Зургийн тайлбар: Иван Богданов, "Шинэ  хүн" 1893 он /Третьяковын улсын галерей/

Водка буюу хатуу архи нь Оросын алдараар хоёр дахь алкоголын ундаа юм. Гэхдээ тэр нь яг өнөөгийнх шигээ байсангүй...

Водка хэзээ нэгэн цагт эм байв

Орост "водка" гэсэн үг хамгийн анх 1533 оноос дурьдагдаж эхлэв. Гэхдээ энэ үгээр XVI зуунд ургамлын спиртийн хандыг нэрлэж байлаа. Үүнээс зуун жилийн дараа л энэ үгээр алкоголыг нэрлэх болсон юм.

Водканы анхны албан ёсны нэр нь "казенное вино"

Энд “казенное” гэсэн хуучирсан орос үг хэрэглэгдсэн ба тэр нь “улсын сан хөмрөгийн” буюу улсын гэсэн утгатай.

Орост 1895 оны эхээр шинэ хууль үйлчилж эхлэн "монополь" архийг заавал нүүрсээр дамжуулан шүүсэн 40 хувийн спирт (цэвэр спирт) бэлтгэхийг хуульчилжээ. Түүнээс өмнө хэрэглэгдэж байсан бүх дистиллятууд-нэрмэлүүд нь ид шидээр нууцаар бэлтгэх "самогон" болон хувирав. Оросуудын "самогон" гэдэг нь гэрийн нөхцөлд далдуур бэлтгэсэн спиртийн хатуу ундаа юм.

Дашрамд, дайны дараа өмнө ч байж магадгүй Монголын хоршоо дэлгүүрт “Монополь” гэсэн нэртэй архи зарагдаж байсан бололтой.

"Цээжинд байгаа загасыг сэрээгээр хатгахаар үргэнэ дээ..."

"Цээжинд байгаа үгийг шилтэй монополь гаргана даа” гэсэн дуу хүртэл байжээ. Орчин үеийн "водка" зуу хүрээгүй настай.

"Водка" гэж нэрлэгдсэн цэвэр ус-спиртийн хольцийн ГОСТ буюу улсын стандарт зөвхөн 1936 онд  гарч иржээ. Тэр цагаас лонхны наалт дээр Водка гэж бичих болсон байна.

"40 градус гэдэг нь  зүгээр л тэгшитгэл"

Ёсны болсон хатуужлийн 40 градусыг орчин үеийн архины томъёог бүтээсэн Дмитрий Менделеев гарган ирсэн гэх яриа бий. Түүний нээлт хүртэл “халуун дарсны” чанарыг спиртийг нь шатаан хянадаг байж. Ундаагаа хэмжих саванд хийгээд хөөс гарч иртэл нь халаагаад шатаадаг байж. Хэрэв дарс сайн бол хэмжээний тал нь шатаасны дараа үлдэх ёстой. Тиймээс ч улаан буудайн дарсны нэг нэр нь полугар. Полугар гэдэг нь полу-хагас, гар-шаталт гэсэн утгатай.

Спирт хэмжигч гарч ирсний дараа хагас нь шатдаг дарсны хатуулаг нь 38 градус байв. Тэгшитгэлгүй тоо нь акцизин тооллогод таарамж муутай байснаас 1866 онд Сангийн сайд байсан Михаил Рейтен гүн хатуу чанарыг нь цааш нааш үлдэгдэлтэй нь 40 градус болгох санал гаргажээ.

Водкаг анх орост жигнэж зардаг байв

1648-1701 онуудын хооронд 30 фунт "халуун дарс" багтдаг такое "жишгийн хувин" гэдгийг бүгд мэддэг байлаа. Эртний оросын нэг фунт нь 409 грамм юм. Харин Сибирьт бол хувин нь 40 фунтынх байжээ.

Тийм хэмжилт нь хуурамч архийг илчилж өгдөг байлаа. Хэрэв водка нь хүнд байгаа бол түүнд ус нэмсэн гэсэн үг. Ер нь бол одоо ч хэмжиж болох. Нэг литр дөчин градусын водка яг л 953 грамм болно. Хэрэв архины жин нь хоёр градусаар бага бол тэр хатуужилт ихтэй, нэг граммаар хөнгөн бол градус дутуу байх ёстой.

Эрүүл мэндэд элдэв нэрмэлээс илүүтэйгээр водка хортой юу?

Дистиллят тэр нь нэрмэлийн бүтээгдэхүүн бөгөөд жишээлбэл, виски гэх алкоголын ундааг бидний бараашиг гэдгийг нэрээд царсан торхонд хадгалсан архи байна. Тэр эсвэл водка хоёрын аль нь сайн бэ гэдэг нь хариулахад ээдрээтэй асуулт. Гэхдээ ихээхэн цэвэрлэгдсэн спирт организмд хортой гэж мэргэжилтнүүд хэлдэг .

Нэгдүгээрт, архи хэрэглэсний дараа, цусанд нэрмэлүүдийнхээс тав дахин их вазопрессин гэх антидиуретийн гормон нэмэгдэн бөөрний ажиллагаанд саад болдог аж. Тэр нь шарталт гэдгийг ихэсгэдэг.

Хоёрдугаарт, архины этонол нь хурдан задрана. Гуравдугаарт, хэтэрхий цэвэр спирт хурдан задран уксусийн альдегид болон хувираад эсийн гадаргыг гэмтээдэг байна. Тэр нь ДНК-ийн бүтцийг эвдэнэ гэсэн үг.

Архидан согтуурах нь Орост ихээхэн үнэтэй байв

Хатуу архи гэдэг нь ихэнх хүмүүст үнэтэй болж иржээ. Хаант засгийн үед “халуун дарсны” хувингийн 12 литр нь бараг нэг үхэртэй тэнцдэг байлаа.

Харин 1905 онд хатуу архи хэрэглэдэг 12 орны жагсаалтын наймд нь Орос бичэгдсэн байдаг. Оросууд Даничуудаас бараг гурав дахин хоцорч явжээ. Дараа нь нэн ялангуяа дайны дараа Орос энэ чансаагаар дээгүүр бичигдэх болсон байна.

Альфа нь Люксаас шилдэг биш

Энэ бол водка бэлтгэх спиртийн төрлүүд. "Альфа" спиртэд метанол бага бөгөөд түүнийг зөвхөн үр тариагаар бэлтгэдэг. "Люкс" нь муу ч биш, онолын хувьд "тааламжтай" биш. Учир нь түүнд 35 хувь хүртэл төмс бий. 

Халуун оригуулаад явчихав

Водканы дээд ангилал нь түүний шүүлтүүрийн аргаас хамааралтай. Үнэтэй дээд ангиллын архийг нүүрсээр шүүхийн өмнө хөргөдөг. Ердийн архийг хөргөнө гэж байхгүй.

Спиртийн өөрийн өртөг 60 рубль

Илүү юм уу дутуу үнэ нь түүхий эдийн гарал үүсэл төрлөөс хамаардаг. Энэ жил түүний өртөг 60 рубль болж байна. Нэмэлт шүүлт үнэнд бараг нөлөөгүй. Сав суулга хаяг наалтад ямар их зарлага зарж буйг төсөөлөөд үзээрэй. 

М.ЦОГТ