Илья Репины 1881 онд зурсан “Мөрөөр (Тал дахь казакууд)” хэмээх бүтээл нь хэмжээний хувьд том биш ч, уран зурагт агуу хэм хэмжүүр байдаггүйг баталсан ховор төрлийн тансаг энгийн бүтээл юм. Зотон, тосон будагтай энэ зураг өнөөдөр Самара мужийн уран зургийн музейн үнэт өв болон хадгалагдаж байна.

Репины “Мөрөөр” бүтээлд хоёрхон морьтон дүрслэгдсэн атлаа бүтээлийн зохиомж, өнгө, орон зай, хөдөлгөөн бүгдээрээ дотоод сэтгэл, цаг үеийн мэдрэмж, гүн ухаан дүүрэн. Зургийн төвд буй улаан кафтан, үстэй малгайтай казак бол энэхүү бүтээлийн гол цэг. Түүний хувцасны тод улаан өнгө нь шарлан гандсан өвсний дунд асч дүрэлзэх мэт сэтгэлийн эрчим хүч, туйлбаргүй эрэл хайлтын бэлгэдэл болон харагдана. Харин алсад үзэгдэх хоёр дахь морьтон уусах шахам зэрэгцээ орших нь орон зайн үлэмж мэдрэмжийг бүрдүүлнэ.

Александр Бенуа “Репин жижиг зүйлийг хүртэл сүрлэг болгодог увьдастай” гэж тэмдэглэсэн байдаг. Казакууд нь зөвхөн хүмүүс биш, эцэс төгсгөлгүй манаа, түгшүүр, бэлэн байдал бүхий нэгэн үеийн сэтгэл зүй юм. Үнэхээр ч Репин энэ бүтээлдээ элдэв чимэглэл, хэтрүүлэггүйгээр, минималист зохиомж ашиглан амар тайван ба аюул заналын зааг дээр буй сэтгэлзүйн “драм”-ыг гүн гүнзгий гаргаж чадсан.

Ольга Лесковская улаан кафтан нь “хүний эр зориг, галтай зангийн дүрэлзэл” мэт гэж тэмдэглэсэн нь үнэний ортой. Энэ хүчтэй өнгө зөвхөн гоёл биш, харин дотоод сэтгэлийн төгс илэрхийлэл болон харагдана. Харин зургийн эргэн тойрон дахь уйтгарлаж нам гүм байгаль түүний ганцаардал, тэмцэлтэй хосолж байгаа нь илүү утга агуулгыг бүтээлд шингээж өгчээ.

XIX зууны шүүмжлэгч Владимир Стасов энэхүү бүтээлийг “илүү үггүй, илүү будалтгүй” гэж магтсан бөгөөд буутай казак бол бүхэл бүтэн ард түмний нэр төр, бэлэн байдал, эр зоригийн шүтээн гэдгийг онцолжээ. Харин зураач Игорь Грабарь энэхүү бүтээлийг “Том ертөнцийн жижиг яруу найраг” хэмээн дүгнэсэн нь гүн утга агуулгатай. Казакын харц “тэнгэрийн хаяаны цаанаас хариугаа хайж” буй мэт, тэр харц бүтээлийн бүх орон зайг эзэмдэн амьсгалж байна.

“Мөрөөр” бол дотоод гүн мэдрэмж, эриний сэтгэлзүй, түүхийн эргүүлэг дунд буй хүний эрэл хайлтын бодит хөрөг юм. Хэмжээгээр бус утгаар том бүтээл гэж хэлэхэд эргэлзэх зүйлгүй.

Эх сурвалж: Dzen.ru, урлаг судлаачдын эшлэлүүд