1915-1916 оны хүн амын тооллогын баримтуудыг багтаасан есөн боть бүтээл танилцуулагдлаа

2025/06/04

Өнөөдөр “Чингис хаан” үндэсний музейн цуврал лекцийн ээлжит зочноор Польшийн аялагч, Варшавын их сургуулийн профессор Агата-Бария Стажинск уригдан оролцож, Монгол Улсад 1915-1916 онд явагдсан хүн ам, статистикийн холбогдолтой ховор баримтуудын талаар илтгэл тавилаа. Энэхүү илтгэлийн хүрээнд профессор Стажинск болон музейн захирал, академич С.Чулуун нар хамтран бэлтгэсэн “Монгол улсын хүн амын тооллогын хэрэглэгдэхүүн” хэмээх есөн боть номын агуулгыг олон нийтэд танилцуулсан юм.

Эдгээр бүтээл нь нэрт монголч эрдэмтэн Л.В.Котвичийн Краков хот дахь хувийн архивт хадгалагдаж байсан 3500 гаруй хуудас түүхэн баримтад тулгуурласан бөгөөд тэнд Монголын 1915-1916 оны хүн амын тоо, суурьшлын бүтэц, хошууны засаг захиргаа, ноёдын тайлан, хадлангийн талбайн байршил зэрэг бодит мэдээлэл багтжээ. Эдгээр нь зөвхөн тоо баримтаас гадна тухайн цаг үеийн нийгэм, засаг захиргааны зохион байгуулалт, амьдралын хэв маягийг тусгасан чухал түүхэн хэрэглэгдэхүүн болж байгаа юм.

Илтгэлийн үеэр профессор Стажинск “Л.В.Котвич бол Оросын санхүүгийн салбарт ажиллаж байсан, монгол хэл соёлд гүнзгий судалгаа хийсэн монголч эрдэмтэн юм. Тэрбээр тухайн тооллогын материалыг өөрөө ангилж, зарим хэсгийг монголоор бичсэн нь онцлогтой. Түшээт хан аймгийн тооллогын материал хамгийн дэлгэрэнгүй 34 хуудас мэдээлэлтэй байсан бөгөөд энэ нь тухайн үеийн Монголын аймгуудын бүтэц, хүн амын мэдээллийг гүнзгий харуулж байна” хэмээн дурдлаа. Мөн баримтуудыг гурван хэсэгт хуваан ангилсан бөгөөд зарим нь устсан байх магадлалтай гэдгийг тэмдэглэв.

Академич С.Чулуун “Энэ есөн боть бүтээл нь Монголын хүн ам зүйн түүхэнд урьд өмнө бүрэн судлагдаагүй, эрдэм шинжилгээний эргэлтэд орж байгаагүй, ховор эх сурвалжуудыг багтаасан онцгой бүтээл болж байна. Үүний сацуу 1921 онд оросоос орчуулсан И.М.Майскийн “Орчин үеийн Монгол орон” ном ч тухайн үеийн нөхцөл байдлыг ойлгоход чухал баримт болно” гэж онцлов.

Энэхүү түүхэн хэрэглэгдэхүүн нь хүн амын тооллогын талаарх дэлгэрэнгүй судалгаанд шинэ хуудас нээж, Монголын XX зууны эхэн үеийн нийгэм, эдийн засгийн дүр төрхийг олон улсын болон дотоодын эрдэм шинжилгээний хүрээлэлд танилцуулах үнэ цэнтэй хөрөнгө оруулалт болж байна.

Эх сурвалж: Чингис хаан үндэсний музей

iСанал болгох

АН-ын шинэ удирдлагуудын нөхөн сонгуульд оролцсон амжилт ба сургамж

Бортээгийн орд: Г.Занданшатараас Н.Учрал хүртэл

Нийслэлийг удирдах хүн сайн “намчин” биш, сайн менежер байх ёстой юмсан

АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

iРедакцийн сонголт

П.Жасрай гуайг ялсан Э.Бат-Үүлийн нэгэн түүх

iШинэ мэдээ

Голомт банкны кредит картаар Subscription эрхээ сунгаад 10%-ийн буцаан олголт аваарай 14 цаг 48 мин Б.Найдалаа: Эрчим хүчний салбарын цалин муу биш, уул уурхайн салбарын дараа ордог 15 цаг 23 мин Эрчим хүчний салбарынхан тодорхойгүй хугацаагаар ажил хаялт зарлав 15 цаг 48 мин Тамхины хяналт хэмээх популизмын сүлд мод 15 цаг 50 мин Османы эзэнт гүрний үед армянчуудыг хоморголон устгасныг Израил хүлээн зөвшөөрчээ 16 цаг 4 мин Д.Трамп коммунизмыг хамгийн том аюул хэмээн тодорхойлжээ 16 цаг 13 мин А.Лукашенко Ши Жиньпинтэй уулзжээ 16 цаг 17 мин Өргөтгөсөн хуралдаанаар 545 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтын гэрээ, санамж бичигт гарын үсэг зурав 16 цаг 22 мин Хүүхдийн 108 утсанд өнгөрсөн долоон хоногт 1195 дуудлага мэдээлэл иржээ 16 цаг 29 мин Статистикийн тухай хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэв 16 цаг 33 мин Налайх дүүрэгт 79мвт-ын хүчин чадалтай дулааны станцын барилгын ажил эхэллээ 16 цаг 41 мин Энхтайваны гүүрний эвдэрсэн хашлагыг засварлаж байна 17 цаг 7 мин Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын салбарын "Нээлттэй өдөрлөг" болж байна 17 цаг 16 мин Баяр наадмын индрийн суудлыг тасалбараар худалдаална 17 цаг 55 мин Улаанбаатар, Дархан, Эрдэнэтэд хэрэгжих “Ногоон хүртээмжтэй хотууд” төслийг нээлээ 19 цаг 47 мин Тайваний “Tri-Service” эмнэлгийн эмч мэргэжилтнүүдийн баг ГССҮТ-д ажиллаж, тусламж үйлчилгээтэй танилцлаа 19 цаг 51 мин Нийслэлийн шилдэг менежменттэй, зөвлөгч сургууль, цэцэрлэгийг шалгарууллаа 19 цаг 57 мин Ерөнхий сайдын дэргэдэх Эдийн засгийн зөвлөлийн өргөтгөсөн хурал болж байна 20 цаг 3 мин АН-ын бүлэг нийслэлийн газар олголтын асуудлаар Хянан шалгах түр хороо байгуулах тухай мэдээлэл сонслоо 20 цаг 10 мин Б.Мөнхсоёл: НӨАТ-ын 400 саяын босгыг дахин сэргээсэн нь жижиг, дунд ААН-үүдийн хувьд том боломж 20 цаг 53 мин

iИх уншсан

М.Бадамсүрэн: Банкны зээл авах зорилгоор малын тоог нэмж хэл... Эрүүл мэндийн салбарын асуудлууд энэ Засгийн мэлмийд хэзээ ө... Бортээгийн орд: Г.Занданшатарын Засгийн газраас Н.Учралын За... Эрүүл мэндийн салбарын “Дарга анги”-ийнхны дураар дургилт М.Энхцэцэг: 20 кВт хүчин чадалтай системтэй айл жилд 10 сая ... Наадмын амралтын өдрүүдэд зохицуулалт хийж, 7 дугаар сарын 1... Неймар 980 хоногийн дараа Бразилын шигшээ багтаа эргэн ирлээ... АН-ын шинэ удирдлагуудын орон нутгийн нөхөн сонгуульд оролцс... Их британид “Чингис хаан: Монголчууд дэлхийг өөрчилсөн нь” о... Венесуэлд нурангид дарагдсан олон зуун хүнийг аврахаар ажилл... П.Жасрай гуайг ялсан Э.Бат-Үүлийн нэгэн түүх Н.Учралыг огцруулах бичигт үлдсэн гурван гишүүн гарын үсэг з... Ховд аймагт шүлхий өвчин гарч, баяр наадмыг хойшлууллаа Хүчтэй аадар борооны улмаас Тайванийн төмөр замын гол шугам ... Н.Учрал БНХАУ-ын CATL компанийн удирдлагатай уулзаж, эрчим х... Түүхийн хичээлээр хоёр, англи хэлээр 36 сурагч 800 оноо авла... Г.Эрдэнэбат, Ж.Сүхбаатар нарыг Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнэ... Хятадын Чиндао хотод жүдо бөхийн гранпри тэмцээн эхэллээ Олимпын хартид төвийг сахихтай холбоотой нэмэлт өөрчлөлт ору... АНУ, Ираны талууд харилцан цохилт өгөхөө зогсоохоор тохиролц...