Анх 1833 оны дөрөвдүгээр сарын 24-нд АНУ-д хийжүүлсэн ундаа патентлагджээ. Нүүрстөрөгчийн диоксидын чанаруудын нэгийг нээсэн Британийн химич, шашины номлогч, гүн ухаантан Жозеф Пристли энэ нээлтээ дэлхийд бэлгэлэсэн юм.

Ер нь бол энэ өдөр цаг хийжүүлсэн ундааны хувьд ганцхан тодорхой баримт нь болдог. Учир нь зохион бүтээгч яг хэзээ хийжүүлсэн ундаа нээсэн цаг хугацаагаа үлдээгээгүй аж.

Шар айраг исгэх үйлдвэрийн ажилтай танилцсан Пристли шар айраг исэхдээ ямар төрлийн хий гаргадаг вэ гэж сонирхсон байв. Түүнээс амсахдаа тэр тааламжтай эрс сонин амтыг тэр биширчээ. Тэгээд химич чанагдаж байгаа шар айргийн тогоон дээр устай контейнер байрлуулан түүний хийн бөмбөлөгүүдийг дүүргэж авав. Тэр нь нүүрс хүчлийн хий байжээ. Тэрээр 1767 онд түүнийг бүтцэд нь оруулж байж хийжүүлсэн усныхаа анхны лонхыг бэлтгэж авчээ.

Гэтэл үүнээс хойш бараг хагас зуун жилийн дараа хийжүүлсэн ундаа бэлтгэгджээ. Өнөөдөр бид Пристлийн нээлтийн үр дагавартай цаг тутам тааралдаж байгаа. Хийжүүлсэн ундаа  дэлхийд ихээхэн алдартай учир зарим хүмүүс дөрөвдүгээр сарын 24-нийг Хийжүүлсэн ундааны өдөр болгон зарлах санааг гаргаж байжээ.

Хийжүүлсэн ундааны тухай сонирхолтой баримтууд:

• Гиппократ өөрийн номны нэг бүлэгт хийтэй эрдэс ус, түүний эмчилгээний чанарыг бичин өвчтөнүүдэд тийм ус уух, тийм усанд орж байхыг зөвлөсөн байдаг.
• Шведийн Тоберн Бергман 1770 онд даралт дор усыг хийжүүлэх насос бүхий аппарат бүтээн сатуратор (латинаар saturo - баяжуулах) гэж нэрлэжээ.
• Хийжүүлсэн ундааны  анхны  үйлдвэрийг Якоб Швепп эхлүүлжээ. Тэр 1783 онд сатураторыг төгсжүүлэн хийтэй ундаа гаргах төхөөрөмжийг бүтээсэн байв. XIX зуунд Швепп үйлдвэрлэлээ хямдруулах үүднээс хийжүүлэхдээ сода ашиглах болжээ. Одоо хийтэй ундааг содын гэж хэлэх нь их болсон. Шинэ бүтээгдэхүүн Англид мөн түүний колониудад хурдан алдаршив. Тийм ундаагаар алкоголын хатуу ундааг даруулах болсон байв. Ингээд Швепп өөрийн J.Schweppe&Co компанийг байгуулан Schweppes (Швепс) гэх худалдааны марка тархжээ.

• АНУ-д хийжүүлсэн усыг голчлон шилэнд савлан зардаг бол бусад орнуудад дахин цэнэглэж болох гэрийн жижиг, баарны том сифоноор усыг хийжүүлдэг. Хожим гудамжны хийжүүлсэн усны автомат гарч иржээ. Хувьсгалаас өмнө  Орост хийжүүлсэн ундааг “ноёдынх” гэдэг байв. Мөн эрдэс усыг нь авдаг байсан Нидерзельтерс (Niederselters) рашаанаас болон түүнийг бас зельтерийн (сельтерийн) гэдэг байжээ.
• 1884 онд америк эмийн санч шартсаны дараах толгойн өвдөлтийн эсрэг эм олох гэж байгаад Кока-колаг гарган авчээ.

• Дэлхийн алдартай "Coca-Cola" компани Жозеф Пристлийн нээлтийг арилжаанд ашиглахаар анхлан сэтгэжээ.
• Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр сахарын хомсдолтой байснаас  цэргийн хоолонд Кока-кола ундааг оруулсан байв.
• Пепси-кола гэдэс базлалтын эсрэг эм оjлох оролдлого бүтжээ.
• Фанта ундааг Германд Коко-колагийн хориг тавигдсан 1941 онд алимны шахмалаас гарган бүтээжээ. Дайны дараа америк компани өөртөө немец брэндийг аваад элдэв жимсний амттайгаар гаргах болсон байна.

• 1932 оны дөрөвдүгээр сард "Вечерняя Москва" сонинд “Ленинградын “Вена” үйлдвэрийн ажилчин Агрошкин сонин аппарат бүтээлээ. Тэр аппаратын тусламжтайгаар дэлгүүр бүрт хийжүүлсэн ундааг үйлдвэрлэх боломж гарлаа. Анхны сатуратор бэлэн болоод Смольный дахь гуанзанд тавигдсан” гэж бичжээ. Зөвлөлтөд хийжүүлсэн ундааны худалдаа, үйлчилгээ нь зөвхөн худалдааны автоматуудаар дамжин хөгжиж байлаа. Москвад гэхэд л 10000 автоматаар хийжүүлсэн ундааг худалддаг байжээ.

• Хийжүүлсэн ундааны нэг шил нь 22 эсвэл 27 копейк байсан ба хэрэв шилийг нь буцаан тушаавал 12 копейкаар бага үнэтэй байлаа. Шил нь ундаанаасаа үнэтэй байжээ!
• Монголд хийжүүлсэн ундааг импортоор голдуу авдаг байсан ба өнгөрсөн зууны дундуур лимонад гэсэн ерөнхий нэрээр алдартай байв.
• Усанд сироп нэмдэг байсан ба гудамжны автоматуудад нэг аяга энгийн ус нэг копейк, сироптой нь гурван копейкаар зарагддаг байлаа.
• Далаад оны дундуур гарч ирсэн автоматын “хоёр дахь үед нь сиропын сонголт хийх боломжийг нэмсэн байжээ.
• Америкчуудын нэг хүнд дундажаар жилдээ 180 литр хийжүүлсэн ундаа ноогддог бол орос 50 литр, хятадад 20 литр гэсэн үзүүлэлттэй.

М.Цогт