x

ШЕЗ-ийн бүрэлдэхүүнийг Үндсэн хуульд заах шаардлага юу вэ?

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Дөчин есдүгээр зүйлийн 3-т “Шүүгчийн хараат бус, шүүхийн бие даасан байдлыг хангах зорилгоор Шүүхийн ерөнхий зөвлөл ажиллана” 4-т “Шүүхийн ерөнхий зөвлөл шүүх, шүүгчийн шүүн таслах ажиллагаанд оролцохгүйгээр, гагцхүү хуульчдаас шүүгчийг шилж олох, эрх ашгийг нь хамгаалах зэрэг шүүхийг бие даан ажиллах нөхцөлөөр хангахтай холбогдсон үүргийг биелүүлнэ” гэж заасан байдаг.

1992 оны Үндсэн хуулийн төслийг болосвруулж байх үед НҮБ-ийн шинжээчид “Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн бүрэлдэхүүн, түүнийг томилох журмыг Үндсэн хуульдаа заахгүй бол шүүхийн хараат бус байдал бэхжиж чадахгүй” гэсэн агуулгатай зөвлөмж өгсөн байдаг. Гэхдээ тухайн үед Үндсэн хуульд Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн бүрэлдэхүүний талаар тодорхой заагаагүйг буруу гэж шууд дүгнэж болохгүй. Учир нь Үндсэн хууль тогтоогчид маань Шүүхийн ерөнхий зөвлөл буюу шүүхийн захиргааны байгууллагын талаар бүрэн дүүрэн ойлголттой байгаагүй, манайдаа шинэ зүйл байсан. Улс төрчид ч энэ байгууллагын талаарх ойлголт хангалттай байгаагүй. Харин одоо цаг өөр болсон. Энэ байгууллага ямар учиртай, юу хийдэг байгууллага болох, энэ байгууллагын судсыг атгасан хүн юу хийж болох, болдогыг бүгд мэддэг болсон.

Шүүхийн ерөнхий зөвлөл нь 1993-2002 онд 12 гишүүний бүрэлдэхүүнтэй, 2002-2013 онд 14 гишүүний бүрэлдэхүүнтэй, тэдгээр нь бүгд орон тооны бус байсан бол, 2013 оноос хойш орон тооны 5 гишүүнтэй, тэдгээрийг анхан шат, давж заалдах, хяналтын шатны шүүх, хууль зүйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн, Монголын хуульчдын холбоо гэсэн таван газраас нэр дэвшүүлж Ерөнхийлөгч, даргыг нь гишүүдийнх нь санал болгосноор мөн адил Ерөнхийлөгч томилж байна.  

Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн даргын албыг 1993-1996 онд Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч, 1996-2002 онд хууль зүйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн (энэ хугацаанд таван ч Хууль зүйн сайд ШЕЗ-ийн дарга хийгээд үзсэн), 2002-2013 онд буцаад Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч хавсран хийж байв. Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн даргын албыг хууль зүйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн сайд хавсран хийх хийж байх үед гүйцэтгэх эрх мэдэл, улс төрийн албан тушаалтны зүгээс шүүхэд зүй бусаар нөлөөлөх эрсдэл үүсгэсэн бол Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн даргын албыг хавсран хийж байх үед шүүн таслах ажиллагаа болон шүүхийн захиргаан эрх мэдэл нэг гарт буюу Дээд шүүхэд төвлөрч шүүхийн дотоод хараат бус байдал алдагдах нөхцөл үүссэн.

2008 онд профессор Брент Т.Уайт “Голдоо хүртэл ялзарсан уу? Монгол Улсын шүүхийн шинэтгэлийн  өнөөгийн байдалд хийсэн судалгааны тайлан”-даа “Шүүгчийг сонгох үйл явц нь маш их улс төрждөг ба Ерөнхийлөгч үүнд харьцуулшгүй хүчтэй нөлөө үзүүлдэг учраас Ерөнхийлөгчид хэн үнэнч байна вэ гэдэг нь бусад бүх асуудлаас илүү чухал болдог” хэмээн дүгнэсэн байдаг. Гэтэл 2012 онд батлагдсан Шүүхийн захиргааны тухай хуулиар шүүгчийг өөрт нь санал болгож томилуулдаг Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн бүрэлдэхүүнийг давхар Ерөнхийлөгч томилохыг зөвшөөрсөн нь “дарин дээр давс” гэгч болж, шүүх дэх Ерөнхийлөгчийн нөлөөллийг үлэмж нэмэгдүүлэх бололцоог бүрдүүлсэн хэрэг болов.

Өөрөөр хэлбэл, өнгөрсөн хугацаанд шүүхийн захиргааны байгууллагыг 4 удаа тонгочуулсан буюу эхлээд шүүхэд өөрт нь, дараа нь гүйцэтгэх эрх мэдэлд, түүний дараа шүүхэд өөрт нь, хамгийн сүүлд бие даасан байгууллага (Ерөнхийлөгчийн нөлөөлөл дор)-д хариуцуулаад байна. Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл хэлэлцэгдэхээс өмнө шүүхийн захиргааг 5 дахь удаагаа тонгочуулж, буцаагаад Улсын дээд шүүхийн дэргэд байлгах санал хүчтэй гарч, энэ талаар хуулийн төсөл боловсруулагдаж байна гэх мэдээлэл чих дэлсэж байв. Магадгүй Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл хэлэлцэгдээгүй бол Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн одоогийн зохицуулалтыг өөрчилчихсөн байхыг ч үгүйсгэхгүй. 

Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга, гишүүдийг Ерөнхийлөгч томилох талаарх хуулийн төслийг УИХ-аар 2012 онд хэлэлцэж байх үед УИХ-ын зарим гишүүд, тухайлбал Д.Лүндээжанцан гишүүн: “Ерөнхийлөгч бүх шатны шүүхийн шүүгчийг томилдог.  Дээр нь одоо шүүгчийг сонгон  шалгаруулдаг Ерөнхий зөвлөлийг  нь  томилчих  юм бол хүчний баланс нөгөө  тал руугаа хэт орох, тэмээн  тэнгийн  ачаа нэг тал руугаа болчихоод байна”, О.Баасанхүү гишүүн: “Ерөнхийлөгч маань шүүгчийг томилдог, тэгсэн хэр нь Ерөнхий зөвлөлийг  томилдог  ингээд  ерөөсөө шүүхийг бүхэлд нь томилдог гэсэн ганцхан өгүүлбэр дээр тохогдож байгаа юм биш үү. Ерөнхийлөгчийн мэдлийн шүүх засаглал болох гээд байна. ... нэг субъект дангаараа байх нь жинхэнэ хараат болдог байхгүй юу”[1] хэмээн одоогийн нөхцөл байдлын дүр зургийг хэлж байсан нь чуулганы хуралдааны тэмдэглэлд бичигдэн үлджээ. О.Бааасанхүү гишүүний энэ байр суурь одоо ч өөрчлөгдөөгүй байгаа болов уу.

Мөн Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга П.Цагаан УИХ-ын гишүүдийн асуултад “Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн гишүүнийг нэр дэвшүүлэх нь бол өөр өөр субъектэд байж болно. Тэрнийг нь ингэж баталгаажуулдаг нэг субъект байх нь зүйтэй гэсэн үүднээс л хэлж байгаа. Түүнээс биш бол Ерөнхийлөгчийн үзэмжээр томилох, батлах тухай асуудал бол байхгүй ээ”[2] гэж хэлж байсан боловч, бодит байдал дээр Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн гишүүнээр хэнийг томилох, хэнийг ажиллуулах нь Ерөнхийлөгчөөс хамааралтай болж хувирсан. Ерөнхийлөгч санал болгосон нэр дэвшигчийг томилохгүй, Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн гишүүнийг анх санал болгосон газар нь хариуцлага тооцож эгүүлэн татаж чадахгүй болсон.

Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийг нэг эрх мэдэл буюу нэг байгууллага, албан тушаалтнаас хэт хамааралтай байдлаар байгуулсан тохиолдолд энэ байгууллага шүүхийн бие даасан, шүүгчийн хараат бус байдлыг хамгаалах, хуульчдаас шүүгчийг шилж олох зэрэг чиг үүргээ хараат бусаар хэрэгжүүлж чадахгүйд хүрэх ба энэ нь шударга ёсонд аюул учруулж, иргэдийн шударга шүүхээр шүүлгэх эрхэд ноцтойгоор нөлөөлдөг билээ. Хохирол нь эрх мэдэлтэн, хөрөнгө чинээтэнд бус, иргэд дээр тусдаг.

Гэхдээ бид, одоо шүүхийн бие даасан, шүүгчийн хараат хамгаалах үүргээ хараат бус, шударгаар гүйцэтгэж чадах тийм шүүхийн захиргааны байгууллагыг бий болгох эрх зүйн үндсийг Үндсэн хуулиараа бэхжүүлэх боломж бий болж байна. Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг хэлэлцэх явцад УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооноос Үндсэн хуулийн 49.5-д “Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн гишүүдийн тавыг шүүгчид дотроосоо сонгож, бусад таван гишүүнийг нээлттэйгээр нэр дэвшүүлж томилно.

Тэдгээр нь дөрвөн жилийн хугацаагаар зөвхөн нэг удаа ажиллах бөгөөд Зөвлөлийн даргыг гишүүд дотроосоо сонгоно. Зөвлөлийн үйл ажиллагааны тайланг Улсын дээд шүүхэд танилцуулна. Зөвлөлийн зохион байгуулалт, үйл ажиллагааны журам, бүрэлдэхүүнд тавигдах шаардлага, томилох журмыг хуулиар тогтооно." гэсэн байдлаар тусгахаар томьёолох санал гаргаад байгаа бөгөөд УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар уг заалтыг батлах эсэхийг хэлэлцэх гэж байна.

Энэ санал бол бидний өнгөрсөн 26 жилийн  туршлага, алдаа, оноо, үүний дээр олон улсуудын сайн жишгийг харгалзан боловсруулагдсан, Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийг аль нэг байгууллага, албан тушаалтанд нөлөөлөл, дэргэд байлгах санаархалгүй, харин ч уг байгууллагыг шүүгч болон шүүгч бус гишүүдийн тэнцүү тооцоотойгоор бүрдүүлж, балансыг нь хангах дэвшилтэд санал юм.     

Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийг шүүхээс өөрөөс нь, эсхүл улс төрөөс хэт хамааралтай бишээр шүүгчид болон шүүгч бус гишүүдийн төлөөллийг тэнцвэртэй байдлаар бүрдүүлж, түүний зарим чиг үүрэг (шүүгчийг огцруулах, түдгэлзүүлэх, сахилгын шийтгэл ногдуулах)-ийг Шүүхийн сахилгын хороо гэх шинэ инстүүтэд шилжүүлсэнээр Шүүхийн ерөнхий зөвлөл нь шүүхийн бие даасан, шүүгчийн хараат бус байдлыг хамгаалах үндсэн үүргээ хэнээс ч хараат бусаар хэрэгжүүлж, шүүх дэх улс төрийн нөлөөлөл багасах, хариуцлагатай, хараат бус шүүхийн тогтолцоо бэхжихэд чухал нөлөө үзүүлнэ гэж үзэж байна.

[1] Улсын Их Хурлын 2012 оны намрын ээлжит бус чуулганы 08 дугаар сарын 30-ны өдрийн хуралдааны тэмдэглэл

[2] Улсын Их Хурлын 2012 оны намрын ээлжит бус чуулганы 08 дугаар сарын 30-ны өдрийн хуралдааны тэмдэглэл

Хуульч П.Баттулга

 

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
iШинэ мэдээ
У.Хүрэлсүх: Ямар их ХАРИУЦЛАГАТАЙ ард түмэн болохоо энэ цагаан сараар ХАРУУЛЦГААЯ 8 цаг 6 минутын өмнө Гахай жилийн ОНЦЛОХ 10 үйл явдал 10 цаг 44 минутын өмнө Сар шинийн баяр, амралтын өдрүүдэд нийтийн тээврээр ҮЙЛЧЛЭХГҮЙ 23 цаг 30 минутын өмнө 400 гаруй хоригдол шинээр коронавирусийн халдвар авчээ Өчигдөр 18 цаг 33 минутад БНХАУ дахь Монголын ЭСЯ Ухань хотын эмнэлэгт хандив өргөв Өчигдөр 18 цаг 26 минутад Өндөр хүчин чадал зөөврийн дижитал рентген аппаратыг эмнэлгүүдэд хүлээлгэж өглөө Өчигдөр 18 цаг 07 минутад Багануур дүүргийн халдвартын эмнэлэг 30 ортой 15 тусгай тасаг бэлджээ Өчигдөр 16 цаг 45 минутад БНХАУ-ын 54 иргэнийг өөрсдийнх нь хүсэлтээр нутаг буцаалаа Өчигдөр 15 цаг 22 минутад "Улаанбаатар төмөр зам" орон нутгийн зарим чиглэлээ ЦУЦАЛЛАА Өчигдөр 13 цаг 48 минутад БНСУ-аас ирсэн зургаан оюутнаас коронавирус илэрсэнгүй Өчигдөр 13 цаг 25 минутад "Хотол төгс" хэмээх "Төмөр хулгана" жилийн үхэр хөтөлсөн хүн Өчигдөр 12 цаг 50 минутад ЭМЯ: Халдвар авсан НЭГ хүн 384 хүнд тараах боломжтой Өчигдөр 12 цаг 36 минутад Би дундажаас дээгүүр Өчигдөр 10 цаг 13 минутад Баян-Өлгий аймаг ОРОХ, ГАРАХ хөдөлгөөнийг хязгаарлана Уржигдар 17 цаг 44 минутад Гол, мөрний мөсөн дээгүүр зорчихгүй байхыг анхааруулав Уржигдар 17 цаг 30 минутад Өмнөд Солонгос улсад 156 хүн коронавирусийн халдвар авчээ Уржигдар 17 цаг 19 минутад Жүжигчин Ж.Баясгалан АН-д гишүүнээр элслээ Уржигдар 16 цаг 49 минутад Коронавирус: Долоон сартай нярай бүрэн эдгэрчээ Уржигдар 16 цаг 26 минутад Урт цагааны барилгыг нураах эсэх асуудлыг НИТХ-аар шийдэгдэнэ Уржигдар 15 цаг 57 минутад “Иргэний тэтгэвэр барьцаалсан зээлийн төлбөрийн үүргийг үнэт цаасаар төлөх тухай гэрээ”-нд гарын үсэг зурлаа Уржигдар 15 цаг 19 минутад И Ёо Хун: Хоёр орны харилцааг стратегийн шинэ түвшинд хүргэхийн төлөө ажилна Уржигдар 15 цаг 01 минутад Ардчилал шинэчлэлийн нам Монгол улсад бүртгэлтэй 36 дахь нам боллоо Уржигдар 13 цаг 23 минутад Х.Алтанхуяг: У.Хүрэлсүх ээ, хэзээ сэлмээ сугалж, хулгайч гишүүдийнхээ толгойг цавчих гэж байна Уржигдар 13 цаг 14 минутад Сар шинийн баярын өдрүүдэд цахим гүйлгээний шимтгэл авахгүй гэв Уржигдар 12 цаг 59 минутад Урт цагааны үйл ажиллагааг ЗОГСООХ шийдвэр гарлаа Уржигдар 12 цаг 43 минутад С.Чинзориг: Тэтгэврийн зээл олгож эхэлсэн нь хорио цээрийн дэглэмд саад учруулахгүй Уржигдар 12 цаг 36 минутад Говь-Алтай аймгийн засаг даргыг ажлаас нь чөлөөлжээ Уржигдар 12 цаг 18 минутад Тавантолгойн ордын хөрөнгө оруулалтын гэрээ “хорлон сүйтгэх ажиллагаа” байсан уу? Уржигдар 12 цаг 17 минутад Шинэ гүүрэн гарцыг “ОЛИМПИЙН ГҮҮР” хэмээн нэрлэхээр боллоо Уржигдар 12 цаг 03 минутад Бага насны хоёр хүүхэд гэртэйгээ шатаж нас баржээ Уржигдар 11 цаг 34 минутад Эрдэмтдийн үзэж буйгаар хоёрдугаар сарын сүүл үед вирусийн тархалт оргил цэгтээ хүрнэ Уржигдар 11 цаг 13 минутад ҮАБЗ алт цэвэршүүлэх нэрээр мөнгө угаах төслийг мэдсэн үү? Уржигдар 10 цаг 38 минутад Элчин сайд Т.Жанабазар Шведийн Цог Жавхлант Хаанд итгэмжлэх жуух бичгээ өргөн барив Уржигдар 10 цаг 22 минутад Импортоор авах улаан буудайг 100 мянган тонноор нэмэв Уржигдар 09 цаг 50 минутад Сайншанд хотод 3D кино театр ашиглалтад орно Уржигдар 09 цаг 24 минутад Чай Вэньруй: Хятадын ард түмэн хүний ач тусыг мэддэг, ачийг нь ч хариулдаг Уржигдар 09 цаг 11 минутад Хөл хорионы ХАТУУ ДЭГЛЭМ халдварын тоо буурахад нөлөөлж байна Уржигдар 08 цаг 54 минутад Хууль бусаар мод бэлтгэсэн 13 үйлдлийг илрүүлжээ Уржигдар 08 цаг 45 минутад ХНХ-ын сайд С.Чинзориг цаг үеийн асуудлаар мэдээлэл хийнэ Уржигдар 08 цаг 25 минутад Ихэнх нутгаар цасан шуурга шуурч, хүйтэн байна Уржигдар 08 цаг 05 минутад Хамба лам Д.ЧОЙЖАМЦ: Хуурч мэхэлсэн, худал амласан, залилсан хүн ХУЛГАНА жилд хол явахгүй 2020-02-20 18:36 Амгалан амаржих төвд ӨББ-ын сургалт зохион байгуулав 2020-02-20 18:10 Гарааны бизнес, энтрепренерийн хөгжлийн хүрээлэнгийн төлөөлөгчидтэй уулзав 2020-02-20 17:57 Орос, Герман эрдэмтэдтэй Монгол эмч нар хамтран ажиллав 2020-02-20 17:05 МИАТ компани Бангкок болон Токио чиглэлийн зарим нислэгүүдээ цуцаллаа 2020-02-20 16:54 Өнөөдрөөс тэтгэврийн зээлийг ЗУРГААН сараар олгож эхэллээ 2020-02-20 16:45 Газраа бэлэн орон сууцаар сольсон эхний айлууд ТҮЛХҮҮРЭЭ гардаж авлаа 2020-02-20 16:25 Хот руу орж, гарч байгаа хөдөлгөөнийг бүрэн автомат системээр хянаж байна 2020-02-20 16:11 Байгалийн хийн хоолойг Монголын нутгаар дамжуулах асуудлаар ажлын хэсэг байгуулжээ 2020-02-20 15:54 “Амгалан дулааны станц”-ийг төрийн өмчит компани болгожээ 2020-02-20 15:46
iИх уншсан
Тавантолгойн ордын хөрөнгө оруулалтын гэрээ “хорлон сүйтгэх ... Х.Тэмүүжин: Монгол улсад хуулийн гэхээсээ илүү хувь хүний за... "Хотол төгс" хэмээх "Төмөр хулгана" жилийн үхэр хөтөлсөн хүн... Би дундажаас дээгүүр З.Энхболд, Сү.Батболд нарын “зассан зам” Хамба лам Д.ЧОЙЖАМЦ: Хуурч мэхэлсэн, худал амласан, залилсан... ҮАБЗ алт цэвэршүүлэх нэрээр мөнгө угаах төслийг мэдсэн үү? Ялахгүй гэсэн сонгуулиасаа ялж гарах нь улс төр юм Н.Энхболд: Аймаг дангаараа зам хаах шийдвэр гаргах эрх байхг... М.Оюунчимэг: Байгалийн баялгийг тэгш хуваарилах нь ардчиллын... Эрүүдэн шүүх улс төрийн шоглоом Хэдэн хүн шоронд хийгээд сонгогдоно гэвэл үгүй шүү, Ерөнхий ... Цагаан сарын аатай, адтай, аагтай яриа "Эрүүл ухаантай удирдагч нар бий бол эмнэлгийн талаар зөв ши... Сэтгэл байвал утаанаас ч сална Ерөнхий сайдын толгой хаана вэ? Х.Тэмүүжин: Хонгилыг нураах боломж Ц.Элбэгдоржид байсан, одо... Зургаан аймаг ОРОХ, ГАРАХ хөдөлгөөнийг хязгаарлалаа Бурхан ба үрэл Ухань хотын эмнэлгийн дарга коронавирусийн халдвараар нас ба...
Top