Монголчууд Цагаан сарын баярыг угтах, хүндэтгэл үзүүлэх, хуучин оноо үдэх ёслолын нэгэн хэсэг болгон "Алаг мэлхий" тоглоомыг тоглодог эртний уламжлалтай. Энэхүү тоглоом нь зөвхөн зугаацах бус, бэлгэдлийн утга агуулсан, нийгэм-соёлын гүн гүнзгий илэрхийлэлтэй байдаг.

Алаг мэлхийн тоглоомын бэлгэдэл

• Мэлхийн дүрс – Уламжлалт монгол зурхай, ертөнцийн тогтолцоонд мэлхий нь эд баялаг, үржил шим, урт нас, амар амгаланг бэлгэддэг.
• Шагайны тоо – Энгийн алаг мэлхийн тоглоомонд 92 шагай хэрэглэдэг нь байгалийн 92 элементтэй холбоотой, төрт ёсны хувилбарт 108 шагайтай байдаг нь бурханы шашны 108 эрхи, 108 нүгэл, буянтай холбогддог.
• Нар зөв тойрон суух – Монголчууд аливаа ёслол, зан үйлийг нар зөв эргүүлэх зарчмаар гүйцэтгэдэг нь дэлхийн тэнхлэгийн эргэлт, байгалийн жам ёсыг дагах философитой уялддаг.
• Шооны нүхний бэлгэдэл – Тоглогчдын хувь заяаг шоо хаяж шийдэх нь шинжлэх ухааны үүднээс магадлалын онолын зарчимтай дүйдэг бөгөөд хувь тавилангийн санамсаргүй байдлыг илэрхийлдэг.

Алаг мэлхийн тоглоомын логик, сэтгэлгээний хөгжилд үзүүлэх нөлөө

• Бодит байдал, статистикийн тооцоолол – Шооны нүхний магадлалыг тооцоолон стратеги боловсруулах чадвар.
• Орон зайн баримжаа – Шагайгаа хэрхэн авах, юуг үлдээх, ямар байрлал сонгох зэрэг нь хүүхдийн орон зайн сэтгэхүйг хөгжүүлдэг.
• Тэвчээр, хүлээцтэй байдал – Тоглоом удаан үргэлжилдэг тул тэвчээр, даган баясах хандлагыг төлөвшүүлдэг.

Шинжлэх ухааны үүднээс алаг мэлхийн тоглоом

1. Бэлгэдэл зүй, психоанализ – Тоглоомын дүрс, бүтэц нь хүмүүсийн дотоод ухамсар, зөн билгийг илэрхийлж болзошгүй.
2. Математик ба магадлал – Шоо хаях үйлдэл нь статистикийн тооцооллын үндэс болж өгдөг.
3. Сэтгэлзүй – Ялалт, ялагдлыг хүлээн авах, стратегийн төлөвлөгөө боловсруулах, хамт олны харилцааг хөгжүүлэх ач холбогдолтой.

Алаг мэлхийн тоглоом нь зөвхөн уламжлал бус, соёл, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй оюуны наадам гэдгээрээ онцлогтой юм.