Нийтлэлч Б.Цэнддоо ЗГХЭГ-ын даргаар Л.Оюун-Эрдэнэ томилогдсоны дараа тус газрыг “Хэрэг эрэх газар” хэмээн нэрийдсэн байна лээ. Зогсоо зайгүй ямар нэг хэрэг “эрэн хайх” ажиллагаа явуулж байгаа Л.Оюун-Эрдэнэ сайдын аппаратад яг тохирсон нэр.

Хамгийн сүүлд тэрээр “Эрдэнэт”-ийг Стандарт банкны өрөнд унагасан буруутныг эрэн хайх ажиллагаа явуулж, “Хэрэгт ач холбогдол бүхий баримтыг санаатайгаар гаргаж өгөлгүй шүүхэд ялагдуулсан” этгээдийг мөн л олсон байгаа юм. Тэгээд Лондоны олон улсын арбитрын шүүх (ЛОУАШ)-ийн өмнө Эрдэнэт үйлдвэрийг төлөөлөн ажилласан хүмүүст эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх тухай ярьсан байдаг.

Харин дараа нь “Эрдэнэт”  үйлдвэрийг Стандарт банкны барьцаанд тавьсан “Жаст”-ын Ш.Батхүү нарын шүүх хурал зарлагдсан яг тэр өдөр ХХБ-ны ТУЗ-ийн дарга Д.Эрдэнэбилэг, Гүйцэтгэх захирал О.Орхон, “Монголын зэс” корпарацийн захирал Ц.Пүрэвтүвшин нарыг гурван хүнийг АТГ-аас баривчлан саатуулж, шүүх “Жаст”-ын хэргийг прокурорт буцаасны маргааш суллан тавьсан. 

Мөн дараахан нь үйлдвэрийн Хууль, эрх зүйн газрын дарга асан (сая үйлдвэрт зарласан онц дэглэмийн үеэр Л.Оюун-Эрдэнэ сайд өөрийн биеэр очиж албан тушаалаас нь түдгэлзүүлсэн) Д.Цэрэнбадам түүнд “хариу” талархал илэрхийлж, “бусдын нэр хүндэд бүдүүлгээр халдаж, хүнд гэмт хэрэгт гүтгэсэн үйлдэлдээ уучлал хүсч залруулга хийхийг албан ёсоор шаардсан” байна. (Д.Цэрэнбадам нь уг хэрэг дээр “Эрдэнэт” үйлдвэрийг төлөөлөн хохирогчоор оролцож байв)

Уг шаардлагатай хамт ЛОУАШ дээр маргаан хэлэлцэгдэх явцад “Эрдэнэт” үйдвэрээс нотлох баримтаар гаргаж өгсөн бүх баримтыг хавсралтаар хүргүүлсэн учир “Хэрэг эрэх” газрын дарга маань ойрын өдрүүдэд хариу өгөх биз.

Сануулахад арбитрын маргаан явж байх үед “Жаст” группийн захирал Ш.Батхүүд АТГ-аас эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж байсан бөгөөд уг хэрэгт “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-иас нотлох баримтаар хурааж авсан гурван төрлийн гэрээ байдаг юм.

1. Ч.Ганзоригийн гарын үсэг зурсан 2009 оны долдугаар сарын 08-ны өдрийн Барьцааны эрх шилжүүлэх гэрээний богино хувибар
2. Ч.Ганзоригийн гарын үсэг зурсан Батлан даалт ба үүрэг хүлээх гэрээний богино хувилбар
3. Ч.Ганзоригийн гарын үсэг зурсан Эрдэнэтийн худалдааны авлагын дансны төлбөрийн гэрээний богино хувилбар.

Дээрх гурван гэрээ нэг өдөр үйлдэгдэж, үйлдвэрийн ерөнхий захирал Ч.Ганзориг гарын үсэг зурсан байдаг юм. Энэ гэрээний хуулбарыг АТГ-аас гаргуулан авах, ЛОУАШ-д хянагдаж байсан арбитрын маргаанд нотлох баримтаар хүргүүлэхээр үйлдвэрийн удирдлагууд (Ч.Ганзоригийн дараах) болон тус “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-д хууль зүйн тусалцаа үзүүлж байсан Английн Taylorwessing (Тэйлор Уэссинг) хуулийн пүүсээс АТГ-ын мөрдөн шалгах хэлтэс, ЦЕГ-ын Зохион байгуулалттай гэмт хэрэгтэй тэмцэх газар, шат шатны прокуроруудад олон удаагийн хүсэлт, гуйлтыг явуулсан байдаг. Тухай бүрт нь “Мөрдөн байцаалтын ажиллагаа явагдаж байгаа, хэргийн нууцлалд хамаарах тул өгөх боломжгүй ээ” л гээд байсан.

Эцэст нь энэ хүсэлт Улсын ерөнхий прокурорын газарт хүрсний дараа дээрх гэрээг гаргуулж, нотлох баримтаар хүргүүлсэн байдаг юм. Тэр хугацаанд Монголын Засгийн газар арбитрын шүүх дээр унаад л яваад байсан.

Гэвч харамсалтай нь уг гэрээг ЛОУАШ-д нотлох баримтаар хүргүүлсний дараа ч бас дахиад ялагдсан. Шүүх уг баримтыг шинжлэн судлаад “Богино гэрээ гэдэг зүйл анхнаасаа байгаагүй юм байна. Сүүлд үйлдэгдсэн байна” гэж тогтоосон.

Бас нэг сонирхолтой зүйл нь гэрээг 2009 онд үйлдсэн байтал 2013 он хүртэл буюу Ш.Батхүү нарт эрүүгийн хэрэг үүсгэх хүртэл уг гэрээ “Эрдэнэт” үйлдвэрт байгаагүй, тус үйлдвэрийн хуулийн хэлтсийн дарга Б.Мөнхбаатарын гэрт хадгалагдаж байсанд байгаа юм. Тэгээд Б.Мөнхжаргал нь хуулийн байгууллагад мэдүүлэхдээ “Энэ бол Ч.Ганзориг захирлын гарын үсэг зурсан жинхэнэ гэрээ юмаа. Ш.Батхүүгийн зээл авсан гэрээ бол хуурамч юм аа. Манайтай байгуулсан гэрээндээ нэмэлт хийгээд, манай тамга тэмдгийг ашиглаад Стандарт банкнаас зээл авсан байна аа” гэж мэдүүлсээр ирсэн. Одоо ч гэсэн АТГ-аас Ч.Ганзориг нарт яллах дүгнэлт үйлдээгүй байгаа нь үүнтэй холбоотой болов уу.

Харин ЛОУАШ ингэж үзээгүй. Тиймээс “Эрдэнэт” үйлдвэрийг Жаст группийн зээлийн батлан даагчаар тогтоож, төлөгдөөгүй өр төлбөрийг тус үйлдвэр дээр буулгасан байдаг. Хэрэвзээ манай нөхөд уг гэрээг шүүхийн шаардсан хугацаанд гаргаад өгчихсөн бол наанадаж арбитрын шийдвэр арай эртхэн гарчих байлаа. Хэрэв тэгсэн бол ядаж л шүүхийн зардалд дахиад 20 гаруй сая ам.доллар нэмж төлөхгүй байлаа. Бас дээр нь хэрвээ арбитрын шүүхтэй маргаж өнгөрөөсөн дээрх хугацаанд өр төлбөрөө төлчихсөн бол өнөөдөр Ш.Батхүү нарын хэрэг ч гэсэн шуудраад, ингэж олон удаа шүүхээс буцахгүй байсан биз.

Тэгэхээр “Эрдэнэт” үйлдвэрийг Стандарт банктай хийсэн маргаанд ялагдуулсан гол буруутан хэн бэ? Үйлдвэрийн төлөөлж шүүхийн маргаанд оролцсон хуулийн баг уу, эсвэл эхнээсээ уг хэргийг нуун дарагдуулсан тухайн үеийн удирдлагууд уу? Хэргийг аль хэдийн нотолчих байсан нотлох баримтыг “мөрдөн байцаалтын нууц” нэрээр хав дарсан хуулийн байгууллагууд ч гэсэн эргэлзээтэй л харагдаж байна. Энэ баримтыг гадагш нь гаргаж болохгүй гэсэн эрх баригчдын дарамт шахалт ч гэсэн байсан юм биш биз?

Б.СЭМҮҮН