Хүний нүдэнд тэр бүр харагдаад байдаггүй, нэн ховор амьтны тоонд багтдаг ирвэс дэлхийд 4000 гаруй байдаг бол үүний мянга гаруй нь манай оронд бий гэсэн статистик судалгаа байна.
Тоо толгойгоор нь тооцвол БНХАУ хамгийн олон буюу 2500 гаруй цоохор ирвэстэй тэргүүлж, Монгол Улс удаалдаг. Иймд цоохор ирвэс бүхий 12 улс, донор байгууллагын төлөөлөгчид энэ амьтныг хамгаалах Бишкекийн тунхаглалыг 2013 онд баталснаар жил бүрийн 10 дугаар сарын 23-ныг “Дэлхийн цоохор ирвэс хамгаалах өдөр” болгон тэмдэглэх болжээ. Энэ өдрийг манай улсад 13 дахь жилдээ, цоохор ирвэсийн экологийн ач холбогдлыг таниулах, хайрлан хамгаалахыг уриалан тэмдэглэлээ.
Энэ өдөр зөвхөн ирвэсийг хамгаалж буй мэт боловч олон зүйлийг хамааруулдгийг Дэлхийн байгаль хамгаалах сан (WWF)-гийн Монгол дахь хөтөлбөрийн газрын захирал Д.Батболд тайлбарлалаа. Тухайлбал, цоохор ирвэс нь өндөр уулын экосистемийн тогтвортой байдал, байгалийн тэнцвэрийг хадгалдаг. Ирвэстэй нутагт аргаль, янгир, тарвага элбэг байвал өвс ургамал, ундны ус сайн байж, байгаль унаган төрхөө хадгалж буйг илтгэнэ. Энэ утгаараа цоохор ирвэс хамгаалалд тухайн ууланд буй амьтан, өвс ургамал, ус гээд бүгд багтдаг. Мөн тусгай хамгаалалттай газар нутгийг хэмжээг нэмэх, зэрлэг амьтдын тоон судалгаа хийх, уст цэгийг хамгаалах, булаг шандыг хаших, хөв цөөрөм байгуулах, малчдын амьжиргааг сайжруулах, хүүхдийн экологийн мэдлэгийг дээшлүүлэх гээд дурдаад байвал олон зүйл бий” гэв.
Дэлхийн байгаль хамгаалах сангийн ирвэс хамгаалах үйл ажиллагаа баруун 4 аймагт голчилдог байсан бол 2018 оноос нийслэлийн иргэдэд ирвэсийн тухай мэдээлэл хүргэх, танин мэдүүлэх ажлыг эхлүүлж, өнгөрсөн онд гэхэд энэ өдрөөр мэдлэгийн булан, ирвэс будах, чимэглэх зэргээр оролцогчдын бүтээлч оролцоог өрнүүлжээ. Хүн өөрөө оролцож, таньж мэдсэн зүйлээ хамгаалахыг хүсдэг учир бүтээлчээр танилцуулах, мэдлэг түгээхэд анхаарсан аж.
Тэрбээр, “Байгаль хамгаалал нь зөвхөн нэг өдрөөр хязгаарлагдахгүй, байнгын үйл ажиллагаа юм. Үүнийг үргэлжлүүлж, хөгжүүлэх хүмүүсийн нэг хэсэг нь хүүхдүүд юм. Төсөл хэрэгжүүлж эхэлснээс хойш олон хүүхэд цоохор ирвэсээр дамжуулж байгаль дэлхийгээ хайрлахын ач холбогдлыг танин мэдэж, мэдлэгээ хуваалцаж ирсэн. Төсөл хэрэгжүүлж буй аймаг, сумдад хүүхдийн эко клуб олон ажлыг санаачилж хийдэг. Тэдний дундаас хүсэл сонирхолдоо хөтлөгдөн байгаль хамгаалагч, экологич, биологич болсон нь ч олон бий. Байгалиас хамааралгүй амьдардаг хүн гэж үгүй. Энэ утгаараа хүн бүр байгаль эх дэлхийгээ хайрлаж хамгаалахаас өөр аргагүй юм” хэмээн ярьсан юм.
Монгол Улс нь “Дэлхийн цоохор ирвэс, түүний экосистемийг хамгаалах” хөтөлбөрийн хүрээнд цоохор ирвэсийн судалгааг хийсэн анхны улс билээ. Монголд 140 орчим зүйлийн хөхтөн амьтан байдгаас цоохор ирвэс нэн ховорт нь тооцогддог. Манай орон дахь цоохор ирвэсийн тархцын талбай 103,000 км/кв бөгөөд Монгол Алтайн нуруу, түүний салбар уулс, Соёны нуруу, Хорьдол сарьдаг, Улаан тайга, Хангайн нурууны баруун, өвөр хэсгийн нам уулс, төв хэсгийн өндөр уулс, түүнчлэн, Хан Хөхийн нуруунд харилцан адилгүй тархан суурьжээ. нягтшилтай тархжээ.
Биеийн урт 103-130 см, жин 23-41 кг, 10-13 насалдаг бөгөөд 14 метр хүртэл хол үсрэх чадвартай. Эрийг нь гэнд, эмийг гинс, нялх төлийг нь гүем гэдэг. Аргаль, янгир, тарвага, туулай, мэрэгч амьтдаар хооллоно. Түүнийг “Улаан ном”-д бүртгэж, хуулиар агнахыг хориглодог.
