x

Эмгэнэл: ЛОДОНГИЙН ТҮДЭВ

ЛОДОНГИЙН ТҮДЭВ

(1935-2020)

Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын уран зохиолч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Төрийн шагналт, төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, их соён гэгээрүүлэгч, эрдэмтэн зохиолч, XX зууны манлай сэтгүүлч, Монгол түмний сод мэргэн их хүмүүн Лодонгийн Түдэв таалал төгсөж, Монголын төр, ард түмэнд хүнд гарз тохиолоо.

Л.Түдэв 1935 оны 2 дугаар сарын 9-нд Говь-Алтай аймгийн  Наран (одоогийн Халиун) сумын Гүү бариач багийн нутаг “Өвөр замын бууц” гэдэг газар төржээ. Бага насаа эцэг эхийн гар дээр Хантайшир уулынхаа дунд малчин ахуйд өнгөрөөж, 1942–1950 онд Говь-Алтай аймгийн Наран сумын бага сургууль, Есөнбулаг сумын бүрэн бус дунд сургууль, 1950–1953 онд Улаанбаатар хотод Багш нарыг бэлтгэх сургууль, 1953–1956 онд Улсын багшийн дээд сургууль, 1964-1967 онд Москва хотод Нийгмийн ухааны академийг дүүргэж 1984 онд Нийгмийн ухааны докторын зэргийг хамгаалжээ.

Л.Түдэв 1956 оны намар төрсөн нутагтаа ирж, Говь-Алтай аймгийн Есөнбулаг сумын дунд сургуульд багшилснаар асар баялаг, гайхамшигтай бүтээлч ажил хөдөлмөрийнхөө гараагаа эхлүүлжээ.

Тэрбээр 1961 онд “Үнэн” сонинд утга зохиолын нарийн бичгийн дарга, 1962 онд “Утга зохиол” сонины эрхлэгч, 1968 оноос Монголын Зохиолчдын хорооны орлогч дарга, даргаар 7 жил, 1975 оноос МХЗЭ–ийнТөв Хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар 8 жил гаруй, 1984 оноос "Үнэн" сонины Ерөнхий эрхлэгчээр 10 гаруй жил тус тус ажилласан бөгөөд зөгнөлт "Дал" сониныг санаачилж Ерөнхий эрхлэгчээр өнөөг хүртэл ажиллаж байлаа.

Л.Түдэв нь Монголын төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн байв. Л.Түдэв МХЗЭ-ийн тэргүүнээр ажиллаж, Монгол орны хөгжил дэвшилд залуусын үүрэг оролцоог нэмэгдүүлэх, тэдний хүч нөөцийг дайчлан зохион байгуулах ажлыг амжилттай удирдан зохион байгуулж, олон ажил үйлсийг бүтээжээ. 

Л.Түдэв АИХ-ын депутатаар 7 удаа сонгогдож, 8 жилд нь АИХ-ын тэргүүлэгч гишүүнээр сонгогдон төрийг удирдах хэрэгт нийтдээ 20 гаруй жил хүчин зүтгэжээ. Тэрбээр 1986-1990 онд Монголын Парламентын бүлгэмийн дарга, 1986-1990 онд Олон Улсын Парламентын холбооны гишүүн, 1973-1976 онд Монголын Энхтайваны хорооны дарга, 1974-1976 онд Дэлхийн Энхтайваны Зөвлөлийн тэргүүлэгч гишүүнээр тус тус сонгогдон ажиллаж байлаа. 

Л.Түдэв нь 1992 онд Монгол Улсын Үндсэн хуулийг боловсруулахад биечлэн оролцож, батлалцсан юм. Монгол Улсын Үндсэн хууль батлагдсаны дараахь 1993 оны Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Л.Түдэв нэр дэвшиж оролцсон билээ. Л.Түдэв 1980-аад оноос нийгмийг сэргээсэн олон арван нийтлэл бичиж, Монгол оронд өрнөсөн өөрчлөлт шинэчлэлийн салхийг эхлүүлэх, ардчиллын үзэл санаа бүхий залуусыг дэмжих, тэднийг бичиж туурвихад нь идэвхтэй нөлөөлж, тэгснээрээ 1990 оны ардчилсан хөдөлгөөнийг ард түмэн талархан хүлээж авах хөрс суурь бий болгоход үнэтэй хувь нэмэр оруулсан юм.

Л.Түдэв нь Монголын уран зохиолын нэгэн их ноён оргил билээ. 1950 оноос уран бүтээлээ эхэлж, роман, тууж, өгүүллэг, шүлэг, найруулал, эссе, шүүмж, нийтлэл зэрэг 1000 хол давсан уран бүтээл туурвиснаас гадаадад 25 ном орчуулагдан хэвлэгджээ. Эдгээр бүтээлүүдээсээ түүвэрлэн 40 боть ном гаргажээ. Ялангуяа хүүхэд багачуудад зориулсан түүний яруутансаг, утга төгөлдөр олон арван уран бүтээл Монголын өсвөр үеийнхний оюун билгийг тэлж, мэдлэг ухааныг арвижуулахад онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг юм.

ХХ зууны их соён гэгээрүүлэгч, суут эрдэмтэн, төр нийгмийн зүтгэлтэн Л.Түдэвийн хөдөлмөр бүтээлийг Монголын төр, засаг өндрөөр үнэлж Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын уран зохиолч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн цол хүртээж, Төрийн шагнал, Сүхбаатарын хошой одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор тус тус шагнажээ.

Мөн Л.Түдэвт гадаад улсуудын төр засаг, олон нийтийн байгууллагуудаас хөдөлмөр, зүтгэл, уран бүтээлийг нь өндрөөр үнэлэн олон одон медаль болон бусад шагналыг хүртээжээ.

Л.Түдэв нь Монголын ард түмний оюуны нэгэн их оргил, яндашгүй далай мэт арвин их мэдлэгтэй, ухамсарт бүхий л амьдралаа эх орон, ард түмнийхээ сайн сайхан, танин мэдэхүй, өсөн хөгжихүйн төлөө зориулж ирсэн нэн ховор тохиох суут хүмүүн байв.

Л.Түдэвийн их оюун билгийн гэрэл гэгээ хайртай ард түмнээ үеийн үед гэрэлтүүлэн гийгүүлж байх болтугай. Түүний ухамсарт бүхий л амьдралаа зориулсан Монгол орон нь, Монгол зон олон нь түүнийг үеийн үед мөнхөд санан дурсаж, бахархан дээдэлж, үлгэрлэн дуурайж байх болно.

ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА

УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ДАРГА Г.ЗАНДАНШАТАР 

ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХ 

УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ГИШҮҮН Д.ОЮУНХОРОЛ, Л.ОЮУН-ЭРДЭНЭ, Ё.БААТАРБИЛЭГ, Б.ЭНХ-АМГАЛАН, Ш.РАДНААСЭД, Д.ЛҮНДЭЭЖАНЦАН, Л.БОЛД, Ж.ЭНХБАЯР, Л.БАТЖАРГАЛ, Ж.ГАНБАТ, Т.ГАНТУЛГА, Д.РЭГДЭЛ, Ж.ГОМБОЖАВ, Г.ОЧИРБАТ, Ц.БАЛХААЖАВ

ТӨРИЙН ЁСЛОЛЫН ХЭЛТЭС 

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
Япон, Өмнөд Солонгосын багууд ДАШТ-ээс хасагдлаа 13 цаг 20 мин Яс ба үений мөгөөрсний хорт хавдрын тусламж, үйлчилгээг ЭМД-ын сангаас бүрэн хариуцна 13 цаг 26 мин Өнөө, маргаашдаа ихэнх нутгаар цаг агаар тогтуун байна 13 цаг 35 мин ЦЕГ: Жагсаалын үеэр үйлдэгдсэн гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй 19 үйлдэлд шалгалт явуулж байна 14 цаг 12 мин Хятадын удирдагчдын оршуулах ёслол ба ХХ зууны Хятадын түүх 14 цаг 57 мин Мао Нин: Нүүрсний хулгайг илрүүлэхэд Монгол Улсад туслахад бэлэн 15 цаг 18 мин Австралийн шүүхэд бүтэн цагаар ажилладаг анхны нохой Люси 16 цаг 59 мин С.Одонтуяа: Эрх баригчид ЖДҮ-гээ замхруулсан шиг нүүрсний хулгайн хэргийг замхруулж байна 17 цаг 17 мин Ц.Туваан: УИХ-ын хаалттай цахим хуралдаанд гишүүд үг хэлэх эрхээр хангагдаагүй 17 цаг 56 мин О.Цогтгэрэл: Эрх баригч намын 30-40 гишүүн нүүрсний хулгайн асуудалд холбоотой учраас ил гаргаж чадахгүй байна 18 цаг 31 мин "​Хулгайч хамгийн түрүүнд хулгайчийг бариарай гэж хашгирдаг" 19 цаг 27 мин Л.Оюун-Эрдэнэ: Монгол Улс эрх зүйт төртэй юм бол "хулгай" хийсэн хүн шийтгэгдэж л таарна 20 цаг 18 мин Амгалан ДЦС-ын III дугаар зууханд гэмтэл гарчээ 21 цаг 22 мин МАН-ын Удирдах зөвлөл Төрийн ордонд хуралдаж байна 21 цаг 54 мин СЭТГЭХҮЙН ХӨХ ТОЛБО 22 цаг 37 мин Катар, Монгол хоёр баялгаа тоносон нь адилхан ч үр дүн нь тэнгэр газар шиг ялгаатай 22 цаг 50 мин Ойрын хоногуудад ихэнх нутгаар цаг агаар тогтуун, хүйтний эрч бага зэрэг суларна 23 цаг 14 мин Х.Тэмүүжин: УИХ онц байдал зарлах санал ҮАБЗ-д хүргүүлдэг байгууллага огт биш! 23 цаг 54 мин Хотын дарга жагсаалыг "албадан тараах" захирамжаа хүчингүй болгожээ Өчигдөр 08 цаг 34 мин УИХ-аас Онц байдал тогтоох шаардлагагүй гэж үзжээ Өчигдөр 08 цаг 24 мин
iИх уншсан
Ши Жиньпин бүгдийг хяналтандаа байлгах гэж хэт улайрсан нь э... С.Одонтуяа: МАН-ын дээд албан тушаалтнуудтай танил хүмүүс нү... Д.Бат-Эрдэнэ: Бид оюун ухаанаа намчлаад, эдийн засгаа төрчлө... Залхууд өлсгөхөөс өөр эмчилгээ үйлчлэхгүй Н.Дугар: Л.Оюун-Эрдэнэ нүүрсний хулгайтай тэмцэж чадахгүй, д... О.Цогтгэрэл: Эрх баригч намын 30-40 гишүүн нүүрсний хулгайн ... Австралийн шүүхэд бүтэн цагаар ажилладаг анхны нохой Люси Цагаан Ордон зул сарын гоёлоо өмсжээ ​С.Эрдэнийн барьсан АН-ын тамга ирэх таван жилд лав хүчинтэй... Д.Сумъяабазар: Улаанбаатар эдийн засгийн хувьд биеэ даасан, ... Катар, Монгол хоёр баялгаа тоносон нь адилхан ч үр дүн нь тэ... ХӨРӨНГӨ: Орос алт, валютын нөөцөөрөө дөрөвт бичигдлээ Говь-Алтайгаас мах ачсан машины эхний цуваа Улаанбаатар хот ... Г.Занданшатар: Ард түмний баялгаас хулгай хийсан хэнбугай ч ... “Чимээгүй эсэргүүцэл” хоёр дахь өдрөө үргэлжилж байна "Хүннү-2222" хорооллын цахилгаан шатнаас хүн унаж нас баржээ... 61 жил ханилсан хос "Очир-Эрдэнэ"-ийн хуримаа хийжээ Төрийн бүх шатны байгууллага, нийтийн албаныхан шинэ жил ТЭМ... Мао Нин: Нүүрсний хулгайг илрүүлэхэд Монгол Улсад туслахад б... Монголд орж ирэх 224 автобус үйлдвэрээс ачигдаж эхэллээ
Top