Сансарын биетүүдийн жижиг нь томыгоо тойрон эргэлдэх хууль зохицол нь зөвхөн гариг ба түүний дагуулуудад энэ зарчим үйлчлээд зогсохгүй оддын ордууд, системд нь үйлчлэх ёстой гэсэн санааг төрүүлээд байгаа юм.

Тухайлбал манай нарны аймаг нь Тэнгэрийн заадас гэгдэх галактикийн төвд эргэлдэж байгаа. Тэнгэрийн заадас гэх энэ нүсэр бүтэц бас нэг хэлж баршгүй том зүйлийг тойрон эргэлддэг үү гэдгийг төсөөлөх аргагүй? Гэтэл одон орончид тийм зүйл байх ёстой гэж үздэг ажээ.

Эдгээр хүмүүсийн үзэж байгаагаар, Сансарт галактикуудын нүсэр цугларалт байгаа түүний таталцлын хүч нь хэдэн сая гэрлийн жилд тархан тусгайлсан нэгэн галактикийг хүртэл өөрийгөө тойрон эргэлдэхэд хүргэдэг ажээ.

Ийм нүсэр том бүтэц байгаа гэдэг нь зөвхөн онол ч өөрийн нэрийг авчээ. Түүнийг «Аугаа аттрактор» гэж нэрлэсэн аж. Түүнийг байгаа гэдгийг батлах нь энгийн биш учир нь Тэнгэрийн заадсын хөдөлгөөний чиглэлээр тийм нүсэр цугларалт олдоогүй ба зөвхөн манай галактик хөдөлгөөнтэй гэдгийг л одоо мэдэж байгаа. Гэхдээ түүнийг тойрог замаар эргэлддэг гэж болохгүй. Зөвхөн хөдөлгөөнд байдаг гэдэг нь баримт юм.

Үүний зэрэгцээ, галактикийн хөдөлгөөний талаар олон янзын онол бий. Хар материйн, хар эрчим хүчний нөлөөн дор хөдөлгөөнтэй, анхны түлхэцийг өгсөн Их дэлбэрэлт гэх мэтээр  хөдөлгөөнийг тайлбарласан байдаг.

Хэрэв Аугаа аттрактор байгаа гэж төсөөлөхөд тэр нь өөрийн ээлжинд бас нэг илүү их цар хүрээтэй, хорвоогийн тэнхлэгийг тойрон эргэлдэх үү гэсэн асуудал бий.

Мичиганы их сургуулийн физикч Майкл Лонгийн хэлээд байгаа тийм тэнхлэг байх ёстой гэдгээс аваад үзэх юм бол жижиг нь томыгоо тойрон эргэлдэх онол байж болно.

Ингэж үзэх үндэслэл нь 15 мянган мушгиа галактикийн фото зурагуудад хийсэн дүгнэлт болж байна. Тэдний ихэнх нь цагийн зүүний эсрэг эргэлттэй байгаа нь хорвоог нэгэн төрлийн гэж хүлээн авч болох асимметрийг харуулж байгаа юм. 

Үнэндээ бол хорвоогийн асимметр түүний эргэлтийг ямар янзаар харуулж байгаа нь ойлгомжгүй. Тэр нь их дэлбэрэлтийн янз бүрийн чиглэлийг л гэрчилж буй. Хэрэв симметртэй байсан бол галактикууд зөвхөн нэг  чиглэлээр эргэлдэх биш үү?

Манай хорвоо ертөнц үнэндээ эргэлддэг байж болно.  Гэтэл тэр тэнхлэгийн орон зайд хэрхэн байрлана вэ? Тийм зүйл байгаа бол хорвоогийн төв гэж байх нь. Харин энийг эрдэмтдийн ихэнх үгүйсгэж байгаа билээ.

М.Цогт