Израиль зургаадугаар сарын 13-ны шөнө Иран дахь цөмийн болон пуужингийн чухал байгууламжуудад цохилт өгснөөр хоёр улсын хооронд удаан үргэлжилсэн сөргөлдөөн бүрэн хэмжээний дайнд хүрэх эрсдэлтэй болсон. “Боссож буй арслан” нэртэй энэ ажиллагаанд Израилийн 200 гаруй сөнөөгч онгоц оролцож, Ираны 100 гаруй цэгт 330 пуужингийн цохилт өгсөн байна. Цохилтын бай болсон байгууламжуудын дотор Натанз, Исфахан зэрэг цөмийн гол төвүүд, агаарын довтолгооноос хамгаалах систем, цэргийн удирдлагууд, мэргэжилтнүүд байсан бөгөөд Ираны мэдээлснээр найман мужийн 60 объект устаж, 224 хүний амь нас хохирсон аж.

Хариуд нь Иран улаан өшөөний тугаа Жамкаран сүм дээр мандуулж, Израилийн Тель-Авив, Иерусалим зэрэг хотуудад олон давалгаат пуужингийн цохилт хийсэн. Тэд F-35 болон F-16 онгоц байрладаг цэргийн баазууд, зэвсгийн үйлдвэрүүд, удирдлагын төвүүдэд цохилт өгч, анх удаа шумбагч онгоцноос баллистик пуужин харвасан нь цэргийн шинэ түвшинд гарсныг харуулж байна.

Энэ зэвсэгт мөргөлдөөн нь зөвхөн хоёр улсын асуудал биш, бүс нутгийн болон дэлхийн аюулгүй байдалд заналхийлж байгаа нь тодорхой. Шинжээчдийн таамаглалаар хэрэв дайны явц удаан үргэлжилбэл Иран ашигтай байр суурь эзлэх боломжтой бөгөөд Израиль хурдан ялалт байгуулж чадвал л өөртөө ашигтай байх болно. Хэрэв сөргөлдөөн бүрэн хэмжээний дайн болон хувирвал Египет, Ливан, Сири, Йемен, Пакистан, Афганистан зэрэг улс татагдан орж болзошгүй. Тэр үед Ойрхи Дорнодын байдал олон жилээр тогтворгүйжиж, олон улсын эдийн засагт хүчтэй доргилт өгөх магадлалтай.

Оросын хувьд нөхцөл байдал ээдрээтэй. Нэг талаар Иран бол Оросын стратегийн холбоотон, нөгөө талаас Израильтай дипломат харилцаатай. Москвагийн хувьд цохилтыг буруушаан зохицуулалт хийхийг оролдсон ч сөргөлдөөний хурц хэлбэр нь дипломат хүчин чармайлтыг тасалдуулж байна. Гэсэн ч геополитикийн энэхүү сүүдэр дор Орос эдийн засгийн ашиг олж эхэлжээ. Нефтийн үнэ өсөж, алтны үнэ нэмэгдэж байгаа нь Орост богино хугацаанд ашигтай. Хэрэв Иран Ормузийн хоолойг хаавал энэ ашиг улам нэмэгдэнэ. Мөн АНУ Израилийг дэмжихэд илүү анхаарах болсон нь Украиныг дэмжих байр суурийг нь суларч, энэ нь Оросын хувьд бас нэг давуу тал болжээ.

Цаашид нөхцөл байдлыг зөөлрүүлэх боломж бий ч эцсийн шийдвэр Тегеран болон Тель-Авивын удирдагчдын улс төрийн үнэлгээ, хариу үйлдлийн ухаалаг тооцооллоос ихээхэн шалтгаална. Израилийн цохилт нь Ираныг цөмийн зэвсгээ бүтээх үйл явцыг бүр мөсөн зогсоохын оронд улам хурдасгах эрсдэл дагуулж байна. Иран цаашид "бохир" цөмийн бөмбөг үйлдвэрлэх хүчин чадалд хүрч магадгүй.

Эцэст нь, Израиль-Ираны хурц сөргөлдөөн нь бүс нутгийн дайнд шилжих эрсдэлтэй бөгөөд дэлхийн геополитикт хүчтэй цохилт өгөх нөхцөл бүрдэж байна. Иймээс олон улсын хамтын нийгэмлэг аль болох эрт, ухаалаг, үр дүнтэй дипломат зохицуулалтыг эрэлхийлэхгүй бол Ойрхи Дорнод дахь энэхүү галыг намжаахад хэтэрхий оройтсон байж болзошгүй.

Эх сурвалж: Iz.ru, Reuters