Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яамтай болоод хоёр жилийн нүүр үзэж байна. Өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд манай иргэд Цахим хөгжлийн яам байгуулах болсон шалтгааныг, тэр нь яг ямар асуудал хариуцах ёстой болохыг таамаглах гээд чадаагүй юм. Угтаа тэр нь хүнд өвчний улмаас урт хугацааны эмчилгээ хийлгэсэн Н.Учрал гишүүний “эргэн ирэлт”-эд зориулсан намын даргын бэлэг байсныг хэн мэдлээ.

Ганц өөрт нь л зориулагдсан Цахим хөгжлийн яамыг байгуулсны дараа Н.Учрал сайд нэг хэсэг хийх ажлаа олохгүй мунгинасан. Дараа нь Засгийн газрын хуралдаан болгоны дараа аль нэг салбарын сайдын хажууд зогсоод хэдэн тооны зөвшөөрөл, лицензийг “цахимаар олгодог болсон” тухай мэдээлдэг ажилтай болсон билээ. Тухайлбал, БОАЖ-ын сайдтай зэрэгцэж зогсоод “Богдхан уулын дархан цаазат газар, тусгай хамгаалалтын бүсэд газар эзэмшиж байгаа ААН-үүдийн мэдээллийг цахимд орууллаа” гэсэн нь хамгийн сүпер “сенсаац” болсон л доо. Тэрийгээ бас “шүгэл үлээх” энэ тэр гээд нэрлэчихсэн байлуу яалаа. Уг нь энэ мэт мэдээллийг ил тод байлгах нь салбарын яамдын хийх ёстой ажил л даа. Гэтэл тэр сайд нар нь цахимжаагүй байснаас болоод Засгийн газрын тэргүүн маань Н.Учрал гишүүнийг цахимжуулахад хүрсэн шиг байгаа юм.

Уг нь бол төрийн байгууллагын ажлыг цахимд шилжүүлэх, иргэд, ААН-үүдээс ирж байгаа өргөдөл гомдлыг цаасан хэлбэрээр авдаг, дарга даамал нар дарж хэвтээд хүнд суртал гаргадаг, авлига, ашиг сонирхлоо шингээдэг явдлыг хална энэ тэр улс орон даяар хөдөлгөөн өрнүүлээд явж байсан нь саяхан. Саяхандаа МАН эрх авахаас өмнө л дөө. Төрийн байгууллагын үйл ажиллагааг цахимд шилжүүлсний улмаас тэдэн тонн цаас хэмнэлээ, төсвийн зардлыг хэмнэлээ, хүнд суртлыг арилгалаа энэ тэр гээд тайлан хүртэл гаргаж байв шүү.

Тэгээд мэдээж МАН гарч ирээд бүгдийг нь эргүүлсэн. Ямартаа сая нүүрсний хулгайн хэрэг илэрсний дараа хуулийнхан үзлэг хийх гээд очсон чинь худалдан авалттай холбоотой шийдвэр гаргасан бүх дарга нар нь баримтаа устгаад явчихсан байхав дээ. Өмнө бол сайдын гаргасан тушаалаас авахуулаад худалдан авалтын гэрээ гээд бүх зүйл албажсан өдрөө шууд тухайн байгууллагын вэб сайтад нээлттэй байршиж, хүссэн иргэн орж харах боломжтой байх шаардлага тавьдаг байсан юм. Одоо ч тэр шаардлага хэвээрээ байх. Харин хэрэгжүүлдэг байгууллага нь л байхгүй болохоос биш. Н.Учрал сайдгүй бол “амбан явахгүй” ажил юм байх оо.

За тэгээд, Монголын ганц “цахим” хүн маань өчигдөр Эрүүл мэндийн сайдтай зэрэгцэж зогсоод /мэдээллийн сайтууд нь хүртэл цахим хүний зургийг заавал нийтлэх үүрэг хүлээдэг/ “Эмийн жорыг цахимаар олгодог болно, И-Монголиа дээр байршуулна” гэдэг мэдэгдлийг хийв. Шалтгаан нь “Жор бичиж байгаа эмч нарын бичгийн хэв муугаас болоод эмийн санч нар бичгийг нь гаргахгүй буруу эм өгөөд байна” гэнэ ээ. Эрхбиш нөгөөдүүл нь Н.Учрал бид хоёрыг бодвол латин цагаан толгойтой улс болохоороо жороо нэг юм уншчихна л даа. Эсвэл Н.Учрал гишүүний ажиллуулдаг эмийн санд л /хэрвээ тийм зүйл байдаг бол шүү дээ/ эм зүйч олддоггүй юм болов уу.

Аа, бас “Жорыг хуурамчаар үйлдэж, сэтгэцэд нөлөөлөх эм, бэлдмэл, мансууруулах төрлийн бодис авсан гэмт хэрэг гарсан тухай цагдаагаас мэдээлсэн” гэжээ. Ингээд Н.Учрал сайд ЭМЯ, ХЗДХЯ хоёрын ажлыг нэг амьсгаагаар хийчихлээ. Браво!

Тэгсэн энэ хэвлэлийн бага хурлын дараа Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Х.Булгантуяа бас нэг мэдэгдэл хийсэн. 970 мянган ам.доллараар дөрвөн жил хийлгэсэн НДЕГ-ийн цахимжилтад гацалт гарсан тухай. Гацалт гарсан шалтгаан нь ачаалал ихэдсэнээс болсон гэнэ. “Нийгмийн даатгалын шинэ систем дээр байгууллагууд оны эхнээс эхлэн нэгэн зэрэг тайлангаа шивж оруулж байгаа учраас ачаалал их авч гацалт үүссэн. Хуучин систем хэвийн ажиллаж байгаа боловч 2024 оноос шинэ систем ажиллаж эхэлсэн” гэнэ. Зүгээр НДШ төлсөн мэдээллээ шивж оруулсан чинь систем нь гацаад эхэлсэн. Тэрийг ачаалал ихэссэн гэж байгаа юм байна. Тэр гацалтыг нь засах гээд “IT Zone”-ийн ажилчид НДЕГ-ын хурлын зааланд байрлачихсан байгаа. Ийм л нэг “цахимжилт” манайд яваад байна даа.

Н.Учрал сайд Солонгост эмчлүүлж байгаад эргэн ирэхдээ “Эргэн ирсэн минь” гэдэг намтрын номтой ирсэн. Тэр номдоо энэ тухай бичсэн байх. Нойр булчирхайн хагалгаагаа Монголд хийлгээд, эмийн эмчилгээгээ Солонгост хийлгэсэн. Манай антибиотекууд үйлчлэхгүй, маш чанаргүй байснаас болоод эдгэрэлт удаан байсан, Солонгост очоод антибиотекоо солиод л дороо хөл дээрээ босоод ирсэн гэх билээ. Тэгэхээр Н.Учрал гишүүний эргэн ирэлт Эрүүл мэндийн сайд дээр "унасан" бол илүү дээр байсан ч юм бил үү. Тэгвэл ядаж хажуудаа зогсож байгаа С.Чинзориг сайд шиг “Д гепатитыг Буриад улсад эмчлүүлнэ” гэж балайрахгүй шүү дээ. Ядаж л Япон, Солонгос гэж ярина биз дээ.

Монголчууд лав сүүлийн 30 жил Орост эмчлүүлэхээр яваагүй. Тэр тусмаа Буриад руу. Солонгос, Япон, Турк, тэгээд бүр шаардлагатай бол Израйль улс руу явж эмчлүүлж байна. Тэгэхэд иргэдийнхээ сонгоогүй эмчилгээг иргэддээ тулгадаг Эрүүл мэндийн сайд байж болох уу? Энэ л Н.Учрал гишүүний ярих ёстой сэдэв байж магадгүй. Жор мэдэхгүй ламаас зовлон үзсэн юу дээр гэлээ...

Б.СЭМҮҮН