x

Шударга бусын хонгилыг хэн нураалцаж, хэн хамгаалах вэ?

Үе үеийн ерөнхийлөгч тоосго тоосгоор нь эвлүүлсээр “шударга бусын хонгил”-ыг барьсан, түлхүүрийг нь бие биедээ шилжүүлж өгсөөр ирсэн.

Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн нэг гол зорилго: Энэ хонгилыг нураах.

Нурааж чадах эсэхэд өнөөдөр түлхүүрийг атгаж байгаа ерөнхийлөгч Х.Баттулгын дэмжлэг шийдвэрлэх үүрэгтэй.

"Хонгил бодитой юу гэвэл бодитой"

Тухайлбал, 2013, 2015 онд шүүхийг өөрчлөн байгуулах үед Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн зарлигаар анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн бүх шүүгчдийг дахин томилсон, гэхдээ нэр бүхий 13 шүүгчийг дахин томилохоос татгалзсан байна. Яагаад ингэж үзснээ тайлбарлаагүй, дараа нь янз бүрийн алдаа дутагдал гаргасан гэж хэлсэн. Гэвч хэн ч үнэмшээгүй.

Алдаа гаргасан юм бол ном ёсоор нь хариуцлага тооцохгүй яасан юм бэ?

Авилга авсан бол АТГ шалгахгүй яасан юм бэ?

Ийм л учраас энэ шийдвэрийг улс төрийн шалтгаантай гэж тооцдог, шүүгчийн хараат бус байдалд халдсан гэж хуульчид одоо ч үздэг билээ.

"Асуудал, бэрхшээл: Хонгилоор хэн чирэгддэг вэ"

Өнөөдөр шударга бусын хонгилоор чирэгдсэн тухайгаа зарим улс төрч зарладаг. Элдэв хэрэгт орооцолдох л юм бол шударга бусын хонгилоор намайг чирлээ хэмээн өндөр дуугаар чарладаг. Үнэн хэрэгтээ шударга бусын энэ хонгилд шүүгчдийг эхлээд оруулж бусдыг нь айлгах аргаар барьсан юм.

Шүүгч хэн нэгнээс хараат байвал ямар шийдвэр гаргах вэ? Даргад таалагдахгүй шийдвэр гаргаснаасаа болоод халагдах аюултай бол шүүгч хэрхэн шударга шийдвэр гаргах вэ?

Одоогийн байдлаар Монгол Улсын бүх шүүгч ганцхан хүнээс айдаг, түүнд үйлчлэхгүй бол “огцрох”, “нутаг заагдах” ялтай. Томилогдохоосоо эхлээд огцрох хүртэл бүгд нэг л хүнээс  шалтгаална.

  1. Шүүгч болохын тулд сонгон шалгаруултад тэнцэх ёстой, сонгон шалгаруулалтыг Шүүхийн ерөнхий зөвлөл (ШЕЗ) зохион байгуулна. 2012 оны Шүүхийн захиргааны хуулийн 13.1-т зааснаар энэ зөвлөлийн таван гишүүн нэг бүрийг, даргатай нь хамт Ерөнхийлөгч томилдог. Үндсэн хуулиар Ерөнхийлөгч ийм эрхгүй боловч ердийн хуулиар ийм эрхтэй болсон юм.

  2. Сонгон шалгаруулалтад тэнцсэний дараа Үндсэн хуулийн 51.2-т зааснаар Ерөнхийлөгчийн зарлиг гарч сая шүүгч болно. Ерөнхийлөгч ямар үндэслэлээр шүүгчээр томилохоос татгалзах тухай зохицуулалт одоогоор байхгүй, тиймээс 13 шүүгчийн асуудал шийдэгдээгүй атлаа дарагдсан хэвээр. Ерөнхийлөгчийн нөлөөнд нэгэнт орсон шүүхүүд тэдний нэхэмжлэлээр хэрэг үүсгэж шийдвэрлэж чадалгүй 5 жил болж байна.

  3. Шүүгч шийдвэр гаргахдаа хараат бус байх ёстой боловч амьдрал дээр тийм биш. Шүүхийн бүтцийн өөрчлөлтийг байн байн хийж, шүүгчид хохирсоор ирсэн нь нэг бус. Жишээлбэл, Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүгч А.Отгонцэцэг, Т.Энхмаа нарыг 2013 онд Хөвсгөл аймагт шилжүүлэн томилсон явдлыг ШЕЗ-ийн нэг гишүүний уур унтууг хүргэсэнтэй холбоотой гэдэг, шийдвэр гаргасан Ерөнхийлөгчийн оролцоо ч үүнд чамгүй бий. Нутаг заагдаж, цөлөгдөх вий гэхээс шүүгч бүр айж, өнөөг хүртэл хоорондоо сэм ярилцдаг, айлгах тактик үр нөлөөтэй байсан нь эндээс харагдана.

  4. Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж, шүүгчээр томилогдоод Үндсэн хуульд заасан бүрэн эрхээ хэрэгжүүлж эхэлсэн ч гэсэн шүүгч “аятайхан байх” ёстой. Ерөнхийлөгчийн хэлсэн үг бүрийг анхааралтай судалж, гаргасан зааврыг нь томоотой мөрдөж, “тэр хэргийг тэгэж шийд”, “тэрийг шоронд хий”, “энийг шоронгоос сулла” гэсэн аман захиасыг ягштал гүйцэтгэхгүй бол болохгүй. Дуулгаваргүй байх аюултай. Шүүхийн ёс зүйн хороогоор орж, мулзлуулж ч магадгүй. Тус хорооны гишүүн нэг бүрийг болон даргыг нь Шүүхийн захиргааны хуулийн 32.4-т зааснаар бас л Ерөнхийлөгч томилдог учир  дургүй шүүгчийг нь дуртай яа огцруулж мэднэ.

Шүүгчийг сонгон шалгаруулахаас эхлээд томилогдох, арга хэмжээ авахуулах, огцрох бүх шат ганц хүний эрх мэдэл, түүний томилсон хүмүүсээс шалтгаалдаг явдал бол “шударга бусын хонгил”-ын суурь бөгөөд энэ хонгилоор жирийн иргэнийг бүү хэл, нэг бус шүүгчийг чирсэн юм. Ингэж барьцаалагдсан шүүгч шударга ёсыг тогтоож чадах уу даа. Бүхнийг шийдэгчийн гар хөл болж хэнийг ч тэр хонгилоор чирэхэд  л хүрнэ.

"Хонгилыг хэрхэн нураах вэ?"

 Хонгил бодитой. Шүүхийн ерөнхий зөвлөл, Шүүгчийн ёсзүйн хороо бүгд ганц хүнээс хамаардгийг таслан зогсоож, Үндсэн хуульд дараахь нэмэлт, өөрчлөлтийг оруулахаар тусгаад байна:

  1. Шүүгчид тавигдах шаардлагыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ зөвхөн Үндсэн хуульд заасан шаардлага хангаагүй гэсэн үндэслэлээр татгалзаж болно. Үндэслэлээ нийтэд заавал тайлбарлах шаардлагыг Ерөнхийлөгчид тавьж байна. Ингэснээр 13 шүүгчид тохиолдсон зүйл давтагдахаас сэргийлнэ.

  2. Шүүгчийг сонгон шалгаруулдаг ШЕЗ-ийн бүрэлдэхүүн, тэдгээрийг томилох журмыг өөрчилж 10 гишүүнээс бүрдэх, тэдгээрийн тавыг нь шүүгчид дотроосоо, тавыг нь мэргэжлээрээ арваас доошгүй жил ажилласан хуульчдаас УИХ-аас сонгоно. Ингэснээр шүүгчийн хараат бус байдал болон хариуцлагын тэнцвэр хангагдаж, иргэний шударгаар шүүлгэх эрх баталгаажина.

  3. Ёсзүйн хороог өргөтгөн Шүүгчийн хариуцлагын зөвлөл болгож тэдгээрийн бүрэлдэхүүн, томилогдох журмыг мөн өөрчилж, 9 гишүүнээс бүрдэх, тэдгээрт шүүн таслах ажиллагааны туршлагатай хуульч, хууль зүйн эрдэмтэн, иргэдийн төлөөлөл байна. Ингэснээр хариуцлага алдсан шүүгчид сахилгын шийтгэл зайлшгүй хүлээлгэхийн зэрэгцээ хараат бусаар, шударгаар ажилласан шүүгчийг хэлмэгдүүлж “чих зөөлөнтэй болгох”-оос сэргийлнэ.

Харин ШЕЗ, Шүүгчийн хариуцлагын зөвлөлийг Улсын дээд шүүх харьяандаа авахаар санал гаргаад байна. Ингэвэл шударга бусын хонгилын түлхүүрийг Ерөнхийлөгчөөс аваад Дээд шүүхэд өгсөн хэрэг болно. Тэгээд ч, Дээд шүүхийн шүүгчийг томилох саналыг оруулдаг байгууллагыг Дээд шүүх өөрөө удирдана гэдэг уулаасаа утгагүй. Дээд шүүхийн шүүгчид хариуцлага оногдуулах байгууллагыг өөрөө удирдана гэдэг бүр ч ёс бус. Шүүгчийг томилдог, хариуцлага тооцдог байгууллага нь хоёулаа шүүгчдээсээ бүрддэг байвал бие биеэ хаацайлдаг, бүр ч мафижсан бүтэц рүү хөтөлнө. Системээ хамгаалсан шударга бус шийдвэрт хохирогсод цөөнгүй байгааг шүүхээс шударга ёсыг шаардах олон нийтийн дуу хоолойноос сонсож болно. Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтөд шүүхийн шударга ажиллах нөхцлийг бүрдүүлэх заалт оруулахыг санал өгсөн нийт иргэдийн 90 гаруй хувь нь хүссэн. Энэ бол ард түмний хүсэл. Шударга ёсыг хүссэн эгэл ардын  дуу хоолой. Үүнийг ойлгохын тулд хууль зүйн өндөр мэргэшил огт хэрэггүй.

Эцсийн эцэст, хонгилын эзнийг солих биш, хонгилоо нураах явдал хамгийн чухал билээ.

"Хүлээх үр дүн"

Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтөөр шүүх бүхэлдээ, шүүгчид бүгдээрээ нэг хүнээс хараат байдгийг таслан зогсоохыг зорьж байна. Шүүгчийг хараат бус байлгах үүрэгтэй ШЕЗ, шүүгчийг хариуцлагатай байлгах үүрэгтэй Шүүгчийн хариуцлагын зөвлөлийн бүрэлдэхүүн, тэдгээрийг томилох журмыг өөрчилснөөр “шударга бусын хонгил”-ыг нураах боломж бүрдэнэ

“Шударга ёсыг тогтоох” явдал бүх зөвлөлдөх санал асуулга, олон нийтийн хэлэлцүүлгээр хамгийн их дэмжигдсэн. Энэ бүхнийг бодсон, судалсан, томьёолсон төсөл маань улстөрийн амбиц, байгууллагын явцуу сонирхолд хөтлөгдөн буруу тийшээ хазайх вий. Үүнд өнөөгийн улс төрийн хүчнүүдийг зориг, Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын манлайлал, санаачилга шийдвэрлэх ач холбогдолтой.

Бас хонгилыг нураалгахгүй байх сонирхол хаанаас хэрхэн гарахыг л харах үлдлээ.

Үндсэн хууль, улстөр судлаач О.Машбат

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
Н.Номтойбаяр гишүүн өөрийн шалгагдаж буй асуудлаар Төрийн ордонд мэдээлэл хийнэ 16 минутын өмнө Д.Одбаярыг ҮХЦ-ийн гишүүнээс огцруулахаар жагсаал зохион байгуулна 29 минутын өмнө Улстөрчдийн рейтингийг нийслэлд Х.Баттулга, орон нутагт У.Хүрэлсүх тэргүүлжээ 18 цаг 42 минутын өмнө Кремлийн сүлд модны наадам 30 жилийн дараа Улаанбаатарт болно 20 цаг 22 минутын өмнө Асгатын мөнгөний ордын далд уурхайн эхний амыг нээжээ 21 цаг 9 минутын өмнө Хүүхдийн тэтгэмжээ төлөлгүй эрэн сурвалжлагдаж буй эцэг, эхийг зарлалаа 21 цаг 25 минутын өмнө М.Энхсайхан: 2020 оны сонгуулиар цэцэг шиг олон шинэ үеийнхэн УИХ-д орж ирээсэй 23 цаг 21 минутын өмнө Ч.Хүрэлбаатар: Би хувьдаа хоригийг хүлээж авахгүй байр суурьтай байсан 23 цаг 31 минутын өмнө Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх “зэрэг нэмнэ” гэв үү? 23 цаг 46 минутын өмнө "2018 оны ногдол ашгийг төмөр замд зарцуулсан. Иргэдэд нөхөж өгөхгүй"   Уржигдар 17 цаг 39 минутад 2020 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс 25 хувь болох байсан НДШ-ийг 23 хувиар нь үлдээхээр болов Уржигдар 17 цаг 16 минутад БСШУСЯ-наас гадаадад зуучлах зөвшөөрөл авсан газар байхгүй гэв Уржигдар 16 цаг 31 минутад Ардчилсан эмэгтэйчүүдийн "Лиш" фестивальд 1000 гаруй бүсгүйчүүд оролцлоо Уржигдар 16 цаг 06 минутад Сахуу татрангийн эсрэг дархлаажуулалт эхэллээ Уржигдар 15 цаг 11 минутад Ж.Батмөнх агсны хөшөөнд хүндэтгэл үзүүллээ Уржигдар 14 цаг 52 минутад Спорт клубт хичээллэхэд зориулж нэг удаа 60,000 төгрөгийн урамшуулал олгоно Уржигдар 14 цаг 33 минутад Д.Эрдэнэбат: Ерөнхийлөгчийн хоригийг бүрэн дэмжинэ Уржигдар 14 цаг 09 минутад Харшлын эмзэгшилтэй хүүхэд ханиад хүрвэл хэт мэдрэмтгий болдог Уржигдар 13 цаг 58 минутад Б.Болороод Европын холбоо "Хүний эрхийн төлөө тэмцэгч" шагнал өгчээ Уржигдар 13 цаг 49 минутад Х.Болорчулуун гишүүний "Сэрвээний хууль" батлагдвал монгол адуу наадамд уралдах боломжгүй гэв Уржигдар 13 цаг 31 минутад Нийтийн дууны "Ханхүү"-г Нийслэлийн соёл, урлагийн газрын даргаар томилжээ Уржигдар 13 цаг 15 минутад Ж.Бямбадорж: Хөдөлмөрлөх эрхтэй холбоотой гомдол хамгийн их ирдэг Уржигдар 12 цаг 56 минутад Авилгын гэмт хэргийн уг сурвалж нь хууль тогтоогчид болж байна Уржигдар 12 цаг 43 минутад Ордны бузар булай Уржигдар 12 цаг 02 минутад Украины зүүн нутагт гал зогсоохоор тохиролцлоо Уржигдар 11 цаг 49 минутад Э.Бэхбаяр “Алан 2019” олон улсын тэмцээнээс мөнгөн медаль хүртэв Уржигдар 11 цаг 40 минутад Дүүжин замын төслийн талаар Францын Элчин сайдтай санал солилцов Уржигдар 10 цаг 51 минутад Хөнгөлөлттэй эмийн жагсаалтад өөрчлөлт оруулна Уржигдар 10 цаг 45 минутад Бид уг нь шударга байсан юмаа Уржигдар 10 цаг 33 минутад Хийн хоолойг дамжуулах чиглэл төмөр замын дагуу байхаар тохиролцлоо Уржигдар 10 цаг 19 минутад Утаа шүүгч суурилуулаагүй ААН-үүдэд хугацаатай даалгавар өгнө Уржигдар 10 цаг 12 минутад 2019 оны эхний 11 сард 5287 иргэнд ипотекийн зээл олгожээ Уржигдар 09 цаг 09 минутад Олон улсын галт тэрэгний хуваарийг танилцуулж байна Уржигдар 09 цаг 00 минутад Төрийн банкны захирал асан Д.Баярсайханд хоёр жил хорих ял оноожээ Уржигдар 08 цаг 42 минутад Махны экспорт зогсоогүй гэв Уржигдар 08 цаг 27 минутад Үйлдвэрт гарсан галын улмаас 40 гаруй хүн амиа алджээ Уржигдар 08 цаг 00 минутад УДШ “Сентеррагоулд Монголия” ХХК-ийн дөрвөн тусгай зөвшөөрлийг цуцаллаа 2019-12-09 18:16 Аврагчид 29 жил хаагдсан Асгатын мөнгөний далд уурхайг нээхээр ажиллаж байна 2019-12-09 17:13 "Автомашинтай жагсаал"-д оролцогч эсэргүүцлээ илэрхийлж, хувцсаа тайлжээ 2019-12-09 16:58 "Голомт"-ын Д.Баясгалан, “Түмэн шувуут”-ын Л.Эрхэмбаяр нарын 21 хүнд Гавьяат цол хүртээлээ 2019-12-09 15:45 "НДШ-д тавьсан Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авна. Төсвийнхийг хүлээж авахгүй" 2019-12-09 15:22 Зам ашигласны төлбөрт иргэдийн саналыг тусгах чиглэл өглөө 2019-12-09 13:36 Сэргээш хэрэглэсэн бөхдөө Хэнтийчүүд "ХААН ШОНХОР" өгчээ 2019-12-09 13:26 Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд УИХ-д нэр дэвших 5 хувийн квот хүслээ 2019-12-09 13:02 Автозам ашигласны хураамжийг НИТХ-аар дахин хэлэлцүүлэх чиглэл өглөө 2019-12-09 12:41 "Эрдэнэт" үйлдвэр, Хөгжлийн банкны хэргийн нотлох баримтыг бүрэн, шуурхай олж чадахгүй байна" 2019-12-09 12:21 Codelco 2028 он хүртэлх хөтөлбөрийн хөрөнгө оруулалтаа 20 хувиар танана 2019-12-09 10:21 Ким Жөн Унтай маш сайн харилцаатай байгаа хэмээн мэдэгджээ 2019-12-09 10:10 УИХ дахь МАН-ын бүлэг, АН болон ШИНЭН-ын зөвлөл хуралдана 2019-12-09 09:56 Д.Эрдэнэбаатар: Хүн улсын соёлын өв дэлхийг “цочоож” эхэлсэн нь тодорхой боллоо 2019-12-09 09:48
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
iРедакцийн сонголт
Top