“Хэдий болтол ингэж нөхрийнхөө дарамт, хүчирхийлэлд амьдрах гээ вэ” гэсэн асуултын минь хариуг нөхрийнхөө байнгын хүчирхийлэл, дарамтад амьдардаг малчин эмэгтэй ингэж өгсөн. Салаад явчихаж болдоггүй юмуу гэсэн хоёрдмол утгатай асуултад минь эрс шулуухнаар ингэж хариулаад босоод явчихсан учир энэ сэдвээр ярилцах хүсэлгүй байгааг нь ойлгоод би ч амиа хамхилаа. Цаашаа ярилцвал магадгүй түүний сэтгэлийн шархыг хөндөхөөс өөр нэмэртэй гэж үү…

Тэр 6-14 насны 3 хүүхдийн ээж. Хүүхдүүд нь сумын сургуулийн дотуур байранд амьдардаг. Бага хүү нь энэ жил нэгдүгээр ангид ороход гэрээрээ сумын төвд өвөлжиж, хүүхдүүдийнхээ сурлагад анхааръя. Элдэв юм сонсогдоод, хоёр охиндоо ч санаа зовоод байх юм” гэж гуйхад нөхөр нь “Хэдэн малаа хүнд хөлсөөр хариулгаж чадахгүй” гээд зөвшөөрөөгүй тухай яриан дээр нь үндэслэж ярилцъя гэж бодож явсан сэдвээ барьж авсан ч түүний хэлсэн “Хүүхдүүд минь том болно оо…” гэсэн эрс шулуун хариулт “Хэн ч надад тусалж чадахгүй ээ” гэсэнтэй агаар нэг байсан… Үнэндээ бодит байдал ийм л байна. Та хүчирхийллийн аль ч хэлбэрийг тэвчих ёсгүй гэж сайхан үг тэдэнд хэлээд нэмэртэй гэж үү… Хөдөөгийн олон олон малчин эмэгтэйчүүдийн нийтлэг төрх энэ юм. Өрхийн санхүүгийн эх үүсвэр нь мал, малаас гарч буй бүтээгдэхүүн. Орлогоо нөхөр нь голцуу захиран зарцуулна. Өөрийн гэсэн мэдлийн мөнгө төгрөггүй учир хүчирхийллээс холдоод явъя гэсэн ч санхүүгийн хүнд дарамтад орж улам л илүү л зовж шаналах бодит ирээдүй угтах учир тэдгээр эмэгтэйчүүдэд тэсэхээс, эвлэрхээс өөр сонголт байдаггүй. Бодит байдал иймээс олон малчин эмэгтэй нүдэндээ нулимстай, сэтгэлдээ ч, бие махбодьдоо ч шархтай амьдарч байгаа юм.

Өгүүлэн буй малчин эмэгтэйг нөхөр нь байсхийгээд л зоддог, нөхрийнхөө зодуур, дарамтаас зугтаж өдөр бүр хонио хариулсан нэрээр хээр явдаг. Тэгвэл л арай гайгүй байдаг тухай сонсоод нөхрийг нь гэр бүлийн хүчирхийллийн хэргээр цагдаад өгье гэхэд бүсгүйн ээж нь зөвшөөрөөгүй. “Эр, эмийн хооронд илжиг бүү жороол гэдэг юм. Дуугүй л байж бай. Аягүй бол цагдаад өглөө гэж өсөрхөөд улам зовоогоод амраахгүй…”. Ийм шалтгаанаар төрсөн ээж нь ч туслахаас татгалзаж байхад хүүхдүүд нь том болохоор нөхөр маань засарчихаж магадгүй, эсвэл хүүхдүүдээ том болохоор аль нэг хүүхдээ бараадаад амьдрана даа гэсэн алс холын горьдлого тээгээд тэвчихээс өөр сонголт бүсгүйд үгүй… ийм нэгэн хэрэг явдлыг тов тодхон мэдэж байгаа хэрнээ “Би яаж ч тусалж чадахгүй юм байна, боломжгүй юм байна” гэсэн бодолтойгоо эвлэрч суух ёсгүй гэдгээ Хэвлэлийн хүрээлэнгээс зохион байгуулсан жендерт суурилсан хүчирхиллийн талаарх “СЭТГҮҮЛЧИД ХҮЧИРХИЙЛЛИЙН ЭСРЭГ МЕНТОРШИП ХӨТӨЛБӨР”-т хамрагдсанаар ойлгож авлаа. Бүтээлээрээ хүчирхийллийн эсрэг дуу хоолой болох боломж надад байсан байна…

Малчин эмэгтэйчүүд гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогч болсон ч хаана, хэнд хандахаа мэдэхгүй, эсвэл гэр бүлийнхээ нэр төрийг бодож нуун дарагдуулдаг… өөр ямар ч шалтгаан байж болно. Гэвч энэ нь тухайн хүчирхийллийг мэдсэн бусад хүмүүс дуугүй сууна гэсэн үг биш. Саахалт айл, ах дүү, хамаатан садан, тэр ч бүү хэл сумын цагдаагийн чихэнд эхнэрээ зоддог, байнгын дарамт, хүчирхийлэлд байлгадаг хүчирхийлэгч эрчүүдийн тухай мэдээлэл хов живээр ч болтугай тараад очиж л байгаа. Нутгийн иргэд “Эр, эмийн хооронд илжиг бүү жороол” гээд өөрт нь тулгараагүй бол болоо гэсэн байдлаар эс мэдэгч болоод явж болдог юм гэхэд тэр сум, багийн засаг дарга, цагдаа, бусад эрх бүхий албан тушаалтнууд яагаад ажиллахгүй байна вэ… Яагаад гэвэл, хууль сахиулах үйлчилгээ хөдөөд маш муу байдаг. Малчин эмэгтэйчүүд хүчирхийллийн хохирогч, золиос болсон ч тэвчээд эвлэрээд амьдрахаас өөр аргагүй болдгийн цаад шалтгаан нь хөдөөгийн эрх зүйн боловсрол муу, хүний эрхийн мэдрэмжгүй төрийн албан хаагчидтай нэг талаараа шууд холбоотой. Тэдгээр хүмүүсийн сонор сэрэмж өндөр, шаардлага тавьдаг, сургалтад хамруулдаг, сурталчилгаа хийдэг,хууль сахиулдаг байсан бол хүчирхийлэгч эрчүүд юу ч болоогүй мэт гэр бүлийн хүчирхийллээ давтан үйлдсээр, даамжруулсаар явж чадахгүй байсан биз ээ… хөдөөгийн малчин эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийллийг бууруулахад сумын цагдаа, хэсгийн төлөөлөгчийн үүрэг, ажил мэргэжилдээ эзэн болсон чадварлаг байдал маш их  хувь нэмрээ оруулна. “Миний цагдаа намайг хамгаална” гэдэг сайхан үг тэнд л хүрч, үйлчлэх хэрэгтэй байна. Хууль  зүй, дотоод хэргийн яам, цагдаагийн байгууллагын удирдлагын хүний эрхийн мэдрэмжтэй байдал, албан хаагчдаа сургадаг, чиглүүлдэг байдал ч бас үүнд хамаатай…

Ц.Эрдэнэцэцэг