүй гээд гүрийгээд байгаа ч юм биш, ерөөсөө энэ асуудлыг иргэдээр өөрсдөөр нь хагалуулах эрмэлзэл эрх баригч намд байсан байх. Ингэж тойруулж байх хооронд Л.Гантөмөр гэдэг хүн санаачлагыг гартаа аваад хуулийн төсөл өргөн барьчихсан. Ингэхдээ зөвхөн нэг удаагийн ноогдол ашиг хуваарилах тухай биш, ерөөсөө төрийн эзэмшлийн 34 хувийг иргэдэд хувьцаалах тухай болгоод, давуулаад оруулаад ирсэн. Ирэх онд болох Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшихээ илэрхийлээд явж байгаа хүний хувьд энэ бол маш том оноо. Магадгүй ирэх сонгуульд барьж орох уриа, мөрийн хөтөлбөр нь юм байна аа л гэж харагдаж байна.

Үндсэн хуулийн Зургаадугаар зүйлд "Газрын хэвлийн баялгийн үр өгөөжийг Үндэсний баялгийн санд төвлөрүүлж, иргэн бүрт тэгш, шударга хүртээнэ" гэж заасан. Гэвч Үндсэн хуулийн энэ заалт гарт баригдаж, нүдэнд харагдахгүй даруй долоон жилийг /2019 оны нэмэлт өөрчлөлт/ ардаа үдлээ. Хууль батлагдахаас долоон жилийн өмнө иргэдэд олгосон "Эрдэнэс Тавантолгой" компанийн 1072 ширхэг хувьцааг эс тооцвол. "Оюу толгой" төслийн хувьд төр нэгэнт татварын орлогоо төвлөрүүлээд, захиран зарцуулаад явж байгаа тохиолдолд хувьцааны ноогдол ашиг зэрэг дээр бол иргэдтэй барьцаад, булаалдаад байх шаардлагагүй л юм. 

Товчхондоо, Засгийн газрын хувьд иргэдэд амласан "3 их наядын ноогдол ашгаа" оруулж ирэх нь гол асуудал, харин хэрхэн хуваарилах вэ гэдэг нь парламентын шийдэх асуудал болчихоод байна.

Б.СЭМҮҮН