x

Д.Бумдарь: Хөл хорио үргэлжлэх тусам иргэдийн таньж мэдэхгүй нэгнийг сонгох хүсэл нь буурна

МУИС-ийн Улс төр судлалын тэнхимийн багш доктор, дэд профессор Д.Бумдарьтай ярилцлаа.

-Бие даагч болон шинэ хүмүүсийг гаргах хөдөлгөөн юунаас эхтэй талаар ярилцлагаа эхэлье?

-Бие даагч гэх ойлголт өөрөө парламентын сонгууль явуулж эхэлсэн үеэс үүдэлтэй юм. Манай улсад 1992 оноос эхтэй гэсэн үг. Шалтгаан нь тухайн нам, бүлэгтэй үзэл баримтлалын хувьд үл нийцсэн, тухайн бүлгээс дэмжлэг авч, хамтарч чадахгүй тохиолдолд өөрийнхөө итгэл үнэмшлээр бие даан нэр дэвшдэг.

Нэг ёсондоо үзэл баримтлал нь аль ч нам, бусад бүлгүүдтэй нийлэхгүй байгаа учраас бие дааж байна гэсэн үг. Тухайн институт, групптээ үзэл баримтлалын хувьд ямар нэгэн байдлаар нэгдэж чадвал бие даах шаардлагагүй.

Нөгөө талаас ардчилсан, парламентын засаглалтай улс орны нийгэмд олон ургалч үзэл оршиж байдаг. Олон ургалч санааг илэрхийлэгч нь бие даагчид юм.

-Нийтлэг жишгийг хараад үзэхээр бие даагчдын хөдөлгөөн улс төрд хэр нөлөө үзүүлсэн байдаг юм бэ?

-Энэ нь сонгуулийн систем, тухайн нийгэмд олон ургалч санаа хэр хөгжсөн байна вэ гэдэгтэй шууд холбоотой байдаг.

Манай улсад л гэхэд сонгуулийн тогтолцоо нь мажоритар, сонгогчдын тоо нь хүн амаасаа шалтгаалж ямар ч тохиолдолд бага, сонгогчдын дийлэнх нь намуудын хатуу гишүүнчлэлд тогтоод үлдчихсэн.

Энэ тохиолдолд бие даагчдад боломж тун бага, эрсдэлтэй байдаг. Тиймдээ ч үе үеийн парламентад бие даагчид нэгээс хоёрхон л гарч иржээ. Энэ нь тун бага үзүүлэлт шүү дээ.

Мажоритар системийн үед бие даагчдад боломж тун бага байдаг. Мажоритар системтэй үед бие даагчид орон нутагтаа юм уу, эсвэл тухайн тойрогтоо маш сайн танигдсан тохиолдолд л гарч ирнэ, амжилтад хүрнэ.

Тэдэнд хамгийн ээлтэй нь холимог систем. Учир нь холимог системтэй үед нийгэм олон ургалч үзлийг алдуулахад төлөвшсөн байдаг. Сонгогчийн боловсрол нэмэгдсэн байдаг гэсэн үг.

-Энэ удаагийн сонгууль томсгосон тойргоор болох учраас олонд танигдсан хүмүүст ашигтай гэж хэлж байгаа. Харин нийгэмд шинэ залуу үе гарч ирнэ гэсэн хүлээлт байх шиг. Таныхаар үр дүн нь ямар байх бол?

-Манай улсад тун сонирхолтой сонгууль болохуйц нөхцөл байдалтай байна. Жишээ нь, судалгааны хүрээлэнгүүд судалгаа хийж, нам, нэр дэвшигчийн рейтингийг тогтоодог, тэр талаар бид сонгуулийн өмнө ярилцдаг байв.

Харин одоо өвчин, зовлонтой, хөл хориотой эрсдэлтэй өдрүүд үргэлжилж, нийгэм айдастай байна. Ийм үед нийгмийн сэтгэл зүй хамгаалалтын байдал руу орчихдог.

Энэ тохиолдолд иргэд улс төр, нийгэмд болж буй шуугиантай сэдвүүдэд төдийлөн анхаарахаа больчихдог.

Манай тойрогт аль нэр дэвшигч илүү рейтингтэй байна вэ гэдгийг төдийлөн сонирхохгүй, түүнд хариулт ч өгөхгүй. Харин ч таньж мэддэг өмнөх хүмүүсээ сонгох нь тэдэнд тайван байдлыг бий болгохуйц байдаг. Тиймдээ ч сонгуулийн үр дүн бараг тодорхой болчихсон.

-Тодорхой гэдэг нь?

-Аль нь илүү сайн ажиллаж, хэн илүү түшигтэй санагдана, тэр хүнийг л иргэд сонгоно гэсэн үг.

Магадгүй тойрогтоо МАН, эсвэл АН-ын гишүүн сайн ажиллаж чадсан бол түүнд боломж бий. Энэ нь нийгмийн сэтгэл зүй, айдсыг давах хүчин зүйлтэй шууд холбоотой болчихож байгаа юм.

Хөл хорио хэдий чинээ урт үргэлжилнэ, төдий чинээ таньж мэдэхгүй нэгнийг сонгох хүсэл нь буурна.

Дээрээс нь хотын мандатаас дөрвийг нь орон нутагт шилжүүлсэн. Энэ хэрээрээ орон нутагт “хөл сайтай”, бүх зүйлээ цаг тухайд нь хийгээд явчихсан улстөрчид гарч ирж чадна.

Хотод шинэ нэр дэвшигч, шинэ дуу хоолой гэсэн олон янзын уриан дор л сонгууль явагдах байх.

Гэлээ ч нийгмийн сэтгэл зүйд сүүлийн гурван сарын үйл явдал хүчтэй нөлөөлдөг юм. 

Хөл хорио тавигдаж, халдвар авсан таван хүн эдгэн, дахин өвчин илрээгүй тохиолдолд сонгогчдын дийлэнх хувьд нь энэ Засгийн газар маш сайн ажиллалаа гэсэн мессеж өгнө.

Өмнө нь хийсэн ажлууд нь хэчнээн шүүмжлэл дагууллаа ч тэр нь нийгэмд хүчтэй нөлөөлж чадахгүй.

Хэдий иргэд өнгөн талдаа шүүмжлэлтэй хандлаа ч далд байх итгэл үнэмшил нь өөр байна. Ийм эрсдэлтэй үед нөхцөл байдлаас сайн аваад гарчихсан учраас найдвартай байж чадах юм байна гэх итгэлийг төрүүлчих нь гэсэн үг.

Засгийн газар сүүлийн зургаан сар сайн ажиллачихвал санал авч чаддаг зүй тогтол ч бий. Энэ нь шинжлэх ухаанаар хэдийнээ батлагдчихсан зүйл шүү дээ.

-Тэгэхээр бие даагчид болон бусад хөдөлгөөнүүдэд боломж хомс байх нь?

-Одоогийн нөхцөл байдлыг Засгийн газар давж чадах юм бол дахин эрх баригч болох өндөр магадлалтай. Мэдээж АН-ын нэр дэвшигчдээс ч гарч таарна. Иймээс бие даагчдад боломж тун бага.

Парламент гэдэг өөрөө олон ургалч санааны нэгдэл. Олон эрх ашгийг хангахын төлөө байдаг. Нөгөө талаараа парламентын засаглалд бүлгээрээ, олонхоороо шийдвэр гаргадаг.

Олонхыг намтай байж гэмээнэ бүрдүүлж чаддаг. Энэ тохиолдолд бие даагчид өөрийнхөө сонгогчдын эрх ашгийг хангаж, аливаа бүлэгт харьяалагдаж, санаачилсан хуулиа дэмжүүлж чаддаггүй сул талтай.

Тиймээс “Уухай” зэрэг залуучуудын хөдөлгөөнийхний хувьд танигдахын тулд л дэвших байх гэж бодож байна.

Улс төрийн шинжлэх ухааныг судалдаг, мэддэг хүмүүс тэнд байгаа бол их мөнгө зараад хэрэггүй гэдгээ мэдэж байгаа байх.

Яах вэ цөөн тооны нэр дэвшигчид гарч ирэхийг үгүйсгэхгүй ч гарч ирснийхээ дараа бүлэг болж, бодлогод нөлөөлж чадах уу гэдэг нь эргэлзээтэй. Бид хүчтэй парламентын засаглалтай болохоор Үндсэн хуульдаа чамгүй өөрчлөлт оруулчихсан.

Хүчтэй Ерөнхий сайдтай болох нөхцөл ч хэдийнээ бүрдчихсэн.Тиймээс цаашид улам л намын институчлэгдсэн байдал чухал болоод ирнэ.

Энэ нь дээрх хөдөлгөөнүүдийн илүү намын, байгууллагын бүтэц рүү орохыг шаардана. Үзэл санаа, баримтлал, гарч ирээд хийх зүйлс нь, хөгжлийн бодлого нь ойлгомжтой, нэр дэвших гишүүд нь ч тодорхой байх ёстой юм.

Мэдээж өөрийн гэсэн “өнгө”-тэй бие даагчид байх юм бол намууд урихыг үгүйсгэхгүй.

Бие даагч хэвээр үлдэнэ гэвэл үнэнхүү тууштай, тойргийн иргэддээ маш сайн танигдсан, тэдгээрийн ихэнх хувь нь дэмжихээр гарын үсгээ зурсан тохиолдолд л орж ирэх хэрэгтэй.

-Коронавирусийн дэгдэлттэй холбоотойгоор УИХ-ын ээлжит сонгууль хойшлох болов уу. Хэрэв хойшлохоор болбол хэнд ашигтай вэ?

-Миний хувьд гадаадад байгаа иргэдээ тусгай үүргийн онгоцоор авчирч байгаа нь ч сонгогчдын тоогоо нэмж буй үйл явдал гэж харж байгаа.

Хэрэв халдвар авсан иргэдээ эмчлэх чадалтай гэдгээ баталчихвал сонгууль хугацаандаа л үргэлжилнэ байх.

Хил хаалттай, халдвартай ирсэн иргэдээ эмчилчихсэн учраас сонгуулийг хойшлуулах өөр ямар ч хүчин зүйл байхгүй. Сонгууль хойшлохгүй байх тусмаа МАН-д ашигтай.

Эх сурвалж: Өдрийн сонин

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (14)

  • Уулын өвгөн Батжаргал
    Долоон буудлын Должин эмээгээс дор чааваас даа гэж ийм эрдэмтэн өмнөөс нь ичиж нүүр хийх газаргүй. Арын хаалгаар эрдмийн зэрэг цол мөнгөөр худалдаж авсан байлгүй. Улстөр судлаач гэхэд хайран сургуулийн нэр харамсалтай. Бүр нэг наад захын зүйл дээр мэдлэггүй нь танигдаадбайх юм даа чааваас
    2020 оны 03 сарын 21 | Хариулах
  • Гэхдээ л шинэ хүмүүсийг сонгоно Ард түмэн ямар хүн сонгохоо мэдэрдэг болсон Сонгосон дараа нь хугацаа харуулна
    2020 оны 03 сарын 21 | Хариулах
  • zochin
    Asuudliig het bvv dewergeech odoo yun conguuli manatai Ervvl menddee anhaar Ajilaa hiij bui hvmvvsiig taiwan orhi
    2020 оны 03 сарын 21 | Хариулах
  • Зочин
    МАН- АН хоёрын гайгаар 30 жил ядуу амьдарлаа. Үхсэн ч МАНАНд санал өгөхгүй
    2020 оны 03 сарын 20 | Хариулах
  • зочин
    Энэ доктор гэж охин 12р анги төгсөөд +дээд сургууль + магистр+доктрантурт сурч төгсөөд багшилж байгаа байхдаа зайлуул
    2020 оны 03 сарын 20 | Хариулах
  • Энэ махан толгой юугаа мэдхэв. Их элийр ч бна
    2020 оны 03 сарын 20 | Хариулах
  • Энэ хүүхэд чинь хэрнээсээ хэтэрсэн юм сэдээд явж байхдаа ичдэггүй нөхөр вэ зүгээр өвчин авчигүй шиг гэртээ хэвтэж бай чамшиг хүүхэд улс төржөдгүй юм
    2020 оны 03 сарын 20 | Хариулах
  • Зочин
    Өвчин зовлонг сонгуультай холбоод мэдрэлтэээд байдаг ийм ч эргүү багш гэж байх гэж
    2020 оны 03 сарын 20 | Хариулах
  • иргэн
    Яг үнэн. Бүсгүй эрдэмтэй хүнээс гарамгүй хар сэтгэл вэ. Солиорчихож
    2020 оны 03 сарын 20
  • Нэргүй
    Толгой нь эргэсэн багшаар заалгасан хүмүүс хэн болох бол?
    2020 оны 03 сарын 20
  • Нохойн бааснууд кок авч санал авах гээд л өвчтэй хүн тээвэрлэж ирээд байгаа юм. МАНы сүгнүүдэд санал бүү өг
    Энхээ
    2020 оны 03 сарын 20 | Хариулах
  • Хэрэв алдаа гаргаагүй юм бол хил давж казино буудал хэсэх офшоорт мөнгө нуух хэрэг байгаа гэжүү?
    2020 оны 03 сарын 20 | Хариулах
  • Ene uls tor sudlaliin doctor ni bas uls torjchih ymaa.
    2020 оны 03 сарын 20 | Хариулах
    • Нэргүй
      Толгой нь эргэсэн багшаар заалгасан хүмүүс хэн болох бол?
      2020 оны 03 сарын 20
  • Иргэн
    Гадаадаас Монголчуудыг авчирлаа гээд хуцаад солиороод бгаа хүмүүс дэлхийгээс зайлаарай. Миний Монголын ард иргэд бүгд эрүүл энх бж л бвал та нар шиг хувиа хичээсэн арчаагүй юмнуудыг алах ч багадана шүү.
    2020 оны 03 сарын 20 | Хариулах
    • иргэн
      Яг үнэн. Бүсгүй эрдэмтэй хүнээс гарамгүй хар сэтгэл вэ. Солиорчихож
      2020 оны 03 сарын 20
iШинэ мэдээ
Сингапурт сурагчдад нүүрийн хаалт, гар ариутгагч олгохоор болжээ 56 минутын өмнө Ерөнхий боловсролын сургуулиуд ХОЁР ЭЭЛЖИД шилжлээ 1 цаг 2 минутын өмнө Соёл урлагийн салбарт түүхэн бүтээн байгуулалтууд эхэллээ 1 цаг 5 минутын өмнө Сургалтын хөтөлбөрийг анх удаа сайжрууллаа 1 цаг 7 минутын өмнө Ээж нь гурван сартай хүүхдээ тэвэрч зургаан давхрын цонхоор үсэрсэн хэргийг цагдаагийн байгууллага шалгаж байна 2 цаг 5 минутын өмнө Чингэлтэй дүүрэгт “Өрхийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих төв” үүдээ нээлээ 2 цаг 12 минутын өмнө Д.Эрдэнэбат: Аливаа юм үнэнээрээ байх шиг үнэ цэнэтэй зүйл үгүй 3 цаг 32 минутын өмнө Нэг оюутан эдгэж, дараагийн шатны хяналт руу шилжлээ 3 цаг 54 минутын өмнө Дэлхий даяар коронавирусийн халдварын тохиолдол ЗУРГААН САЯЫГ давлаа 5 цаг 15 минутын өмнө Бороо, нойтон цас орж, эрс сэрүүснэ 6 цаг 24 минутын өмнө БНЭУ-аас ирсэн иргэд "Эх орондоо ирсэндээ туйлын баяртай" байгаагаа уламжиллаа 17 цаг 0 минутын өмнө Хүүхдэд тавих хараа хяналтаа сайжруулах хэрэгтэйг онцгойлон анхааруулав 17 цаг 7 минутын өмнө Дахин их хэмжээний цэнэгтэй сум, галт хэрэгсэл олдлоо 20 цаг 23 минутын өмнө Теле хичээлийн багт Ерөнхий сайд талархал илэрхийллээ 20 цаг 27 минутын өмнө Амралтын өдрүүдэд бороо, нойтон цас орж, сэрүүхэн байна 20 цаг 34 минутын өмнө Ирэх сард найман нислэг үйлдэж, 2000 орчим иргэнээ авчирна 21 цаг 14 минутын өмнө М.Оюунчимэг: Хөдөлмөрлөж буй хүнийг дэмжиж байж улс орон хөгждөг 21 цаг 49 минутын өмнө Бүх аймгийн Боловсрол, соёл, урлагийн газар, Биеийн тамир спортын газар автомашинтай боллоо 21 цаг 59 минутын өмнө 14 хоног гэрийн тусгаарлалтад байх ёстой иргэн бааранд оржээ 22 цаг 48 минутын өмнө Нэр дэвшигчдийг иргэд, сонгогчидтой ГАР БАРЬЖ, ҮНСЭХИЙГ хориглолоо Өчигдөр 15 цаг 17 минутад
iИх уншсан
Үндсэн хуулийн өөрчлөлт: Цэцийг ч гэсэн сэгсрээд үзье Х.Мүпти: Зөрчлийн тухай хууль иргэдийн амьдралыг сөхрүүлж ба... Коронавирусийн эсрэг вакцины боломжит үнэ 10-20 долларын хоо... Юу ч хийсэн сэтгэл дутна... ​​​​​​​Их Британийн ерөнхий сайдыг яагаад "Борис" гэж нэрлэс... Эдийн засгийг “ХҮРЭЛСҮХ” хэмжүүрээр шинжихүй Хожимдсон таван харуусал М.Оюунчимэг: Хөдөлмөрлөж буй хүнийг дэмжиж байж улс орон хөг... Тэнэг улс ЛУСЫН ХИШГЭЭР хөгждөггүй аж Гадаадад гацсан монголчуудын эх орондоо ирэх сүүлчийн найдва... Цар тахлын нөхцөлд сонгууль зохион байгуулсан Солонгосын тур... Д.Эрдэнэбат: Үнэмлэхүй олонх бодлогогүй байдлаасаа болж АРДЧ... Ковидийн жилийн сонгууль “Намайг долоо хоног ч тэсэхгүй гэж эмч нар бодож байлаа” Хүүхдүүдийн нэг нь дүүгээ живж байхыг хараад аврахаар ороод ... Д.Эрдэнэбат: Аливаа юм үнэнээрээ байх шиг үнэ цэнэтэй зүйл ү... Н.Номтойбаярыг цагдан хорьлоо Чингэлтэй дүүрэгт “Өрхийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих төв” үү... Зөрчлийн хуулиар торгуулсан 1.4 сая иргэнийг өршөөх хууль са... С.Амарсайхан: Хүүхэд эндсэн асуудалд хариуцлага зайлшгүй яри...
Top