Гадаадад ажиллаж, амьдарч буй монгол иргэд Үндсэн хуулиар олгогдсон сонгох эрхээ бүрэн дүүрэн эдэлж чадахгүй хэвээр байгаа нь сонгуулийн оролцооны гол бэрхшээл болсоор байна. Иймээс тэдний оролцоог нэмэгдүүлэх зорилгоор Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам олон улсын туршлагыг судлан, Сонгуулийн тухай хуульд цахим санал өгөх боломжийг нэвтрүүлэх бэлтгэл ажлыг хангаж байна.

Энэ хүрээнд:

• Эстони улсын туршлага: Цахим санал хураалтыг нэвтрүүлсэн анхны улс бөгөөд саналын бүртгэл, хамгаалалт, шифрлэлтийн системийг судалжээ.

• Филиппин улсын туршлага: 2024 оны тавдугаар сарын 12-нд болох сонгуулийг цахимаар зохион байгуулахаар бэлтгэж, гадаадад амьдарч буй 1.2 сая иргэнийхээ саналыг урьдчилсан байдлаар цахимаар хурааж эхлээд байна. Саналын нууцлалыг end-to-end encryption болон блокчэйн технологи ашиглан хамгаалж байгаа нь онцлогтой.

Монгол Улсын иргэд 2000 оноос хойш УИХ-ын сонгуульд гадаадаас санал өгөх эрхийн төлөө санал дэвшүүлж, 2012 оноос эхлэн саналаа өгөх боломжтой болсон. Гэвч бүртгэл болон санал өгөх процессыг зөвхөн Дипломат төлөөлөгчийн газраар дамжуулан, биечлэн очиж гүйцэтгэх нь олон иргэнд хүндрэл учруулсаар ирсэн.

2020 оны УИХ-ын сонгуульд:

• Гадаадад буй 4600 монгол бүртгүүлж,

• 3200 нь санал өгсөн.

2023 онд анх удаа цахим бүртгэл нэвтрүүлж, 80 гаруй улсад амьдарч буй 200 мянга гаруй иргэн хамрагдах боломжтой байснаас:

• 13,095 хүн бүртгүүлж,

• 50 хувь нь санал өгсөн байна.

Энэ нь цахим бүртгэл үр дүнтэй байсныг харуулж буй ч санал өгөх үйлдлийг биечлэн хийх шаардлагатай хэвээр байгаа нь оролцоог хязгаарлаж буйг харуулж байна.

Дэлхий дахинаа 2023 оны байдлаар 10 гаруй улс гадаад дахь иргэдээсээ цахимаар санал авч эхэлсэн, зарим нь туршилтын хэлбэрээр хэрэгжүүлээд байгаа нь Монгол Улсад цахим санал хураалтыг нэвтрүүлэх боломж байгааг илтгэж байна.