Хуульч зөвлөж байна 

50 мянган төгрөг хулгайлсан хэдий ч  500.000 зуун мянган төгрөг  хулгайсан этгээдээс илүү өндөр хариуцлага хүлээх  тохиолдол бий.

Автобусанд явж байгаад бусдын халааснаас 500.000 мянган төгрөг хулгайлсан этгээдэд торгох, албадан ажил хийлгэх, эсхүл 6 сарын хорих ял оноосон атлаа айлын гэрээс 50-хан мянган төгрөгийн эд зүйл хулгайлсаны төлөө 2 жилийн хорих ял оноож байна. Энэ Монгол улсын хууль шүүхийн байгууллага хэрэг маргааныг үнэн зөв, шудрагаар шийдэж чадахгүй, авилга хээл хахууль ихээхэн авч байгааг илтгэж байгаагын тод жишээ мөн гэх “БУРУУ” ойлголт  иргэдийн дунд байдаг.

Яагаад буруу ойлголт вэ гэдгийг хууль зүйн талаас нь тодорхой жишээн дээр тайлбарлъя.

Жишээ 1: Иргэн Б-нь бусдын халааснаас “АЙ-ФОНЕ 5” маркийн гар утас хулгайлж иргэнд Г-д 300.000 мянган төгрөгийн хохирол учруулсан бөгөөд өөрийн үйлдсэн гэмт хэргээ хүлээн зөвшөөрсөн.

Монгол улсын шүүхээс Б-г 500.000 мянган төгрөгөөр торгох ял оноож шийдвэрлэсэн.

Жишээ 2: Иргэн С-нь өөрийн хөрш Д-гийн гэрт хүн байхгүйг мэдээд түүний гэрийн цоожыг эвдлэн орж 500.000 төгрөгийн үнэ бүхий мөнгөн аягыг хулгайлан авсан бөгөөд мөн өөрийн үйлдсэн гэмт хэргээ хүлээн зөвшөөрсөн.

Монгол улсын шүүхээс С-д 2 жилийн хорих ялыг оноож шийдвэрлэсэн.

Энэхүү шийдвэр нь шудрага бус мэт харагдах боловч бодит байдал дээрээ хуулийн дагуу шийдэгдсэн гэж үзэх үндэслэлтэй.

Яагаад гэвэл одоо мөрдөгдөж буй эрүүгийн хуулийн 17.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Бусдын эд хөрөнгийг хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авсан бол хоёр зуун дөчин цагаас долоон зуун хорин цаг хүртэл хугацаагаар нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл зургаан сараас таван жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл зургаан сараас таван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.” гэж заасан. Энэ зохицуулалтаар зөвхөн “Бусдын эд хөрөнгийг хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авсан” байхыг шаардаж байгаа иймээс жишээ нэгт хэрэглэж ялын төрлүүдээс 2 жил хорих ялыг сонгож оноосон.

Тэгвэл эрүүгийн хуулийн 17.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт Энэ гэмт хэргийг:

2.1.хүн байнга амьдрах, үйл ажиллагаа явуулах зориулалттай орон байр, тусгайлан хамгаалсан байр, агуулахад нэвтэрч үйлдсэн бол хоёр жилээс найман жил хүртэл хугацаагаар зөвхөн хорих ялаар шийтгэхээр заасан.

Тэгэхээр энэхүү зохицуулалтын дагуу орон байр, агуулах саванд нэвтэрсэн гэсэн үндэслэлээр гэмт этгээдийн үйлдлийг хүндрүүлэн үзэж байгаа тул шүүхээс 17.1 дүгээр зүйлийн 2-т заасны дагуу зөвхөн хорих ялыг оноох юм. Дээр дурдсан хоёр жишээнд бусдад учруулсан хохирлын хэмжээ адилхан 500.000 төгрөг байгаа боловч гэмт хэрэг үйлдсэн арга хэлбэрээсээ шалтгаалан хуулийн хариуцлагыг өөр өөр байдлаар оноож байгааг ойлгох нь зөв. Өөрөөр хэлбэл жишээ 2-т иргэн С-нь эрүүгийн 17.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1 дэх заалтад зааснаар “хүн байнга амьдрах орон байранд нэвтэрч үйлдсэн” гэсэн нөхцлийг хангаж байгаа тул хүндрүүлэн үзэж зөвхөн тэр хэсэгт заасан хорих ялыг оноосон байна. Харин  жишээ 1-т хүндрүүлэн үзэх нөхцөл байдал байхгүй тул зөвхөн 17.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан хариуцлагын хэлбэрээс сонгож хэрэглэх боломжтой болж байгаа юм.

Цэнхэр өнгөтэй номыг хуульд энэ бол хөх өнгөтэй ном гэж тодорхойлсон бол бид түүнийг хөх өнгөтэй ном гэж хүлээн зөвшөөрч ойлгож хэрэглэх нь бидний үүрэг мөн. Яг үүнтэй адилхан хуулийн байгууллага зөвхөн хуульд заасны дагуу хэрэг маргааныг шийддэг тул хуулийн зохицуулалтыг сайтар ойлгож мэдээгүй мөртлөө Монгол улсын хууль, шүүхийн байгууллага хэрэг маргааныг үнэн зөв, шудрагаар шийдэж чадахгүй, авилга хээл хахууль ихээхэн авч байна гэж ярих нь буруу юм.

Веритас партнерс хуулийн фирм Д. Алтангэрэл