“Зуун жилийн яруу алдар, зузаан найрамдлын гэрч” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан цахим сурвалжлагын баг Зургаадугаар сарын 22-ноос 29-ны өдрүүдэд хоёр улсын найрамдлын хэлхээ холбоо болон өмнөд хөрш улсын ядуурлаас гарсан туршлага, ажил хэрэгч хамтын ажиллагааг олон нийтэд таниулан ажиллалаа.

Бид Зургаадугаар сарын 27-ны өдөр ӨМӨЗО-ны Ордос хотын Отогийн өмнөд хошууны Нанс сууринд амьдардаг Сүлд багийн малчин Н.Хичээлтийнд зочилж, ямааны ноолуурын гарцыг нэмэгдүүлж байгаа арга туршлагатай танилцлаа.

Малчин Н.Хичээлт нь Мэргэжилтэн Х.Баясгалангын боловсруулсан "нарны гэрлийг  хязгаарлаж, ямааны ноолуурын гаралтыг нэмэгдүүлэх" судалгааг аж ахуйдаа ашиглаж, ямааны ноолуурын гаралтыг 50 хувиар нэмэгдүүлж чаджээ. Тодруулбал, нэг ямаанаас дунджаар 500 гр ноолуур гардаг байсан бол одоо 750 гр илүүтэй ноолуур гардаг болжээ.

Мөн энэхүү арга нь малын үйлдвэрлэлийн гүйцэтгэл, өсөлт хөгжил, хээлтүүлэг, шинэ төрсөн ишигний жинд ямар ч сөрөг нөлөө үзүүлдэггүй байна. Энэ нутагт тус аргыг Малчин Н.Хичээлтийнхтэй ижил 200 гаруй малчин айл ашиглаж, орлогоо нэмэгдүүлж амьдралаа дээшлүүлж байна.

Энэхүү арга технологи нь өвлийн улиралд илүү хүйтэн байх тусам ямаа ноолуурын ширхэг урт, өргөн, өтгөн болж, урин дулаан улирал болоход гууждаг гэсэн нийтлэг ойлголтыг өөрчилсөн юм. Өөрөөр хэлбэл, ноолуурын гарц нарны гэрлийн шууд тусгалтай урвуу пропорционал хамааралтай гэсэн үг. Энэхүү байгалийн хуулийг дагасан ямааг үржүүлэх, ноолуурын гаралтыг сайжруулах арга техникийг Өвөрмонголчууд “Нарны гэрлээр зохицуулсан ноолуурын ямааны тэжээн үржүүлэх техник” гэж нэрлэсэн байна.

Жил бүрийн Тавдугаар сарын 15-наас Аравдугаар сарын 15-ны өдрийг хүртэл өдөр бүрийн 09:30 ± минутаас 16:30 ± минутад ямааг хээрээр бэлчээрлүүлнэ. Харин 16:30 ± минутаас дараагийн өдрийн 09:30 ± минут хүртэл ямааны ноолуурын гарцыг нэмэгдүүлэх тусгай саравчинд хашаална.

Энэ хугацаанд ямааг нарны тусгалгүй, байлалийн үзэгдлээр харуй бүрий болж буй мэт орчинд байлгадаг байна. Харин ямааг бэлчээрт гарсан хойно нь саравчинд агаар сэлгэж, ариутгал хийдэг байна. 

Бусад мал маллагааны арга нь уламжлалт буюу манай улсын мал аж ахуйтай ижил ажээ. 

Мөн бэлчээрийг хязгаарласнаар цөлжилт ихэссэн энэ нутагт өвсны ургалт сайжирч эхэлжээ.

Бидний ажлыг дэмжин ярилцлага өгөхөөр малчин Н.Хичээлтийнд ирсэн мэргэжилтэн Х.Баясгалан арав гаруй жилийн турш судалж туршсан өөр нэгэн арга технологийг энэ нутагт ашиглаж, их амжилттай байгаа тухайгаа танилцуулсан юм.

Энэхүү арга нь дасан зохицох чадвар сайтай нутгийн ганц хөврөлт эм хонийг олон хөврөлтэй, дөрвөн улиралд ороо ордог жижиг сүүлт хоньтой эрлийзжүүлж гаргасан f1 үеийг эх мал болгон ашиглаж, дараа нь гадаадын цэвэр үүлдрийн махны чиглэлийн эр хоньтой эрлийзжүүлэн f2 үеийн хурга гаргаж авчээ.

Энэхүү загвар хонийг жилд нэг хөврөл, нэг хургатай байдаг гэх үндсэн ойлголт ба нэг удаа зардаг уламжлалт аргыг өөрчилсөн юм. Энэхүү арга нь цөөн тооны малаас олон төл тосох, өвсний ургалтыг нэмэгдүүлэн, хөдөө аж ахуйн үр ашиг, бүтээгдэхүүний чанар, зах зээл дэх өрсөлдөх чадварыг нь дээшлүүлэн, малчдын амьжиргааг сайжруулж байна.