x

Арилжааны банкинд “аргамжаа” чухал үүрэгтэй

“Зээлийн хүүгийн дээд хязгаар тогтоох болон мөнгө хүүлэлттэй тэмцэх” тухай хуулийн төслийг батлагдахыг иргэд, аж ахуй нэгжүүд хүсэн хүлээж байгаа. Улс орны хөгжлийн хувьд ч нэгэн шат ахих нь дамжиггүй. Харин банкны салбарынхан энэ төслийг УИХ-аар хэлэлцүүлэхгүй байх талаар маш их санаа тавьж буй. Тэдний ухаалаг тайлбар, ярилцлага олон нийтийн сүлжээ, хэвлэлээр цацагдаж иргэдийг, төөрөгдүүлэхийг чармайж байна. Өөрийгөө эдийн засагч гэж өргөмжилдөг хэдэн нөхөд, ганц нэгэн их дээд сургуулийн багш нар “Зээлийн хүүг зах зээл тодорхойлдог юм” гэх үгийг тоть мэт давтаж байгааг та лав сонссон биз. Гэвч банкны түүхэнд зээлийн хүүд хязгаар тогтоох үзэгдэл байсан, байсаар өнөөг хүрсэн юм.

Түүх сөхөж үзвэл:

Арилжааны банкны түүхийг Америкийн банкны түүх гэж нэрлэж болох юм. АНУ-д арилжааны банктай холбоотой тэс өөр хоёр үзэл, баримтлал өнөөг хүртэл хадгалагдаж иржээ. Энэ нь АНУ-ын гурав дахь ерөнхийлөгч, хувь хүний эрх чөлөөг тунхаглагч Жорж Вашингтоны Төрийн нарийн бичгийн даргаар 1801-1809 онуудад ажиллаж байсан тусгаар тогтнолын тунхаглалын зохиогч Томас Жефферсон (Thomas Jefferson) болон Америкийн Санхүүгийн анхны сайд Александр Гамилтон (Alexander Hamilton) нарын банкны тогтолцооны талаарх үзэл баримтлалын зөрүүнээс эхтэй.
Томас Жефферсон, “арилжааны банк томорч хүчирхэгжих тутам эзэндээ улам ихээр үйлчилдэг” бөгөөд “Америкийн ардчилал”-д ч аюул учруулах магадлалтай” гэж үздэг байжээ Тиймээс энэ салбарын элитүүд улс төртэй хутгалдах ёсгүй гэдэг нэгэн байв. Тэр үеийн Мексик, Бразилд банкны салбар цөөхөн хүний гарт төвлөрч байсан нь хожмоо тухайн улсуудад эдийн засгийн хямралыг авчирсан түүхтэй. Харин Хамильтоны хувьд төр банкны үйл ажиллагаанд оролцох шаардлагагүй, зөвхөн хямралын үед дэмжих ёстой гэсэн байр суурь илэрхийлдэг байжээ.

Америкт өнөөгийн банкны хүчирхэг тогтолцоо бий болоход дээрх хоёр эрхмийн үзэл бодлын тэмцэл багагүй хувь нэмэр оруулсан билээ. 1789 онд Америкт ердөө гурван банк үйл ажиллагаа явуулж байсан бол 1800 он гарахад 73 банктай болсон байна.
1791 онд АНУ-д Александр Хамильтоны заавраар анхны Төв банк үүссэн бөгөөд “АНУ-ын нэгдүгээр банк” хэмээн нэрлэж байж. Тус банкны бүрэн эрхийг 1811 онд сунгаагүй. Харин 1816 онд “АНУ-ын хоёрдугаар банк”-ыг байгуулагдсан боловч Ерөнхийлөгч Эндрю Жэксоны үед 1836 онд тусгай эрхийг нь бас сэргээсэнгүй. Тиймээс АНУ-д 1837-1862 онуудад төв банк албан ёсоор байгаагүй юм. Энэ үеийг "чөлөөт банкны эрин" гэж нэрлэдэг. 1862-1913 онуудад холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу АНУ-д үндэсний банкууд төв банкны үүрэг гүйцэтгэж байв. Гэвч 1873, 1893, 1907 онуудад банкуудтай холбоотой цуврал хямрал гарснаар төвлөрсөн банкны тогтолцоо эрэлт хэрэгцээ үүссэнийг нотлон харуулжээ. Ийн төв банктай холбоотой өрнөсөн явдлууд Томас Жефферсон болон Александр Хамильтон нарын банкны талаарх үзэл баримтлалтай салшгүй холбоотой явж ирсэн байдаг.

АНУ-ын Төв банкны он цагийн түүхэн замнал:
1791 - 1811: АНУ-ын нэгдүгээр банк,
1811 - 1816: Төв банк байгаагүй,
1816 - 1836: АНУ-ын хоёрдугаар банк,
1837 - 1862: "Чөлөөт банкны эрин үе",
1863 - 1913: Үндэсний банкууд,
1913 - одоо: Холбооны нөөцийн сан.
1913 онд “Холбооны нөөцийн сан”-гийн тухай хууль батлагдлаа. Гэхдээ Холбооны нөөцийн сан буюу төв банкны зохицуулалт туйлын сул байсан нь “Их хямрал”-ын үндсийг тавьжээ.

Ийнхүү 1930-аад оны “Их хямрал”-ыг даван туулж, санхүүгийн тогтолцооны эрсдэлийг бууруулах, иргэдийн эрх ашгийг хамгаалах шаардлага бий боллоо. Энэ зорилгоор хэд хэдэн хууль батлагдсан байдаг. Үүнд: 1930 онд Банкны тухай(Banking Act), 1933 онд Гласс Стиголлын(Glass-Steagall Act- арилжааны болон хөрөнгө оруулалтын банкуудын үйл ажиллагааг салгасан) хуулиудыг нэрлэж болно. Иргэдийн хадгаламжийг хамгаалах зорилгоор Холбооны хадгаламжийн даатгалын корпорац(Federal Deposit Insurance Corporation) байгуулагдав. Мөн Холбооны нөөцийн сангийн бүтэц зохион байгуулалтыг эрс шинэчлэн улмаар хэд хэдэн чухал дүрмийг баталж арилжааны банкуудад мөрдүүлэхээр боллоо. Холбооны нөөцийн сангаас зээлийн хүүд хязгаар тогтоогоод зогсохгүй, Q дүрмийг(Regulation Q, Чекийн болон хугацаагүй хадгаламжид хүү төлөхгүй байх тохируулга) хэрэгжүүлж эхэлсэн юм. Арилжааны банкны үйл ажиллагааны үндсэн эх үүсвэр нь иргэд, аж ахуй нэгжээс авдаг хадгаламж. Хадгаламжийн хүүд хатуу хязгаар тогтоосноор банкуудын депозитын төлөөх өрсөлдөөн үгүй болж, хямд эх үүсвэртэй болох үүд хаалга нээгдэж байгаа юм.

Зээлийн хүүд хязгаар тогтоосон нь

Энэхүү зээлийн хүүгийн хязгаарлалтын загварыг “3-6-3 дүрэм” гэж нэрлэв. Энэ нь “3%-ийн хадгаламж авч, 6%-иар зээлээд гурван цагт гольфын талбайд очиж тогло” гэсэн утга илэрхийлнэ. Хадгаламж, зээлийн тухайд ойлгомжтой. Харин яагаад гурван цагт гольф тоглох ёстой гэж? гэсэн асуулт зүй ёсоор тавигдана. Банкны үйл ажиллагааг иргэд харилцагчийн итгэлцэлгүйгээр төсөөлөх аргагүй. Тиймээс банкууд хэт удаан ажиллах нь үйл ажиллагаанд нь асуудал гарсны дохио гэж иргэд хардах магадлалтай. Нөгөөтэйгүүр, банкны оффисын цонх шөнө дөлөөр гэрэлтэх нь хямралын дохио гэж хадгаламж эзэмшигчдэд уншигдах аюултай. Иймээс эртхэн ажлаа амжуулчихаад тоглох нь энэ салбарын үйл ажиллагаа сайн байгааг нотлох үзүүлэлт ажээ.

Өндөр инфляцтай, хадгаламж эзэмшигчдийн банкинд итгэх итгэл уначихсан, зээлийн олдоц тун тааруу байсан үед авч хэрэгжүүлсэн энэхүү арга хэмжээ Америкийн эдийн засгийг сэргээж, банкны салбарыг бүтэн жарны турш тогтвортой байлгасан гэж судлаачид үнэлдэг. 1930-1933 онуудад 1352, 2294, 1456 банкууд дампуурсан байна. Харин зээлийн хүүд хязгаарлалт тогтоосноор санхүүгийн тогтолцоо нурсангүй, эсрэгээрээ банкуудын үйл ажиллагаа жигдэрч, улс орны эдийн засаг сайжирч, банкны хямралыг мартсан он жилүүд үргэлжилсэн юм. Ийнхүү Америкийн түүхэнд хамгийн аюулгүй банкны тогтолцоо бий болсон түүхтэй.

Эдийн засагч Р.Даваадорж

 

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
iШинэ мэдээ
У.Хүрэлсүх: Ямар их ХАРИУЦЛАГАТАЙ ард түмэн болохоо энэ цагаан сараар ХАРУУЛЦГААЯ 6 цаг 48 минутын өмнө Гахай жилийн ОНЦЛОХ 10 үйл явдал 9 цаг 26 минутын өмнө Сар шинийн баяр, амралтын өдрүүдэд нийтийн тээврээр ҮЙЛЧЛЭХГҮЙ 22 цаг 12 минутын өмнө 400 гаруй хоригдол шинээр коронавирусийн халдвар авчээ 23 цаг 32 минутын өмнө БНХАУ дахь Монголын ЭСЯ Ухань хотын эмнэлэгт хандив өргөв 23 цаг 40 минутын өмнө Өндөр хүчин чадал зөөврийн дижитал рентген аппаратыг эмнэлгүүдэд хүлээлгэж өглөө 23 цаг 59 минутын өмнө Багануур дүүргийн халдвартын эмнэлэг 30 ортой 15 тусгай тасаг бэлджээ Өчигдөр 16 цаг 45 минутад БНХАУ-ын 54 иргэнийг өөрсдийнх нь хүсэлтээр нутаг буцаалаа Өчигдөр 15 цаг 22 минутад "Улаанбаатар төмөр зам" орон нутгийн зарим чиглэлээ ЦУЦАЛЛАА Өчигдөр 13 цаг 48 минутад БНСУ-аас ирсэн зургаан оюутнаас коронавирус илэрсэнгүй Өчигдөр 13 цаг 25 минутад "Хотол төгс" хэмээх "Төмөр хулгана" жилийн үхэр хөтөлсөн хүн Өчигдөр 12 цаг 50 минутад ЭМЯ: Халдвар авсан НЭГ хүн 384 хүнд тараах боломжтой Өчигдөр 12 цаг 36 минутад Би дундажаас дээгүүр Өчигдөр 10 цаг 13 минутад Баян-Өлгий аймаг ОРОХ, ГАРАХ хөдөлгөөнийг хязгаарлана Уржигдар 17 цаг 44 минутад Гол, мөрний мөсөн дээгүүр зорчихгүй байхыг анхааруулав Уржигдар 17 цаг 30 минутад Өмнөд Солонгос улсад 156 хүн коронавирусийн халдвар авчээ Уржигдар 17 цаг 19 минутад Жүжигчин Ж.Баясгалан АН-д гишүүнээр элслээ Уржигдар 16 цаг 49 минутад Коронавирус: Долоон сартай нярай бүрэн эдгэрчээ Уржигдар 16 цаг 26 минутад Урт цагааны барилгыг нураах эсэх асуудлыг НИТХ-аар шийдэгдэнэ Уржигдар 15 цаг 57 минутад “Иргэний тэтгэвэр барьцаалсан зээлийн төлбөрийн үүргийг үнэт цаасаар төлөх тухай гэрээ”-нд гарын үсэг зурлаа Уржигдар 15 цаг 19 минутад И Ёо Хун: Хоёр орны харилцааг стратегийн шинэ түвшинд хүргэхийн төлөө ажилна Уржигдар 15 цаг 01 минутад Ардчилал шинэчлэлийн нам Монгол улсад бүртгэлтэй 36 дахь нам боллоо Уржигдар 13 цаг 23 минутад Х.Алтанхуяг: У.Хүрэлсүх ээ, хэзээ сэлмээ сугалж, хулгайч гишүүдийнхээ толгойг цавчих гэж байна Уржигдар 13 цаг 14 минутад Сар шинийн баярын өдрүүдэд цахим гүйлгээний шимтгэл авахгүй гэв Уржигдар 12 цаг 59 минутад Урт цагааны үйл ажиллагааг ЗОГСООХ шийдвэр гарлаа Уржигдар 12 цаг 43 минутад С.Чинзориг: Тэтгэврийн зээл олгож эхэлсэн нь хорио цээрийн дэглэмд саад учруулахгүй Уржигдар 12 цаг 36 минутад Говь-Алтай аймгийн засаг даргыг ажлаас нь чөлөөлжээ Уржигдар 12 цаг 18 минутад Тавантолгойн ордын хөрөнгө оруулалтын гэрээ “хорлон сүйтгэх ажиллагаа” байсан уу? Уржигдар 12 цаг 17 минутад Шинэ гүүрэн гарцыг “ОЛИМПИЙН ГҮҮР” хэмээн нэрлэхээр боллоо Уржигдар 12 цаг 03 минутад Бага насны хоёр хүүхэд гэртэйгээ шатаж нас баржээ Уржигдар 11 цаг 34 минутад Эрдэмтдийн үзэж буйгаар хоёрдугаар сарын сүүл үед вирусийн тархалт оргил цэгтээ хүрнэ Уржигдар 11 цаг 13 минутад ҮАБЗ алт цэвэршүүлэх нэрээр мөнгө угаах төслийг мэдсэн үү? Уржигдар 10 цаг 38 минутад Элчин сайд Т.Жанабазар Шведийн Цог Жавхлант Хаанд итгэмжлэх жуух бичгээ өргөн барив Уржигдар 10 цаг 22 минутад Импортоор авах улаан буудайг 100 мянган тонноор нэмэв Уржигдар 09 цаг 50 минутад Сайншанд хотод 3D кино театр ашиглалтад орно Уржигдар 09 цаг 24 минутад Чай Вэньруй: Хятадын ард түмэн хүний ач тусыг мэддэг, ачийг нь ч хариулдаг Уржигдар 09 цаг 11 минутад Хөл хорионы ХАТУУ ДЭГЛЭМ халдварын тоо буурахад нөлөөлж байна Уржигдар 08 цаг 54 минутад Хууль бусаар мод бэлтгэсэн 13 үйлдлийг илрүүлжээ Уржигдар 08 цаг 45 минутад ХНХ-ын сайд С.Чинзориг цаг үеийн асуудлаар мэдээлэл хийнэ Уржигдар 08 цаг 25 минутад Ихэнх нутгаар цасан шуурга шуурч, хүйтэн байна Уржигдар 08 цаг 05 минутад Хамба лам Д.ЧОЙЖАМЦ: Хуурч мэхэлсэн, худал амласан, залилсан хүн ХУЛГАНА жилд хол явахгүй 2020-02-20 18:36 Амгалан амаржих төвд ӨББ-ын сургалт зохион байгуулав 2020-02-20 18:10 Гарааны бизнес, энтрепренерийн хөгжлийн хүрээлэнгийн төлөөлөгчидтэй уулзав 2020-02-20 17:57 Орос, Герман эрдэмтэдтэй Монгол эмч нар хамтран ажиллав 2020-02-20 17:05 МИАТ компани Бангкок болон Токио чиглэлийн зарим нислэгүүдээ цуцаллаа 2020-02-20 16:54 Өнөөдрөөс тэтгэврийн зээлийг ЗУРГААН сараар олгож эхэллээ 2020-02-20 16:45 Газраа бэлэн орон сууцаар сольсон эхний айлууд ТҮЛХҮҮРЭЭ гардаж авлаа 2020-02-20 16:25 Хот руу орж, гарч байгаа хөдөлгөөнийг бүрэн автомат системээр хянаж байна 2020-02-20 16:11 Байгалийн хийн хоолойг Монголын нутгаар дамжуулах асуудлаар ажлын хэсэг байгуулжээ 2020-02-20 15:54 “Амгалан дулааны станц”-ийг төрийн өмчит компани болгожээ 2020-02-20 15:46
iИх уншсан
Тавантолгойн ордын хөрөнгө оруулалтын гэрээ “хорлон сүйтгэх ... Х.Тэмүүжин: Монгол улсад хуулийн гэхээсээ илүү хувь хүний за... Би дундажаас дээгүүр "Хотол төгс" хэмээх "Төмөр хулгана" жилийн үхэр хөтөлсөн хүн... З.Энхболд, Сү.Батболд нарын “зассан зам” Хамба лам Д.ЧОЙЖАМЦ: Хуурч мэхэлсэн, худал амласан, залилсан... ҮАБЗ алт цэвэршүүлэх нэрээр мөнгө угаах төслийг мэдсэн үү? Ялахгүй гэсэн сонгуулиасаа ялж гарах нь улс төр юм Н.Энхболд: Аймаг дангаараа зам хаах шийдвэр гаргах эрх байхг... М.Оюунчимэг: Байгалийн баялгийг тэгш хуваарилах нь ардчиллын... Эрүүдэн шүүх улс төрийн шоглоом Хэдэн хүн шоронд хийгээд сонгогдоно гэвэл үгүй шүү, Ерөнхий ... Цагаан сарын аатай, адтай, аагтай яриа "Эрүүл ухаантай удирдагч нар бий бол эмнэлгийн талаар зөв ши... Сэтгэл байвал утаанаас ч сална Ерөнхий сайдын толгой хаана вэ? Х.Тэмүүжин: Хонгилыг нураах боломж Ц.Элбэгдоржид байсан, одо... Зургаан аймаг ОРОХ, ГАРАХ хөдөлгөөнийг хязгаарлалаа Бурхан ба үрэл Ухань хотын эмнэлгийн дарга коронавирусийн халдвараар нас ба...
Top