Хүчин төгөлдөр бус шийдвэрээр иргэнд учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх үү?!

Одоогоос хоёр жилийн өмнө хилийн чанадад гацсан иргэдээ эрүүл мэнд, нас, хүйсийн ялгаатай байдлаар хязгаарлан эх орондоо ирэх эрхийг нь зөрчсөн.

Арай гэж ирсэн хүмүүсийг коронавируст халдварын шинж тэмдэггүй ч 21 хоног тусгаарласан, улмаар гэртээ 14 хоног үргэлжлүүлэн хөл хорионд байлгасан зэрэг УОК-ын шийдвэрийн нөлөөгөөр хохирол амссан мянга мянган хүн бий. Гэвч тэд зөрчигдсөн эрхээ хэрхэн сэргээлгэх, учирсан хохирлоо нөхөн төлүүлэх эсэх талаар мэдээлэл, мэдлэггүй өдий хүрсэн.

Өмгөөллийн Фиделитас Партнерс хуулийн фирмийн Нээлттэй нийгэм форумын дэмжлэгтэй хэрэгжүүлж буй “Ковид-19 цар тахлын үед захиргааны хууль бус шийдвэрийн улмаас иргэнд учирсан хохирлыг барагдуулах” нийтийн эрх ашгийн өмгөөллийн төслийн хүрээнд хөндсөн асуудал үр дүнд хүрч, иргэдийн хохирлыг нөхөн төлүүлэх эсэх асуудлыг шийдэхэд ойртжээ.

Тодруулбал, хуулийн фирмийн өмгөөлөгчдийн баг гадаадаас эх орондоо ирсэн, коронавируст халдварын шинж тэмдэггүй иргэдийг 35 /тусгаарлалтын байранд 21, гэрт нь 14 хоног/ хоног тусгаарласан УОК-ын шийдвэрийг хянуулахаар Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд нэхэмжлэл гаргажээ. Энэ сарын 19-нд энэ асуудлыг хэлэлцэх тов гаржээ.

Уг нэхэмжлэлд УОК-ын 2020 оны гуравдугаар сарын 26, энэ сарын 9-ний өдрийн хурлаас гаргасан “гадаад орнуудаас ирсэн иргэдийг тусгаарлах байранд ажиглах хугацааг 21 хоног болгосон” шийдвэр нь хүчин төгөлдөр бус захиргааны хэм хэмжээний акт болохыг тогтоолгох, энэ шийдвэрийн улмаас хохирсон иргэн Б.Б-гийн хохирлыг нөхөн төлүүлэхийг даалгахыг шаарджээ.

Хэдийгээр шүүхийн шийдвэр хэрхэн гарахыг таамаглах боломжгүй ч эрх нь зөрчигдсөн иргэдийн төлөөлөл болж, хүчин төгөлдөр бус шийдвэрийн улмаас хохирсон болохыг тогтоолгох гэсэн энэхүү нийтийн эрх ашгийн төлөөх өмгөөллийн төсөл “ногоон гэрлээр” энд хүрсэнгүй.

Шүүхийн өмнөх шатанд уг асуудлыг шийдвэрлэх боломж байсан. ХЭҮК-ийн гишүүн “УОК-ын шийдвэрийг хуульд нийцэхгүй, хүний эрхийг зөрчсөнийг дүгнээд хохирлыг нь барагдуул” гэх утга бүхий 5/32 тоот албан шаардлагаа 2021 оны есдүгээр сарын 28-нд гаргажээ. УОК-т хүргүүлсэн ч хуулийн дагуу биелүүлсэнгүй. Тиймээс хүчин төгөлдөр бус шийдвэрийн улмаас иргэнд учирсан хохирлыг барагдуулахаар шүүхэд хандсан аж.

Шүүхэд хандсан ч хариуцагч тал болох УОК-оос хоёр сарын дараа буюу энэ оны хоёрдугаар сарын 21-ний өдөр итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчдөө томилсон. Тэд хуульд заасан хугацаанд нэхэмжлэлийг гардаж аваагүй, шүүхийн дуудсанаар ирээгүй, мөн шүүхээс тогтоосон хугацаанд нотлох баримтыг гаргаж өгөөгүйн улмаас тус хэргийг хянан шийдвэрлэх хугацааг нэг удаа сунгажээ.

Улмаар хэрэг үүссэнээс хойш дөрвөн сарын дараа буюу энэ сарын 12-ны өдөр урьдчилсан хэлэлцүүлэг болж, шүүх хурлыг энэ сарын 19-нд товлосон.

Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлгээр нэхэмжлэгчийн хүчингүй болгуулахаар маргаж буй УОК-ын 2020 оны 14, 15 дугаар хурлын тэмдэглэлийг албажуулсан шийдвэр, тогтоолыг нотлох баримтын шаардлага хангуулан гаргуулах тухай шүүхийн албан бичгийг “манайд хамааралгүй, УОК-ын шуурхай штабд хамааралтай, шуурхай штаб татан буугдсан” гэх тайлбараар буцаасан талаар, мөн УОК үйл ажиллагаа явуулж байгаа эсэх асуудлыг хэлэлцсэн байна.

Шүүхээс дээрх нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэсэн тохиолдолд гадаадаас эх орондоо ирээд 35 хоногийн хугацаанд тусгаарлагдсан иргэн бүр баримтаар нотлогдох хохирлоо нэхэмжилж, нөхөн төлүүлэх боломж бүрдэх юм. Албан бус тоогоор 25 мянга орчим иргэн гадаадад гацаж, эх орондоо ирээд хаана ч байхгүй 35 хоногийг өөрийн зардлаар тусгаарлан өнгөрүүлсэн юм.