Монгол улсын шинэ Үндсэн хууль батлагдаад 30 жил болжээ. Энэ хооронд Үндсэн хуульд хоёр удаа засвар орсон. Гэвч сүүлийн үед Үндсэн хуулин дахь Төрийн байгууламж, сонгуулийн зарчим, эрх мэдлийн хуваарилалтын талаар шүүмжлэл өрнөх боллоо. Одоо үйлчилж буй Үндсэн хуулин дахь төрийн байгууламж шилжилтийн үеийн үүрэг зорилгоо хангасан бөгөөд цаашид улс орон тогтвортой, илүү шударга тогтолцоотой болохын тулд Үндсэн хуулинд зарим өөрчлөлт оруулах хэрэгтэй тухай санал өрнөх болов. Үүнд зориулж хэлэлцүүлэгт нэмэр болох үүднээс Үндсэн хуулийн төрийн байгууламжийн бүлэгт бас нэгэн хувилбар санал болгож байна. Энэ нь хуулийн төсөл гэхээсээ өргөн олны хэлэлцүүлэг, мэтгэлцээн, санал бодлын хуваацалд зориулсан юм.

Соц нийгмийн үед төрийн байгууллага, үйл ажиллагаа, албан тушаалтныг шүүмжлэхийг “доромжлох” гэмт хэрэгт тооцдог, хатуу хүнд ял шийтгэдэг байж. Р.Чойном яагаад гудамжинд үхсэн, Тангадын Галсан нутаг заагдсан нь ийм шалтгаантай. Одоо МАН засаг барьж байгаа үедээ үүнийг гэмт хэрэгт тооцож, дахин хуульчлах гэж байна.

Монгол улс ч гэсэн Байрактарыг авах нь ашигтай. Үнэ хямд, үр дүнтэй, ашигтай юм. Байрактарыг цэргийн зориулалтаар ашиглахаас гадна уудам Монгол орны ой уулс тал хээрээр агаараас хяналт тавьж түймэр зэрэг зөрчлийг илрүүлэхэд ашиглаж болох юм. 

Хууль батлагдвал УИХ-аар дүүрэн “боов", "боорцог", "бохь" хочтой гишүүд чинь гомдлоо бариад цагдаагийн гадаа дугаарлана. Цагдаа олон нийтийн аюулгүй байдлыг хамгаалахын оронд дарга нарын өргөдөл, гомдлыг барагдуулдаг ажилтай болно.

Одоо болиоч ээ, Х.Баттулга аа! Монголын улс төрийн хаалгаар бус “тооноор” Таныг оруулахын тулд хэдэн ахмад настан, эмэгтэйчүүд, ээжүүд тарчлах ёстой юм бэ? Монгол Улсын хууль, хяналтын байгууллагууд хурууныхаа үзүүрээр пост бичсэний төлөө шалгаж хянадаг байтал улайм цайм эмзэг бүлгийн иргэдийг турхирч Улсын Дээд шүүхийн шийдвэрт нөлөөлөхийг завдаж буй, АТГ-т шалгуулж байгаа иргэн Х.Баттулгыг саатуулж шалгана уу!

Эцэст нь манай улсад био лаборатори байгаа гэх ийм хэд хэдэн ноцтой нотолгоонууд байгаа учраас манай иргэд дор бүрнээ анхаарч, сэрэмжээ нэмэгдүүлнэ үү.

Хөлгийг нуурын эрэгт гаргаж, “мөнхийн зогсоолд” нь тавьснаас хойш зургаан сар гаруйн хугацаа өнгөрсөн ч хөлөг далайн ерөөлд хэвтэж байх үеийн хог хаягдал, лаг шаврандаа баригдсан хэвээр. Юу ч хийсэн сэтгэл дутах юм даа.

УДШ-ийн хувьд нэг намыг хоёр удаа бүртгэх боломж байхгүй. Тиймээс Х.Баттулга нар АН-ын тамгыг авахыг тулд “алахаас буцахгүй” байдалд орсон бололтой.

Польш болон Европын олон орнууд Оросын дипломатуудыг хөөн гаргаад байна. Харин Монголд суугаа Оросын элчин сайд Оросын Украинд хийсэн дайныг дэмжсэн ажиллагаа Монголд явуулж, дайныг эсэргүүцсэн монгол иргэдэд анхааруулга өгсөн шигээ сууж байна.

Ноёлох оргилоос годройтсон Х.Баттулга эрсдэлгүй газардах зуураа, хууль дүрмээр хориотой зүйл заалтыг хүчээр хэрэгжүүлэхээр түрэмгийлэв. Түүний галын шугамд торгуулийн сумангийнхан нь өлсгөлөн зарлаж, өвлийн тэсгим жаварт хөлдүү цемент дээр хэд хоног хэвтлээ.

Сонгуулийн пропорциональ системийг гол болгож, парламентыг чадавхжуулъя, гишүүдийн тоог нэмэгдүүлье гэж байгаа боловч хоёр дахь хувилбар болгож ярьж байгаа хоёр танхимтай парламентын асуудал нь эргэлзэх бас нэг шалтаг, шалтгаан болж байна.

Бид хичнээн мод тарьж, хэдийг нь ургуулж чадах вэ гэдэг ганц манай улсын байгаль экологитой холбоотой биш, хоёр улсын эрх ашиг, харилцааны асуудал. Нэг үгээр “нүглийн нүдийг гурилаар хуурч” болохгүй шүү, ард нь заавал үр дүн байх ёстой гэсэн үг.

Ийм их мөнгөний бизнест улс төр, нийгмийн томоохон лобби бүлэглэл байхыг үгүйсгэх аргагүй.

Түүх бол цаг хугацаа орон зай л өөрчлөгдөхөөс бус, буй үйл явдал нь ахин дахин давтагдаж байдаг тасаршгүй үйл явц юм. Тиймдээ ч түүхээс сургамж авах ёстой гэдэг нь туйлын үнэн билээ. 

Өмнөхөөсөө өөр байна уу, олон жилийн дунджаас ялгаатай байна уу, дэлхийн нөгөө тохой, тойрогт байгаатай тохирохгүй байна уу хамаагүй. Хүсснээрээ өөрийнхөөрөө байгаарай. Амьдрахад ямар ч стандарт гэж байхгүй, мэдрэх боломжтой хором мөч л гэж бий!!

Ганц үнэнийг АН-ын залуу үед хэлье. Ах нар чинь салахгүй байгаа бол тэднийг золиосолсон улс төр хийцгээ. Яг Т.Аюурсайхан шиг, Л.Оюун-Эрдэнэ шиг... Улс орныг удирдах, өөрийн чадлыг сорих боломжийг ингэж олж авдаг юм. Ах нарын дэмжлэгээр улс төрд гарч ирж, улс орныг удирдана гэсэн ойлголт лав л энэ цаг үед АН-д байхгүй.

Си Жиньпин “Украины хямралын үр дүнд үүссэн сөргөлдөөн дэлхийн энх тайванд том бөгөөд удаан хугацааны аюул занал учруулж болзошгүй байна” гэж хэлжээ. Хамгийн гол нь Украины нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, бүрэн эрхт байдлыг хүндэтгэнэ гэдгээ Си Жиньпин болон Макрон нар хамтран илэрхийлсэн байна.

Олон нийтийн уламжлалт мэдээллийн хэрэгслүүдэд үзэл бодлоо илэрхийлэх, үнэлж дүгнэх эрх чөлөө хумигдсаар байх шиг. Зарим үгийг хэрэглэвэл буруутдаг болсон. Political Correctness, Cancel Culture, Inclusive Language зэрэг үзэл суртлын зарчмууд чимх чимхээр нэвтэрч байна.

Тусгаар тогтносон улсын нутаг дэвсгэрт гадаад улсын ЭСЯ ялалтын парад явуулна гэдэг Монгол Улсыг илтэд дорд үзсэн явдал. Шуудхан хэлэхэд өдөөн хатгалга. . Гэтэл энэ улсын тэргүүн байсан хүн өөрөө тэр үйлдлийг нь зөвтгөсөн, илтэд дэмжсэн үйл ажиллагаа явуулсан нь “муу дээр муухай, муухай дээр улцан” гэдэг болов.

Крымын дайны үед буюу 1853 онд К.Маркс "Европт учруулах Оросын аюул заналхийлэл" хэмээх бичсэн өгүүлэлдээ “Оростой тохиролцох гэж буй бол гол нь тэднээс айж л болохгүй” гэжээ. Эхлээд айлгах мэхлэх дарамтлах арга нь Оросын цэрэг дайны ялалтын 50%-ыг хангадаг түүхэн уламжлалтай. Өнөөдөр ч Украинд хийж буй дайндаа цөмийн зэвсгээр сүрдүүлэх, өнгөрсөн түүхийг гуйвуулан мушгих, цэрэг зэвсгийн давамгай байдлаа дөвийлгөх, иргэний байгууллагыг бөмбөгдөх, энгийн номхон иргэдийг алж хядах, хүүхэд хүртэл барьцаалах! Өдгөө үүнийг гибрид дайн гэж нэрлэх болж. Монгол хичээл!