Нэгэн шинжээчийн хэлснээр түүхий эдийн хувьд алт яг "маник галзуу хулгана" шиг гэж. 2020 оны зун дэлхийн хэмжээнд ковидын тохиолдол нэмэгдэж, нэг унц алт 2,000 долларыг давснаар алтны үнэ урьд өмнө байгаагүй өндөр түвшинд хүрсэн. Тэр цагаас хойш алт огцом унасан ч саяхан крипто ертөнцийн үймээн самуун, долларын ханшийн уналтаас болж үнэ дахин 1,700 доллараас дээш гарсан байна.

Үнэт металлыг тогтворгүй байдал, тодорхойгүй байдал, зовлон зүдгүүрийн үед орогнох газар гэж үздэг байсан бол сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд дэлхий даяар тархаж буй тахал, Оросын Украин руу дайн, тэгээд дараа нь дэлхийн эрчим хүчний хямралын ийм үймээн дайжаантай үед алт ч мөн энэ гурвыг бүхэлд нь хамарсан коктейлийг шингээж авсан нь гарцаагүй.

Гэвч инфляцитай тэмцэж байгаа АНУ-ын Холбооны нөөцийн банк хүүгээ түрэмгий өсгөсөн нь долларын ханшийг тасралтгүй өсгөж, улмаар алтны дарвуулыг бага зэрэг хөдөлгөв. Энэ нь нэг талаараа аюулгүй газар хөрөнгө оруулалт болгон алттай өрсөлддөг АНУ-ын 10 жилийн хугацаатай Төрийн сангийн бондын өгөөж 2008 оноос хойших хамгийн өндөр түвшинд хүрсэнтэй холбоотой юм.

"Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд бидний хэвлэсэн энэ бүх их наяд доллар... Миний бодлоор энэ мөнгө эргээд биднийг зовоох болно" гэж алт зэрэг чухал металл олборлодог Канадын Infinity Stone Ventures компанийн захирал Майкл Таунсенд хэлсэн байна.

Тэрээр "Миний бодлоор инфляци хэвээр байх болно... тиймээс алтны үнэ ч бас хэвээр байх болно" гэжээ. 

Тоон баримт:

• 6 грамм: Олимпын алтан медаль дахь цэвэр алтны жин

• 31,103 грамм: Нэг трой унц (унц) алттай тэнцэх хэмжигдэхүүн нь үнэт металлын хувьд ашиглагддаг.

• 20.37хувь: 2021 оны байдлаар Австралийн дэлхийн алтны нөөцийн эзлэх хувь бусад улсаас илүү байна.

• 8 хувь: Их Британи 2016 онд Брекситийн санал хураалт явуулсны дараа алтны үнэ ингэж өссөн байна

• 18: Гуггенхаймын музейн Трампын Цагаан ордонд зээлдүүлэхээр санал болгосон цул алтан жорлон дахь каратууд

• Нэг унц нь 35 доллар: 1958-1971 он хүртэл хүчин төгөлдөр байсан Бреттон Вудсын системийн дагуух алтны үнэ цэнэ

Алтан стандартын төрөлт, үхэл, хойд дүрийг тойрсон товч түүх 

1944 оны долдугаар сард Нью-Хэмпширийн Бреттон Вудс хотод дэлхийн II дайны дараах олон улсын мөнгөний системийн ирээдүйн төлөвлөгөөг боловсруулахаар 44 орон цуглажээ. Энэхүү төлөвлөгөө арав гаруй жилийн дараа буюу 1958 онд эцэст нь нэг юм хэрэгжиж эхэлсэн байдаг. Бреттон Вудсын системийн үед улс орнууд мөнгөн тэмдэгтээ доллартай холбож, нэг унц алтны ханшийг 35 доллараар тогтоодог байв.

Блүүмбэргийн Жон Аутерс "Үнэндээ барууны санхүүгийн систем бүхэлдээ доллар бас алт гэсэн холбоотой байсан" гэж тайлбарлав. Мөн АНУ дэлхийн алтны нөөцийн дөрөвний гурвыг эзэмшиж байсан тул тухайн үед систем аюулгүй мэт санагдсан байна.

Гэвч алт-долларын хямрал нүүрлэж эхэлжээ. Алт АНУ-аас гадагш урсаж байсан нь Европ, Японы экспорт илүү өрсөлдөх чадвартай болсноор дэлхийн үйлдвэрлэлд АНУ-ын эзлэх хувь буурч байгаагийн үр дүнд нь цэргийн зардал, гадаадын тусламжаас үүдэлтэй юм. Дараа нь 1965 онд АНУ-д их инфляци гарч, АНУ-ын алтны нөөцийг ашиглах аюулд хүрчээ. Энэ эрсдэлээс сэргийлэхийн тулд тухайн үеийн ерөнхийлөгч Ричард Никсон 1971 онд долларыг алт руу хөрвөх боломжийг цуцалжээ.

Алтан стандарт эргэн ирж чадах уу? Энэ асуулт төрийн бодлогын ярианд үе үе дахин сөхөгдөж байсан ч ихэнх эдийн засагчид үүнийг тэнэг ажил гэж үгүйсгэдэг.

Гэсэн хэдий ч сүүлийн үед Орос Украинд түрэмгийлсэний улмаас үүссэн дэлхийн эрчим хүч, хүнсний үнийн хямрал нь түүхий эд эсвэл түүхий эдээр баталгаажсан валют бүхий шинэ төрлийн Бреттон Вудсын тогтолцоог сонирхож, ширүүн маргааныг дахин эхлүүлэв. Металл, үр тариа, эрчим хүчийг энэ маргааны үндсэн элемент гэж бодох хэрэгтэй.

"Манай бохир ус асар их хэмжээний алттай ба Жоржиа Хепберн, Австралийн Мельбурны их сургууль"

Судалгаанаас үзэхэд бохир усны хаягдал нь янз бүрийн эх үүсвэрээс цуглуулсан алт зэрэг олон тооны үнэт металлыг агуулж болно, үүнд шүдний үйлдвэрлэл, автомашины утаа, үнэт эдлэлийн элэгдэл зэрэг орно.

Дэлхийн төв банкууд алтны ханшийг 1967 оноос хойш хэзээ ч байгаагүй хурдацтайгаар өсгөж байна. Тэр үед доллар үнэт металлаар баталгаажсан хэвээр байна. Инфляциас үүдэлтэй аюулгүй хөрөнгө рүү нисэх эрэлт дэлхий даяар нэмэгдсэн.

Дэлхийн алтны зөвлөлөөс мэдээлснээр, Турк гуравдугаар улиралд хамгийн том алт худалдан авагч байсан бол Узбекистан (26.13 тонн), Энэтхэг (17.46 тонн) удаалсан ч бүх улс орон худалдан авалтаа тогтмол мэдээлдэггүй хэвээр байна. Тэгэхээр тогтмол бус мэдээллэдэг тэдгээр улс орнуудын дунд ч алтаа аваад авдартаа дарчихсан улс байхыг үгүйсгэхгүй. 

Та алтан шүхэр барьж, гартаа алт атган, хос алтан гав зүүж үзэх үү?!

Лондонгийн их сургуулийн коллежийн дэлхийн улс төрийн профессор Брайан Клаас алтан гав буюу цөллөгт эелдэг амьдралыг санал болгож байгаа нь автократуудыг эрх мэдлээс нь хөөх шийдэл байж болно гэж үзэж байна. Гэхдээ тэрээр энэ сонголтыг хэн ч хийх ёсгүй гэж анхааруулж байна. Владимир Путиныг оролцуулаад дэлхийн хамгийн шуналтай хүмүүсийн хувьд магадгүй боломжтой юм.

Хэд хэдэн дарангуйлагчид алтан гав өгөх саналыг шууд хүлээн авсан гэж Брайан Клаас хэлсэн юм.

1994 онд АНУ-ын эрх баригчид Гайтийн цэргийн дарангуйлагч Раул Седраст засгийн эрхээ ямар ч тэмцэлгүйгээр орхисны хариуд нэг сая долларын гэрээ санал болгосон гэж мэдээлж байсан.

Мөн 2016 онд баруун Африкийн орнуудын блок сонгуулийн ялагдлаа хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзсан Гамбийн дарангуйлагч Яхья Жаммег халдлагад өртөх эсвэл алтан гаваар гинжлүүлээд цөллөгт явах боломжтой гэж санал тавихад сүүлчийнхийг сонгож, эх орноосоо дүрвэсэн. Гэхдээ тэр улсын сангаас олон сая доллар дээрэмдсэн байсан юм.

Брайан Клаас цааш нь яагаад ийм алтан гав нь дэлхий даяарх автократуудын тоог бууруулах бодит сонголт байж болохыг тайлбарлахдаа, "Зарим нь алтан гав сонголт нь ёс суртахууны аюулыг бий болгож, дарангуйлагчдыг гэмт хэргийнхээ төлөө хэзээ ч шударга ёсны өмнө хариуцлага хүлээхгүй гэдэгт итгэхэд түлхэц болно гэж маргаж магадгүй.

Гэхдээ ихэнх дарангуйлагчид өндөр наснаасаа болж үхэх, эсвэл өрсөлдөгч эсвэл ууртай дээрэмчдийн гарт ямар ч байсан шударга ёсноос зугтдаг. Аюулгүй гарцын бодлого нь шударга ёсыг бууруулахаас илүүтэйгээр эрх мэдэлд үлдэхийн тулд эцсээ хүртэл тэмцэж байсан дарангуйлагчдын шилжилтийг нэмэгдүүлэх магадлалтай" хэмээн бичжээ.

А.Долгор