Одоогоос гурван сар орчмын өмнө, аравдугаар сарын 3-ны өдөр АТГ-ын олон нийттэй харилцах ажилтан “Цагдаагийн байгууллагаас Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэн (ШШҮХ)-гийн зарим шинжээчийг хуурамч дүгнэлт гаргасан гэх асуудлаар шалгах явцад нэр бүхий энгийн иргэнээс бусдад хахууль өгсөн байж болох үйлдэл илэрсэн. Шинээр хээл хахуулийн үйлдлийг илрүүлж, 1.3 сая ам.долларыг хураан авсан” гэж мэдээлсэн.

Хуулийн байгууллагууд албан ёсоор хэлээгүй боловч 1,3 сая ам.долларын авлигын асуудал Дундговь аймагт үйл ажиллагаа явуулж буй Хятадын хөрөнгө оруулалттай уул уурхайн компанитай холбоотой тухай хэвлэлээр цухас дурьдагдаад өнгөрсөн. Тодруулбал, хоёр компани ашиглалтын лицензээ булаацалдан шүүхэд маргаснаар уг асуудал эхэлсэн байдаг.

Шүүхээр жил тойрон явсан маргаанд эцэстээ хуулийн байгууллагын ажилтнууд татагдан орж, АТГ-ын анхааралд өртөснөөс хойш гурван сарын дараа Монголын Засгийн газар Салхитын мөнгөний ордыг төрд хураан авсан тухайгаа сүр дуулиантай зарлав. Баасан гаригийн “тусгай ажиллагаа” дуу, дүрсний өндөр чанатайгаар олон нийтэд цацагдав. “Ард түмэн” баярлаад сүйд. Шинэ жил сайхан боллоо. Цагаан суваргыг “МАК”-аас авчихвал цагаан сарын золголт гоё болох гэнэ.

Салхитын ордын батлагдсан нөөц дор хаяж 770 000 тонн гэв. Ордыг төрд хурааж авах болсон шалтгаан ч энэ. Мэдээж өмнө энэ талаар дурссан хүн байхгүй. Худалдсан, худалдан авсан хоёр тал ч мэдээгүй байж байгаад сүүлд илэрсэн нөөц нь тэдний наймаа буцаж, шүүхдэх шалтгаан болсон гэдэг. Харин маргалдагч хоёрын дундаас манай Засгийн газар “од” шүүрэв. Ерөнхий сайдынхаа өчигдөр үзсэн “киног” ард түмэн маргааш нь амьдаар үздэг болоод удаж байна.

Сценарийн дагуу ХЭГ-ын дарга нь тагнуул, цагдаагийн тусгайгийнхан, дотоодын цэргийн бие бүрэлдэхүүнтэйгээр Дундговь аймгийг дайлаар мордож, “прокурорын хяналтын дор” тусгай ажиллагаа явуулав. Гурвансайхан суманд байдаг алт, мөнгөний томоохон орд болох Зүүн болон Салхитын ордын 2043 он 2047 он хүртэлх ашиглалтын тусгай зөвшөөрлүүдийг цуцалж, улсын мэдэлд авчээ. Эрдэс баялгийн гарцаа нуух замаар олборлож ирсэн 154 мянган тн хүдрийг экспортод гаргах гэж байхад нь зогсоожээ. Одоо уурхай дээр байгаа овоолго гэхэд 100 сая долларын хүдэр байгаа гэнэ.

Үүний араас уг ордыг эзэмшиж асан компани ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр болон компанийг худалдан борлуулсан орлогоосоо улсын төсөвт татвар төлөөгүй тухай мэдээлэл урсч эхлэв. “Жи Пи Эф” ХХК-ийн 2010-2014 оны албан татварын ногдуулалт төлөлтийн байдалд ТЕГ-аас 2015 оны долдугаар сарын 7-ны өдрөөс есдүгээр сарын 17-ны өдрийг хүртэл хугацаанд хяналт хийжээ. Шалгалтаар 2014 онд мөнгөний хүдэр борлуулсны орлого 13,199,472,644.50  төгрөгөөс ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр төлөөгүй нь тогтоогдож 659,973,632.22 төгрөгийг нөхөн татвар, 197,992,089.67 төгрөгийг торгууль, 71,702,695.33 төгрөгийн алданги нийлээд 930,668,417.21 төгрөгийн акт тавьсан байна. Мөн “Жи Пи Эф” ХХК-ийг Си Си Эм Экс ХХК-д 800 мянган доллараар худалдсан үйлдэлд ААНАТТ хуульд заасан “эрх борлуулсны орлого” болох (үнийн дүнгийн  30 хувь) 240 мянган долларыг татварт төлөөгүй зөрчил илэрсэн гэв.

Асуулт. Хэрвээ тус компани 2015 онд ТЕГ-аас тавьсан нөхөн татвар, торгууль, алдангиа төлөлгүй өнөөдрийг хүртэл явж ирсэн юм бол хэн тэднийг өөгшүүлж, хамгаалж ирсэн байх вэ? Монголын төрийн байгууллага, албан тушаалтнуудын оролцоогүйгээр хуулийн дээгүүр алхаж чадах хувийн компани байх уу? “Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийг цуцална” гэсэн хуультай байхад хуулиа хэрэгжүүлэхгүй гурван жил болсны буруутан нь хэн юм?

Тусгай зөвшөөрлөө хураалгасан Хятадын компанийн 2012 оноос хойш хураагдсан татварын өр, торгууль, алдангитайгаа нийлээд 930 сая. Харин манай гишүүн тус бүрийн ЖДҮХС-гаас "хуссан" мөнгө 950 сая. Монголчууд хөрөнгөндөө эзэн суусан нь яах аргагүй үнэн байна. 

Эцэст нь татвараа төлөөгүй нэг байгууллагын тусгай зөвшөөрлийг цуцлахын төлөө цагдаа, тагнуул, дотоодын цэргийг хөдөлгөж дөвчигнөдөг нь яаж байгаа юм? Салбарын яам нь цуцлаад, Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулах асуудал дээр ХЭГ-ын дарга тэнд юу хийж яваа юм? Ард түмэн гэж хамгийн их ярьдаг хүмүүс ардын хүүхдүүдийг шороон дээр хэвтүүлж сүр хүчээ гайхуулдаг нь ч ямар учиртай юм. Ерөнхий сайд өчигдөр ямар кино үзсэн юм бэ?

Б.ЗАЯА