Одоогийн Японы өмнөд хэсэгт оршдог Рюкюгийн хаант улс 450 жилийн турш цэцэглэн хөгжсөн ч колоничлол, дайны дараах соёлын өөрчлөлтөөс болж түүний өвөрмөц хоолны уламжлал бараг мартагдахад хүрчээ. Гэвч өнөөдөр уламжлалт эмчилгээ, нутгийн амьдралын хэв маягийг хослуулсан шинэ үеийн эмэгтэйчүүдийн ачаар Рюкюгийн эртний нэгдмэл хоолны соёл дахин сэргэж байна.
Окинавагийн Урума хот дахь хоёр давхар сууцныхаа гал тогоонд хоол хийх зааварчилгаа өгч буй Юүкиэ Миягуни хэмээх эмэгтэй хэлэхдээ, “хүний хэл маш олон зүйлийг илэрхийлдэг” гэнэ. Уламжлалт Хятадын анагаах ухааны (TCM) эмч, Рюкюгийн хоолны мастер Миягуни анхны удаа надтай уулзахдаа хэлний өнгө, чийгшил, хагарал зэргийг ажиглаж, илүү шоколад, өглөө бал хэрэглэж, тослог хүнс нэмэхийг зөвлөв. Тэрбээр энэ бүхнийг цусны эргэлт сайжруулах, арьс хуурайшилт багасгах зорилгоор тайлбарлажээ.
Рюкюгийн хоолны уламжлал ХII зуунаас эхтэй. Тухайн үед арлууд Тайван, Хятад, Солонгос, Сиам зэрэг улс оронтой худалдаа хийж, орон нутгийн орц найрлагыг (гашуун гуа, шикуваса жүрж, ягаан төмс, далайн замаг) гадаадын техник, амтлагчаар баяжуулжээ. Хятадчууд ургамал, цай, гахайн мах авчирч, Солонгосчууд даршлах аргыг танилцуулсан бол Сиамын худалдаачид индика будаа авчирсан байна.
1429-1879 оны хооронд тус арлууд Рюкюгийн Хаант Улс нэрээр хагас бие даасан улс байв. Хааны ордонд дипломат зоогийн зориулалттай “ордонгийн хоол” буюу Ukwanshin Ryori нэртэй тансаг зоог бэлтгэдэг байжээ. Харин ард иргэдийн хоол нь илүү энгийн боловч уламжлал, эрүүл мэндийн зарчмыг шингээсэн байдаг.
Хаант улс Японд нэгтгэгдсэн 1879 оноос хойш энэ соёл гадаадын түрэмгийлэл, түргэн хоолны дэлгэрэлт, эдийн засгийн хямрал зэргээс болж мартагдах аюулд орсон ч сүүлийн жилүүдэд сэргээх хөдөлгөөн эрчимжжээ. Миягуни шиг эмэгтэйчүүд энэхүү өв соёлыг судалж, олон нийтэд зааж, тархуулах замаар үргэлжлүүлж байна.
Миягунигийн хийж буй хоол бол гашуун гуатай чанпару – гахайн мах, өндөг, тофу зэргийг хольж хуурсан энгийн хэрнээ тансаг хоол юм. Чанпару гэх нь “холих” гэсэн утгатай бөгөөд Рюкюгийн олон соёлын уусмалыг бэлгэддэг. Мөн тэрбээр чимами тофу (гүнжидтэй газрын самрын зөөлөн желе), агү (удаан чанасан гахайн мах), умибудо (далайн усан үзэм) зэрэг уламжлалт хоолыг түндябүн гэх лакан тавагт хийж тавьдаг байна.
Миягуни өөрийн судалгаанд 18-р зууны хааны эмчийн бичсэн Gozen Honzō номыг ашигладаг бөгөөд энэ нь Рюкюгийн хоолны ургамал, амьтан, хоол хийх аргын тухай маш дэлгэрэнгүй өгүүлдэг ажээ.
Харин өөр нэг мэргэжилтэн Казүми Кайо гэх эмэгтэй энэ соёлын тухай сонирхлыг ээжээсээ авсан гэдэг. Тэрбээр одоо Yonner Food гэх нэртэй хоолны сургалт явуулж, нутгийн зах зээл дээрээс орцоо цуглуулж, оролцогчдод хамтдаа хоол хийж түүх, эрүүл мэндийн талаарх ойлголт өгдөг байна.
Окинавагийн ард түмний урт наслалтыг тэжээж байсан энэхүү хоолны дэглэм өнөөдөр барууны нөлөөнд автсан хурдан хоолоор солигдож, амьдралын хэв маягтай холбоотой өвчлөл нэмэгдэх болсон тул 2016 онд нутгийн засаг захиргаа Ryukyuan Cuisine Masters хөтөлбөрийг санаачилжээ.
2019 онд “Рюкюгийн Хоолны Үл тасарсан өв” нэрээр энэ соёлыг Японы үндэсний соёлын өвд бүртгэж, Рюкю хоолны хадгалалт, түгээн дэлгэрүүлэлтийн холбоо байгуулагдсан. Одоо Наха хотод байрлах Suitenrou зэрэг ресторанууд ардын болон ордны хоолыг нэг дор санал болгож байгаа бол Kuninda ресторанаар дамжуулан уламжлалт цэстэй оройн хоолоор зочлох боломжтой.
Хоол судлаач Миягуни, Кайо нарын үзэж буйгаар энэ өв соёлыг хадгалахад хамгийн чухал зүйл бол гал тогоонд гараараа хийж сурах, бусдад заах явдал юм. “Хэрвээ бид Рюкюгийн хоолыг алдах юм бол Окинавагийн үнэт зүйл, үнэмшил алдагдана” хэмээн тэд хэлж байна.
Эх сурвалж: BBC.com
