Монголчууд бид үеийн үед түүхээ бичиж үлдээдэггүй сул талтай явж ирсэн шүү дээ. Тиймээс аль болох бичиж, үлдээж байх ёстой. Зөвхөн нэг өнцөг биш олон өнцгөөс түүхээ эргэцүүлж, дүгнэж байж бүтэн зураглал үлдэх болов уу. Миний өнцөг бол зөвхөн миний л өнцөг. Нэг гэр бүлийн түүхээр төлөөлүүлж, бараг автобиограф маягаар бичихийг зорьсон учраас тэр утгаар нь хүлээж аваасай гэж бодож байна.

Монголын хамгийн том, хамгийн "шудрага" улстөрчийн хүүхэд татвар төлөгчдийн мөнгө, ядарсан ардын нуруун дээр алцайж суугаад хүссэнээрээ гулгиж, цалгиж байгааг олж харав. Энэ бол ирээдүйдээ итгэж, тэмцэж яваа залуу хүмүүсийн хувьд байж боломгүй, адгийн муухай “мораль” юм.

2025 онд манай улс 31.9 их наяд төгрөгийн татвар татна. Хэнээс гэж үү? Чамаас, надаас. Үүний 13 орчим их наяд нь иргэдийн халааснаас шууд гарах болно. Үүнийгээ хөдөлмөр идэвхтэй эрхэлдэг 1.2 сая иргэндээ хуваавал над мэтийн өчүүхэн хөдөлмөрчин жилдээ 11 сая орчим төгрөгийг улсдаа төлөх ёстой. Авдаг цалингийн их бага, хийдэг хөдөлмөрийн хүнд хөнгөнөөс болоод энэ тоо их бага л тусна. Гэхдээ л чи төлнө.

Социализмын материал техникийн бааз байгуулах утопи дор, үзэл суртлын хяналттай нийгэмд амьдарч байсан монгол киночид 1980-аад оны дунд үеэс реалист хандлагатай кино ихээр хийх болсон. Тэдний хувьд социалист утопи, үндэсний түүхийн гуйвуулгад хүлээтэй өмнөх үеийн киночдын зовлон, соцреализмын системчлэх хандлагыг тойрон гарах арга нь уран бүтээлдээ реализмын тунг чадах чинээгээрээ нэмэх явдал байв. Асуудлыг бодитой хараад ирэхээр л нийгмийн сүүдэртэй талууд тодордог нь жам ёс. Наяад оны сүүл хагасын кинонууд үзэл суртлын гэхээсээ үнэн өнгө аястай, түүнийгээ дагаад өмнөх үеэсээ чанартай ч болж ирсэн нь бодит хандлагын үр нөлөө.

Хэрэв дайн дуусч, эсвэл бүр цаашилбал Оросын цэргийн ялагдал нь засгийн газрыг барууны үзэлтэй хүнээр солиход хүргэвэл энэ нь Хятадын хувьд хар дарсан зүүд болно. Ингэвэл Орос барууны нөлөөний бүсэд тэдний хүрээлэлд орно. Тиймээс тэдэнд дайн хэрхэн дуусах нь хамаагүй, харин Путин эсвэл Путин шиг хүн Кремльд байгаа нь хятадуудад хамаатай.

Тавдугаар сарын 9 бол 1941-1945 оны Зөвлөлт Холбоот Улсын Аугаа их Эх орны дайны Ялалтын баярын өдөр. Албан ёсны нэр нь тийм. Ялчихаад байхад дуусаагүй дайн гэж юу байхав. 1945 оны 9-р сард холбоотнууд Японыг буулгаж авснаар тэр хэлээд байгаа аймшигт дайн төгссөн. Гэтэл Монголын үндэсний олон нийтийн телевиз БНМАУ ЗХУ-ын холбоотон болж чадах чинээгээрээ хувь нэмрээ оруулсан тэр ялалтын нэрийг ганц удаа бүтэн хэлж чадахгүй, бүр гуйвуулаад зогсохгүй, оронд нь манайд хэзээ ч тэмдэглэж байгаагүй, олон нийт мэддэг ч үгүй "дурсамж, эвлэрлийн өдөр" гэгчийг гаргаж ирсэн байна.

Өнөөдөр “Арван ТҮЦ түрээслүүлдэг хүн байна, ТҮЦ-үүдийг нураа” гээд хашгирч яваа хүмүүс маргааш “MCS”-ийн оффисийг очоод галдчихсан байхад хэн буруутгах юм. Энэ бол манай үндэсний хөрөнгөтнүүдийн нийгэмдээ бий болгосон “мораль”...

Х.Тэмүүжин: Бид 2012-2016 онд реформ хийх гэж оролдсон ч дийлээгүй. Тэр үед хэм хэмжээ, чиг үүрэг, бүтэц зохион байгуулалтын өөрчлөлтийг хийж үзсэн. Одоо бол үйл ажиллагаа, хандлага, зан үйлээс нь эхэлж, хүнийг нь өөрчлөх ажлыг давхар хийхээс өөр арга байхгүй.

Монгол Улс 308 746 малчинтай гэвэл “Шинэ хоршоо” хөдөлгөөнийг санаачлагч бөгөөд Улсын Их Хурлын дарга Д.Амарбаясгалан, Улсын Их Хурлын гишүүн бөгөөд Хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийг дэмжих Ажлын хэсгийн ахлагч М.Мандхай нарын ажил яагаа ч үгүй.

АНУ дайны жилүүдэд Холбоотон улс болох Их Британид 31.4 тэрбум доллар, Зөвлөлт Холбоот Улсад 11.3 тэрбум доллар, Франц улсад 3.2 тэрбм доллар , Хятад улсад 1.6 тэрбум долларын ленд лизийн хөтөлбөрийн зээл тусламж үзүүлжээ.

Фашизмыг дан ганц оросууд ялчихсан мэтээр ойлгодог байдлыгтаслан зогсоох ёстой. Нэр нь хүртэл “Аугаа их эх орны дайн” шүү дээ. ХХ зууны 40-өөд онд Америк, Англи тэргүүтэй холбоотон улсууд Зөвлөлт холбоот улсад туслаагүй бол тэд ялж чадахгүй байсан нь маргашгүй үнэн. Бүр фашизм нь ялчихсан байхыг ч үгүйсгэх аргагүй.

Үнэг мүнэгийг нисдэг тэргээр хөөж очоод нисдэг тэргээрээ дарж алах дуртай нэг ах бий виз дээ. Тэр лав гэртээ ялаагаа буудаж алдаг байх. Бас  жинкэн баавартай нэг хүн байгаа. Бүх юмыг ивээдэг. Өдөр бүр ивээгээ л вайна ивээгээ л вайна.  Жирэмсэн эхчүүдийг ч ...миний ивээл дор хүүхэд олсон... гээд суужээж чадах гатуу гар. Заза тэр нь ч юу ин, соорий шоо. Тэхдээ Шагжаамуунийд ч ийм их хүн ивээх шаанс олдоогүү байхаа.

Германд одоо явагдаж буй хэлэлцүүлэг үнэхээр түгшүүртэй, заримдаа бүр хачирхалтай байна. X платформ дээр Германы нийтийн телевизийн тэргүүлэх улс төрийн хөтөлбөрүүдийн нэг болох “Monitor”-ын хөтлөгч Георг Рестле: “Үндсэн хуулийн дайснуудад ямар ч дэлгэцийн боломж өгч болохгүй. Ток-шоунд ч, Tagesschau-д ч биш шүү” хэмээн шаардах болов. Германы хамгийн их үзэгчтэй мэдээний хөтөлбөр болох Tagesschau нь цаашид AfD-ийг “барууны хэт даврагч бүлэг” гэж нэрлэнэ гэдгээ аль хэдийн мэдэгдсэн. Рестлегийн хувьд энэ нь хангалттай биш юм. Тэрээр AfD-ийн улс төрчдийг телевизээр ярихыг хориглохыг хүсэж байна. Гэтэл яг энэ үед бүх санал асуулгаар AfD нь Германы хамгийн хүчтэй эсвэл хоёр дахь хүчтэй нам гэж гарч байна.

Төсвийн зардлаар элдэв дуу хуур, бүжиг наадгай болсон контент нэртэй мөнгө угаалт хийж, иргэдээ улам манантуулж, мансууруулах бодлого битгий явуул. Иргэд чинь сард зуу зуугаараа өвчнөөр үхэж байна. Айл болгон өвчин зовлон амсаж, ард нь гарах гэж сөхөрцгөөж байна.

Хууль ёсоор 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд УИХ-д суудал бүхий таван нам нэр дэвшүүлнэ. МАН, АН, ХҮН, Үндэсний эвсэл, ИЗНН-ын нэр дэвшигчид өрсөлдөнө.

“Чөлөөлөгдсөн” гэгдэх хуучин СССР-ийн дагуул байсан ард түмнүүд өөрснийгөө чөлөөлөгдөөгүй, нэг орны дарлалаас нөгөө орны дарлалд шилжсэн гээд унахаар уур унтуу нь хөдөлдөг байх л даа. Түүхийн өндөрлөгөөс харвал тэдгээр ард түмнүүд Германы булаан эзлэгчдээс СССР-ийнн буянаар чөлөөлөгдсөн нь үнэн боловч, чөлөөлөгч нь эргээд өөрснөө дарлагч болон хувирсныг 1953 оны Зүүн Германы, 1956 оны Унгарын, 1968 оны Чехословакийн, 1981 оны Польшийн жишээ харуулж байгаа юм бус уу? Коммунизмын үед СССР-ийн хамгийн дотно үнэнч холбоотон байсан болгарчууд хүртэл өнөөдөр “Биднийг улаан арми чөлөөлөөгүй, бид тэр үед чөлөөтэй байсан, харин улаан арми зүгээр байхад орж ирээд эзэлсэн” гэх болжээ.

МА(х)Н-ын түүх урт. Сайн юм бий бий, муу нь ч бас мундахгүй. Дангаараа төр барьж байх үедээ гурвантаа иргэдийнхээ өмчид халдсан намтартай. 1929 онд Х.Чойбалсан феодалын хөрөнгийг биечлэн хураасан бол түүнийг нас бармагц Ю.Цэдэнбал монголчуудаас малыг нь хамаад авчихсан. Баян хоосны ялгааг арилгаж, өөрийн гэх өмчгүй үгээгүйчүүдийн нийгэм байгуулах гэсэн бүтэлгүй туршилт л гэж өнөөдөр бид ойлгодог.

Мэдээж, төрийн эдийн засгийг задлах нь амаргүй бэрхшээлтэй. Төрөөс хамааралтай хүмүүс, татвараар хөлжигсөд өөрсдийгөө өөрчлөх сорилтоос гадна сэтгэл ханамжгүй байдалд өртөх болдог. Перонизмын 80 гаруй жилийн өв нэг шөнийн дотор устах боломжгүй. Тэвчээр хэрэгтэй. Монголын уншигчид эрх чөлөөний төлөөх тэмцлээс Милэйн амжилтын түүхээс урам зориг авна гэдэгт найдаж байна.

Өмнөд Солонгосын кардинал Лазарус Ю Хөнь Сикийг дараагийн папаар томилох боломжтой гэж үздэг. Загалмайн шашин нь боловсролын салбарт, мөн бүс нутгийн элитүүдийн дунд эзлэх жингээрээ илүү байдаг.

ОХУ-ын чанаргүй бараагаар зах зээл дүүрч, иргэд хордохоос эхлээд олон сөрөг үр дагавар гарч болно гэдгийг сануулаад байна. Ер нь Орос бол сайн, Хятад муу гэдэг ойлголт ард хоцорсон. Харин олон улсад хятад барааны чанар оросоосоо илүү болчихсон гэдгийг учир мэдэх хүмүүс нь мэддэг болсон.