Ерөнхий сайд асан С.Баяр, Ч.Сайханбилэг нарыг Оюутолгойн гэрээг байгуулах явцдаа “улсад онц их хохирол учруулсан байж болзошгүй” хэмээн АТГ-аас сэжиглэж, яллагдагчаар татан барьж хориод хоёр дахь сардаа явж байна. Саяхан Шүүх тэднийг батлан даалтаар гаргаж, хилийг хориг тавин гадуур байцаах шийдвэр гаргасан ч, уг хэргийг хянаж байгаа прокурор нь эсэргүүцэл бичиж, давж заалдсаар байгаад дахин хориулсан билээ.  

Гэвч яг үнэндээ бидний хэн маань ч хоёр нөхөр яг ямар үйлдлээрээ Монгол Улсад хохирол учруулсан билээ, дахин дахин барьж хорих болсон үндэслэл шалтгаан нь юу байв гэдгийг одоо хэр нь мэдэж чадаагүй л байна. Алга ташихыг бол харин чадаад байгаа. “Ал, хяд, авилгачдыг цаазал...”

“Шударга иргэдийн” зүгээс Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээ Монгол Улсад ашиггүй болсон, далд уурхайн санхүүжилтийг эхлүүлсэн Дубайн гэрээ гэгч нь жинхэнэ луйвар байсан тухай сүүлийн арав шахуу жил ярьж, шүүмжилж байгаа. УИХ-ын түвшинд ч нэр бүхий гишүүдээс Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний талаар асуулга явуулж, тухай бүрт нь Засгийн газар хариулт өгч байв. Тэр ч байтугай тухайн үеийн УИХ дахь цөөнхийн зүгээс Дубайн гэрээг зурсных нь төлөө Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газрыг огцруулах саналыг 2016 оны нэгдүгээр сард (ердөө хоёр жилийн өмнө) өргөн барьж байлаа. Хэлэлцүүлгийн эцэст “Оюутолгой гүний уурхайн төслийг хөдөлгөсөн асуудлаар Засгийн газарт хариуцлага тооцох шаардлагагүй” гэж УИХ-ын гишүүдийн олонхи шийдвэрлэсэн байдаг. Гэвч парламентийн түвшинд хийсэн энэ бүх хэлэлцүүлэг, шалгалт шүүлтүүд манайхны “шударга иргэдийн” шаардлагыг намжааж чадсангүй. Эцэст нь хоёр Ерөнхий сайдын толгой “шонд өлгөгдөх” дээрээ тулаад байна. (Ул үндэслэлгүйгээр хардах ч гэсэн өвчин шүү гэж хэлээд л байгаа)

Харин өчигдөр Үндэсний аудитын газраас “Оюу толгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн төлөвлөгөө”-нд аудит хийхээр болсон тухайгаа “Оюутолгой” ХХК-ийн удирдлагад танилцуулсан гэнэ. “Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн төлөвлөгөө”, “Оюу толгой төслийн нэг болон хоёр дахь шатны хөрөнгө оруулалтын гүйцэтгэл, хувь эзэмшигчид ногдох хөрөнгө оруулалтын болон хөрөнгө оруулалтад зориулж авсан зээлийн тооцоо, ирээдүйд төлөгдөх өр төлбөрийн байдал” гэсэн хоёр бүлэг сэдвээр 2018-2019 оныг дамжин аудит хийнэ гэв. Харин энэ ажил дуустал манай нөхөд “шорондоо” л байх нь ээ дээ. (Жинхэнэ залхаан цуурлүүлэлт! Мөн биз?)

Ингэхэд Монгол Улсын аудитын байгууллагад энэ хэмжээний төсөл хөтөлбөрт аудит хийх чадамж байсан юм бол яагаад өдий болтол зүгээр хараад суусан юм бол? УИХ яагаад төдийгөөс өдий хүртэл тэднийг хөдөлгөсөнгүй вэ? Ядаж л мэргэжлийн байгууллага нь эхэлж дүгнэлтээ гаргаад, “монголчуудад ашиггүй төсөл болжээ” гэснийх нь дараа хуулийн байгууллага нь хөдөлгөдөг биш билүү?

Дахиад асууя. Оюутолгойн гэрээ Монголд ашиггүй гэдгийг хэн тооцож гаргаад, улсад их хэмжээний хохирол учирсан болохыг нь хэн яаж олж мэдээд АТГ араас нь чулуу хөөгөөд байна вэ? Иргэн хүн “энэ муу гэрээ шүү” гэж хардаж болно. “Энэ нөхөр яавч хулгайч царайтай даа” гэж сэжиглэж ч болно. Харин хуулийн байгууллага ингэж хар таамгаар, хардлага сэрдлэгээр ажлаа явуулдаггүй. Хийж байгаа алхам бүр чинь хуулийн үндэслэлтэй, баримт нотолгоотой байх ёстой.

Б.ЗАЯА