Хожим овог нь брэндийн нэр болсон ах дүү Мишлен өөрсдийн машины дугуйг тухайн үедээ 60 км яваад сольдог байжээ. Тэр үедээ л үүнийгээ том амжилт гэж дүгнэж байлаа. Автын резиныг төгсжүүлэх тал дээр зуу гаруй жил хөдөлмөрлөж байгаа ба тэр хуучны хэрэгтэй сайн хэрэгсэл нөөцийн дугуй алга болтол бас ч үгүй цаг хэрэгтэй...

Автомашины дугуйнууд өнөөгийн төрхийг олсон ч нөөц дугуйгүй хол явахгүй нь ойлгомжтой. Хийлдэг дугуй гарч ихээхэн тав тухыг өгсөн ч өнгөрсөн зуунд хадаас, чулуу, зэргийн хог новшоор дүүрсэн байсан замаас ихээхэн “хэлмэгдсэн”.

Дугуй хагарсан бол жолооч л өөрөө асуудлыг шийдэх ёстой байлаа. Дотуур дугуйг наатал бас ч үгүй их цаг хэрэгтэй байв. Тэгээд л зохион бүтээгчид нөөц дугуйн талаар бодож эхэлжээ.

Эхлээд л тэд дугуйг биш хооронд нь холбосон хоёр резинин покрышкийг машины хажууд бэхлэх болсон байв.  Жолоочийн суудалтай талд.

Rambler Thomas B.Jeffery моделийн дугуй анх 1909 онд гарч ирсэн гэдэг. Гэхдээ тэр үеийн Ford эсвэл Cadillac Model 30, бас Rolls Royce загваруудын зурагт нөөцийн покрышк эсвэл запас дугуйг харж болно.

Хаалга байхгүй ч гэсэн гишгүүр байсан учир түүн дээр нөөцөө бэхэлдэг байж. Аэродинамикийн бүхээг гарч ирсний дараа ХХ зууны эхний хагасын машинуудад хоёр ч запас байжээ.

Дугуй төгсжиж,  корд,  хатуу каркастай болсноос хойш түүний хагарах нь эрс буурсан юм. Үүний улмаас хоёр нөөц дугуйг биш ганханыг машины арын төв хэсэгт босоогоор байрлуулах болжээ.

Ачааны машины нөөц дугуйг ачааны бүхээгийн дор хөндлөнөөр байрлуулах болсон байна. Энэ шийдвэр нь маш алдартай болсон ба өнөөдөр ч хэрэглэгдэж байна. Дугуй хүнд том учраас түүнийг өндөрт гаргах нь хүндрэлтэй байсан юм.

Суудлын тэрэгний хувьд өнгөрсөн зууны гучаад онуудад ихэнхэд нь ердийн ачааны тусгай бүхээгтэй болсноос түүний ёроолд тусгай хонхорхой гарган түүнд дугуйг байрлуулах болжээ. Өнөөдөр ч тэр арга өргөн хэрэглэгддэг.

Сонирхолтой нь 1941 онд нөөц дугуйг АНУ-д хориглосон байв. Дэлхийн хоёрдугаар дайн гадаадад үйлдвэрлэдэг резинийн нөөцийг буулгаснаас ийм байдал үүсчээ. Хоёр дахь удаагаа тийм практикийг Солонгосын дайны үеэр 1951 онд хэрэглэжээ.

Автын нөөц дугуйны "шилжилт" хэдэн арван жилээр үргэлжилсэн ба заримдаа тэдний байрлал санаандгүй газар гарч иржээ. Далаад онуудын "Лендроверүүдэд" тав дахь дугуй нь капот дээр тавигдсан байлаа.

Зарим машинуудад тухайлбал Subaru Leone, Renault зөвлөлтийн "Ока", "Запорожец", "Таврия" загваруудад нөөц дугуйг моторын дэргэд хүртэл капот дотор байрлуулсан байв.

Өнөөдөр тийм байрлалыг аюултай гэж үздэг. Осол гарлаа гэхэд нөөц дугуй нь салоныг цөмлөн зорчигчдод аюул учруулах нь их байснаас л. 

Дэлхийн автын зах зээл 13 ба 14-р радиусын дугуйгаар нэмэгдэж нөөц дугуй машинаар аяласаар байна. Харьцангуй бага хэмжээний дугуйг багаж дотор босоогоор байрлуулах нь их болсон байлаа.

Универсаль машинуудад нөөц дугуй багажын ёроолын хонхорхойд байрласаар байв. Үүнд ганц дутагдалтай тал байв. Дугуйг солихын тулд багажаа суллах явдал байлаа. Сүүлийн үед орон зай хэмнэх үүднээс “гүйдлийг гүйцээх” дугуйг ашиглах нь ихэсчээ. Тийм дугуйны хурд нь 80 км-ээс хэтрэхгүй байх ёстой. 

Тийм дугуйг арын тэнхлэгт тавих нь их бөгөөд тэднийг шараар будан тэмдэглэсэн байдаг. Хотын орчины дугуй юм даа.

Харин бүтэн мацалтай том тэрэгнүүд ба жижиг оврын ачааны машиныг ердийн нөөц дугуйгаар тоноглодог ба тэднийг хэмжээнээс нь болон машны бүхээгийн ард бэхэлдэг. Тийм дугуй нь ротацийнх болон банга солилцож явдаг.

Зарим дээд ангиллын суудлын машинуудад өнөөдөр Run Flat дугуйгаар тоноглосон байгаа. Тэдний хажуу хэсэг шинэ технологоор бэхжүүлэгдсэн байгаа ба хийгээ алдсан ч гэсэн бага хурдаар дугуйн засвар хүртэл 150 км хүртэлх зайг туулж чадна.

М.Цогт