Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод минь “Дуртмал сайхан” уртын дууны үдэш болох гэж байна.

***

“Дуртмал сайхан” төсөл нь Монголчууд улсын нийслэл хотдоо өөрсдийн бүтээсэн үнэт соёл болох уртын дуугаа сонсож чөлөөт цагаа  өнгөрүүлэх боломжийг олгосноор  уртыг дууг нийтэд хүртээмжтэй болгох, үндэсний өв соёлоо нийтийн соёл болгож хэвшүүлэх, уртын дуугаа зөвхөн найр хурим эсхүл чуулгын тоглолтын тайзнаас л сонсох боломж олддог энэхүү явцуу хүрээг тэлэх зорилготой юм.

Ард түмний зуун зуунаар хүндэтгэн дээдэлж аюулхайдаа агуулж, амандаа аялсаар үймээн самуун үзэл суртлын бэрх цагийг “давуулан” уламжилж бидэнд “халуун чихийг нь атгуулсан” үнэт соёлын нэг бол уртын дуу билээ.

Уртын дуу Хүннү гүрний үеэс үүсэлтэй гэдэг. Тэр цагаас инагш эдүгээ хүртэл түүхийн олон үеийг дамнахдаа манай ард түмний гүн ухаан, шашин шүтлэг, хэв журам, гоо зүйг  өөртөө цогцлоожээ. Учир тиймийн тул уртын дуу дан ганц дуулах сонсох, цэнгэх найрлахын төдий зүйл бус хэл шинжлэл, түүх, шашин, төр ёс, угсаатны зүй зэрэг олон салбар шинжлэх ухааны судалгааны эх хэрэглэгдэхүүн болох билээ. Уртын дууны үнэ цэний тухайтад ганцхан дуугаар жишээлэхэд

         Усны чинь эхэнд ханхалзуур сойгоотой

         Улсын чинь эхэнд Галдамбаа ганцаараа

         Хулангийн чөмгийг тасартал харвасан

   Хоёрхон лаа өөлдийг дайнд нь дасгасан Галдамбаа  “Усны чинь эхэнд ханхалзуураан сойно” гэх уртын дуу... 

Энэ дуу нэгт, Алтан ургийн язгууртан Хавт Хасарын 21 дэх үеийн удам Очир Цэцэн хааны хүү хошуудын Галдамбаа баатрын үйл хэргийн тухай өгүүлсэн түүхэн шинж чанарыг агуулж байгаагаараа түүхийн ой санамжийг бидэнд дурдан сануулж байна.  

Хоёрт, ХXI зууны хүмүүс бидэнд хоёр зуу, гурван зуун жилийн өмнөх хүмүүстэй энэхүү дуугаар огтлолцож тэр хүмүүсийн дуулсныг дуулж, уярсанд уярч, эмзэглэсэнд эмзэглэх боломж олгож байна. Зүйрлэвээс  есөн үе, долоон үе дамжин  ирсэн хөөрөг бий еэ дээ. Тэр хөөрөг таныг есөн үе, долоон үеийн дээдэстэй тань нэг цэг дээр огтлолцох боломжийг олгож байдагчлан уртын дуу мөн урьдын хүмүүсийн хэлснийг хэлж, шуранхайлсныг шуранхайлж, үг үсэг, ая эгшиг дээр давхцан огтлолцож урьдын хүмүүсийн оюун сэтгэлгээг эдүгээ мэдрэх эрхийг өгч байна.

Гуравт, дээрх дуу Оросын Халимаг, Хятадын Шинжааны монголчуудын дунд ч мөн дуулагддаг нь хамаг Монголчуудыг соёлын хувьд нэгтгэх, өөриймсүүлэх гол хөшүүрэг болж байна. Ганц л дуугаар жишээлэхэд энэ мэт жишимгүй чухаг өв гэдгийг харж болохоор байна. Энэ зэргийн зуу зуун дуу бидэнд бий.

ЮНЕСКОГООС “Хүн төрөлхтний аман ба биет бус өвийн дээж”-д тунхаглагдсан уртын дуугаа сонсох хүртэх, сурах суралцах боломж хүртээмжийн асуудал Улаанбаатар хотоороо жишээлээд бодоход барагтайхан. Уртын дууг дэргэдээс нь сонсъё гэхнээ хурим найр, хаа нэг тохиох чуулгын тоглолтыг л хүлээх болдог гэвэл хэтийдсэн болохгүй. Атал өв соёлоо эрхэмлэдэггүй, харийн соёл шүтэж байна гэх шүүмжтэй идэр залуус, хүүхэд багачууд тулгардаг. Нидэр дээрээ нийтэд хүртээмжтэй байдал, нээлттэй мэдлэг мэдээлэл, сургалт хөтөлбөр дутмаг санагддаг. Уртын дуу хэн нэгэн өв тээгчийн, хэн нэгэн дуучинд эсхүл зөвхөн настай хүмүүст хамаатай соёл биш. Зөвхөн төрийн хүндэтгэлийн арга хэмжээ наадмын нээлтэд  ашиглах төдий ч зүйл биш  бид бүхэнд бүгдэд нээлттэй, хамаатай уламжлалт урлаг билээ. Ийм тул бид “Дуртмал сайхан” нэртэй уртын дууны үдшийг зохион байгуулах гэж байна. Нийслэл хотдоо яруу найраг, жазз, метал, хөгжим сонсонгоо үдшийн өнгөрөөж болдог шиг уртын дуугаа сонсож өнгөрөөх боломж ч мөн бид бүхэнд байгаасай.

“Дуртмал сайхан” уртын дууны үдэш дөрөвдүгээр сарын 27 нд 20:00 цагаас болно.

Хүндэтгэсэн: Монгол Улсын Иргэн