Эрх баригч МАН доторх зөрчилдөөн төрийн түвшинд хүрсэн. Тэр нь явсаар байгаад Үндсэн хуулийн шүүх буюу Цэцийг татан оролцуулсан. Үндсэн хуулийн Цэцээс: Ерөнхий сайдыг Үндсэн хууль зөрчиж огцруулсан гэх хүсэлтийг 25 оны аравдугаар сарын 22-нд хэлэлцэж дүгнэлт гаргасан. Уул нь Үндсэн хуулийн Цэц нь: Хараат бус байх, Үндсэн хуульд захирагдах, Гишүүд эрх тэгш байх, Асуудлыг шударга шийдвэрлэх, Үйл ажиллагаа ил тод байх гэсэн 5 үндсэн зарчимтай ажилладаг Үндсэн хуулийн шүүх юм. Үндсэн хуулийн Цэц буюу шүүхээр маргааныг хянан шийдвэрлэх хэмжүүр нь Үндсэн хууль бөгөөд хяналтын бүх объектыг гагцхүү Үндсэн хууль, түүний утга, санаа, үг, үсэгт нийцүүлэн шалгадаг.

Маргааныг шийдвэрлэж магадлал, дүгнэлт, тогтоол гаргана. Маргааныг Үндсэн хуулийн Цэц эцэслэн шийдвэрлэж тогтоол гаргадаг. Тогтоолоор эцэслэнэ гэсэн үг. Харин тэрийг нь цаашид хэн ч авч хянах эрхгүй.

Гэвчиг: УИХ-ын чуулган 25 оны аравдугаар сарын 17-нд хуралдаж тогтоол гаргасан байтал Үндсэн хуулийн Цэц аравдугаар сарын 16-нд маргаан үүсгэсэн. Тэрнээс гадна. Ерөнхий сайдын хүсэлтийг онц хүндрэлтэй, яаралтай шийдвэрлэх асуудлаар нэн даруй шалгасан нь хууль ёсны эсэх, гаргасан дүгнэлт нь УИХ-ын хууль тогтоох хийгээд төрийн эрхийг барих дээд эрх мэдлийн чадамжийг алдагдуулсан эсэх, их суудлын хуралдааны дүгнэлт дээр эцсийн шийдвэр гэх ч Үндсэн хуулийн Цэцэд хамаарах хуулиудаар эцсийн шийд мөн эсэх гээд эргэлзээтэй олон зүйл үлдээж шийдэв.

Гол юм нь: 25 оны аравдугаар сарын 22-ны Үндсэн хуулийн Цэцийн 08 дугаартай дүгнэлтээс хойш Монгол Улсын парламент цаашид энэ эрх мэдлийг хэрэгжүүлэх боломжгүй болов.

Учир шалтгаан нь: Монгол Улс парламентын засаглалтай. Энийг 92 онд Үндсэн хуулиар тогтоосон. Засаглалын энэ эрхийг УИХ буюу парламент хэрэгжүүлж ирсэн. Харин Үндсэн хуулийн Цэцийн 25 оны аравдугаар сарын 22-ны 08 дугаартай дүгнэлтэд: Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай УИХ-ын 95 дугаар тогтоолыг хэлэлцэж батлахдаа …ТББХ-ны дэмжээгүй саналыг дэмжье гэсэн томъёоллоор санал хураалгаж, Үндсэн хуулийн зөрчил гарах нөхцөлийг бүрдүүлсэн гэжээ. Энүүгээрээ парламентын амин сүнс нь гэж болохуйц гол цөм эрх мэдлүүдийг тас цохиж хаяв.

Ерөнхийдөө: Үндсэн хуулийн Цэцээс Ерөнхий сайдыг огцруулсантай холбоотой дүгнэлт гаргасан нь дараахь үр дүнг шууд үзүүлж байна.

Нэгт: УИХ-ын гишүүд байр суурьгүй кнопчид болов.

УИХ-ын гишүүн нь хууль санаачлах, тогтоох үндсэн ажилтай. Тэрүүндээ халдашгүй байдал эдэлдэг. Тэрхүү хууль тогтоох байгууллагын дотоод бие даасан байдал, институцийн дархлааг: УИХ дэгээ өөрөө тогтооно гээд Үндсэн хуулиар баталгаажуулж өгсөн. Энэхүү зарчимд хуралдааны журам, санал хураалтын дэг, шийдвэр гаргах томьёолол зэрэг асуудлыг парламент өөрөө тогтоох, өөрөө тайлбарлах, өөрөө хэрэгжүүлэх бүрэн эрхтэй. Гэтэл нь Үндсэн хуулийн цэц: ...Томьёоллоор санал хураалгаж, Үндсэн хуулийн зөрчил гарах нөхцөлийг бүрдүүлсэн гэсэн. Энүүгээрээ Үндсэн хуулийн Цэц нь процедурын шинжтэй, парламентын дотоод хэрэгт хамаарах асуудлаар дүгнэлт гаргасан. Цаашаагаа: УИХ-ын гишүүдээс галтай гэгддэг хууль, тогтоомжийг барьж авах, санаачлах, шийдвэр гаргах зориг зүрхтэй хүн гарахгүй болов. Гишүүд зүгээр л кнопчид болсон.

Хоёрт: УИХ-ын байнгын хорооны хурал гэж цагийн гарз бөгөөд гаргасан санал дүгнэлт нь ямар ч хэрэггүй цаас болж хувирав.

-Уул нь байнгын хороо бол хуульд заасны дагуу эрхлэх асуудлынхаа хүрээнд хууль санаачлагчаас өргөн мэдүүлсэн хууль тогтоомжийн төслийг урьдчилан хэлэлцэж санал дүгнэлт гарган нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэх чиг үүрэгтэй, бүрэн эрхтэй УИХ-ын бүтэц. Байнгын хороо тухайн асуудлаар бүрэн эрхийнхээ хүрээнд санал дүгнэлт гаргаж нэгдсэн хуралдаанд танилцуулснаар УИХ уул саналыг хэлэлцэж шийдвэрлэх бэлтгэл хангагддаг юу ч биш болж чадамжгүй болсон. Харин Үндсэн хуулийн Цэц нь хууль тогтоол шийдвэр Үндсэн хуульд нийцэж байгаа эсэхийг хянан шийдвэрлэх эрхтэй бөгөөд парламентын дотоод ажиллагаа, санал хураалтын томьёолол, хуралдааны дэгийн асуудалд оролцох эрхгүй юм. Гэсэн хэдий ч Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтээс хойш байнгын хорооны хурал цагийн гарз, санал дүгнэлт нь цаасны гарз болж хувирсан.

Гуравт: Үндсэн хуулийн цэцийн энэ бүрэлдэхүүний өнгөн дээр УИХ-аас Ерөнхий сайдыг огцруулах босго хуулийн бусаар өндөрсөв.

-Ерөнхий сайдыг томилох, огцруулах, чөлөөлөх нь УИХ-ын буюу парламентын хэнтэй ч, тэр дундаа эрх мэдлийн бусад салаа мөчир болох төрийн бусад институцтэй хуваалцахгүйгээр, зөвхөн өөрт нь хадгалж хэрэгжүүлдэг төрийн эрх эрх мэдэл нь Үндсэн хуульд зааснаар ард түмнээс эх сурвалжтай буюу ард түмэн, иргэдээс сонгуулийн замаар шилжүүлсэн авсан онцлох үндсэн шинжээр илэрхийлэгддэг. Ерөнхий сайдын эрх мэдэл нь УИХ-аар хүлээн зөвшөөрөгдөх байдал, итгэл дээр тогтдог. Гэтэл нь өнөөдрийн Ерөнхий сайд УИХ-ыг онцгой бүрэн эрхээ хэрэгжүүлснийг мушгин гуйвуулж төрийн эрх мэдлийг хууль бусаар авлаа гэж Үндсэн хуулийн Цэцэд хүсэлт гаргасан. Харамсалтай нь өөрөө төрийн бусад эрх мэдлээр хүч түрж, Үндсэн хуулийн Цэцээс Үндсэн хуулийн бус дүгнэлт гаргуулснаар Ерөнхий сайдын суудалд тогтож үлдлээ.

Задлах нь ээ: Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийн хүчээр УИХ-аас хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй, итгэл үзүүлээгүй Ерөнхий сайд үргэлжлүүлэн ажилласан нь өөрөө төрийн эрхийг хууль бусаар авч байгаа явдал. Энэ нь Үндсэн хуулийн цэцийн өнөөгийн бүрэлдэхүүний өнгөн дээр энэ Ерөнхий сайдыг огцруулах босгыг хуулийн бусаар өндөрсгөв.

Базах нь ээ: Энэ удаагийн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтээр Монгол Улсын парламентын сүнсийг суга татчихлаа. Парламентыг шүдгүй арслан, хүчгүй гишүүдийн нийлбэр болгож чадлаа. Энэ тест байх. Үндсэн хуулийн Цэц удаж төдөхгүй нисээд л цагаан сарын өмнө бас нэг сюрпризийг ард нийтэд барьж магадгүй. Ойрхон давтамжтай дуулддаг болж байна. Тэр нь засаглалын шилжилт… Тэрхүү засаглалын шинэ хэлбэртээ бэлдэцгээх үү, бүгдээрээ?

Өдрийн сонин