x

Сонгуулийн тойргийг хэрхэн хуваарилах вэ?

УИХ-ын өнөөдрийн чуулганаар УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийнэ. Өмнө бичсэнчлэн том 26 буюу томсгосон мажоритари тогтолцоог МАН сонгоод байгаа. Өчигдөр МАН-ын бүлэг болон хуулийн төслийн ажлын хэсгийнхэн нэлээд орой болтол сууж, олонхи нь санал нэгдсэн юм байна. Том 26 буюу томсгосон мажоритари тогтолцоог Монгол Улс өмнө нь 2008 оны сонгуулиар нэг удаа туршаад үзчихсэн учраас сайн, мууг нь мэднэ. Тэгэхээр нэгэнтээ явчихсан асуудлын араас хөөцөлдөх биш, харин угтаж ярих ёстой бас нэг асуудал байна.

Одоогийн жижиг 76-г бодвол аймаг дотроо тойрогт хуваагдахгүй, аймаг бүхэлдээ нэг тойрог болж байгаа учраас нэр дэвшигчид өмнөхөөсөө даруй 2-3 дахин олон хүний саналаар УИХ-д сонгогдоно. Энэ утгаараа нэр дэвшигчид тавигдах шалгуур арай жаахан өндөрсөх юм даа. Мөн сонгогчийн тоо олон учраас жижиг 76-гаа бодвол мөнгөний нөлөөлөл багатай гэж үздэг. Нэг тойрог дээр олон нэр дэвшигч гарахаар жижиг намуудын хувьд “шаансгүй”, гурав дахь хүчин, жижиг намуудыг шахах гэсэн бодлого гэж шүүмжлэх хүмүүс байгаа ч энэ бол нэгдүгээр асуудал биш.

Хамгийн гол нь тойрог хуваах асуудал. Мажоритари тогтолцооны үед тогтолцооноосоо илүү түүнийг хуваарилж байгаа байдал нь асуудал дагуулдаг. Тойргийг газар нутагт түшиглэж байгуулах уу, хүн амд нь түшиглэж байгуулах уу? гэдэг асуудал.

Өнгөрсөн хорь гаруй жил, долоон удаагийн сонгуулиар бид дан ганц газар нутагт түшиглэж сонгуулийн тойргоо байгуулж ирсэн. Нэг нэр дэвшигч сонгуулийн сурталчилгааны хугацаанд хэдэн сумдаар явж, хэдэн хүнтэй уулзаж чадах вэ? гэж тооцоолоод, СЕХ түүнийг нь тооны машинд хийж үзээд нэг аймгийг 2-4 хувааж сонгууль явуулдаг байв. Орон нутагт шүү дээ.

Үр дүнд нь нийслэлд 6 тойрог, орон нутагт 20 тойрог оногдож байв, 2008 оны сонгуулиар. Харин мандатын тоо нийслэлд 14, орон нутагт 62 байж. Гэтэл нийт сонгогчдын 50 хувь нь нийслэлд амьдардаг. Хүн амаа дагаад асуудал бэрхшээл ч нийслэлд хамгийн их. Гэтэл тэднийг төлөөлж байгаа төлөөлөгч нь 14-хөн.

Үүнээс болоод “Яагаад миний өгсөн санал хөдөөгийн нэг сонгогчийн өгсөн саналаас 2 дахин бага жин дарж байгаа юм бэ” гэдэг асуудал гардаг. Тухайлбал Сонгинохайрхан дүүрэг 2008 оны сонгуулиар 180 мянган сонгогчтой, 3 мандаттай байхад, Төв аймаг 60 мянган сонгогчтой хоёр мандаттай  байх жишээтэй. Баянзүрх дүүрэг мөн 200 мянган сонгогчтой, мөн 3 мандаттай байв. Үүнээс болоод парламент дээр төсөв хэлэлцэхэд нийслэлчүүд байнга орхигддог байв. Сая хүнтэй нийслэлийнхээ цэвэрлэх байгууламжийг 10 жил шийдээгүй явж байхад орон нутагт 500 хүнтэй сум суурин луу эрчим хүчний шугам татаж, засмал зам тавьдаг. Үүнийг орон нутгаас сонгогдсон 62 гишүүн олны хүчээр шийддэг гэсэн үг. Үүнийг л төсвийн үрэлгэн байдал гээд байгаа юм.

Гэтэл хэрвээ хүн амд нь түшиглэж сонгуулийн тойргийг байгуулна гэвэл нэг талаасаа шударга мэт харагдах авч дахиад нөгөө төсвийн асуудал дээр бэрхшээл үүсдэг. Парламентын талаас илүү нь нийслэлээс сонгогдсон /Улаанбаатар хот сая сонгогчтой/ тохиолдолд нөгөө орон нутгийн хөгжил, хөрөнгө оруулалтын асуудлыг хэн ярих вэ? Тиймээс энэ хоёрын алтан дунджийг барьж тойргийг байгуулах нь үе үеийн парламентын шаардлага байсан. Нийслэлийн нэг сонгогчийн санал орон нутгийн нэг сонгогчийн саналаас 2 дахин бага биш, ядаж 1,5 дахин бага жин дардаг байя гэж. Нийслэлийн мандатын тоог нь ядаж 50 хувиар нэмэгдүүлээд 20-22 орчим болгоё гэсэн үг л дээ.

2008 оны сонгуулийн өмнө Сонгуулийн хуулийг батлахдаа ч мөн энэ асуудлыг тавиад АН /цөөнх байхда/ тавиад, МАН олонхи байсан учраас хүлээж аваагүй. МАН-ын хувьд хамгийн найдвартай сонгогдох хөрс нь орон нутаг байдаг учраас орон нутгийн мандатын тоог аль болох олон байлгахын төлөө явдаг. Харин АН-ын хувьд нийслэлд илүү “шанстай” гэж хардаг боловч мандатынхаа тоог нэмж чаддаггүй. Эхнээсээ орон нутгийн мандат олон, орон нутгаас сонгогдсон гишүүд нь парламент дотор олонхи учраас хэн ч мандатын тоогоо бууруулахыг хүсдэггүй.    

Тэгэхээр өнөөдрийн хувьд Сонгуулийн хууль, тогтолцооны талаар ийм, тийм гэж ярих нь угаасаа оройтсон асуудал. МАН шийдвэрээ нэгэнт гаргасан. Харин түүний дараа тойрог хуваах асуудал дээр улс төрийн намууд, сөрөг хүчнүүдийн анхаарал, оролцоо илүү хэрэгтэй байж магадгүй. Одоогийн нөхцөлд МАН-тай өрсөлдөх үлдсэн ганц арга нь энэ байж мэднэ.

Б.СЭМҮҮН

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (2)

  • Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр нөхцөл байдал өөрчлөгдсөн шүү. Луйварчдад УИХ сонин биш ЗГ сонин байх болсон шүү гэдгийг хаа хаанаа тоцох байлгүй дээ.
    2019 оны 12 сарын 21 | Хариулах
  • 48 28 аар хуваана. хун ихтэй 8 аймаг 3 мандата 12 аймаг 2 мандаттай байна шуу
    2019 оны 12 сарын 20 | Хариулах
iШинэ мэдээ
Дарь-Эхийн замын зорчих хэсгийг нээх хугацааг хойшлууллаа Өчигдөр 13 цаг 30 минутад Малдаа явсан иргэн аянганд цохиулж, амиа алджээ Өчигдөр 13 цаг 26 минутад Хүүхдийн урлан бүтээх төвд 17 төрлийн дугуйлан хичээллэнэ Өчигдөр 13 цаг 14 минутад Санхүүгийн дархлааг дэмжих “ВИТАМИН ₮” урамшуулалт аяны тухай 5 ЧУХАЛ МЭДЭЭЛЭЛ Өчигдөр 11 цаг 57 минутад Дэлхийн банкны Монгол дахь суурин төлөөлөгч Андрей Михневийг хүлээн авч уулзав Өчигдөр 11 цаг 52 минутад "Хүү минь зодуулж байхдаа ямар их тарчилж, аврал эрсэн бол гэж бодохоос зүрх өвддөг" Өчигдөр 11 цаг 27 минутад Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд: Долоо дахь өдөр Өчигдөр 10 цаг 34 минутад А.Анударь: Эмэгтэйчүүд өөрийгөө авардаг түүхэнд дуртай Өчигдөр 09 цаг 44 минутад Хөөрхий муу Сайжаа Өчигдөр 09 цаг 39 минутад Гэр хороолол, аялал жуулчлалын бүсэд “Эко жорлон” хөтөлбөр хэрэгжүүлнэ Уржигдар 18 цаг 39 минутад Засгийн газар, Нийслэлийн салбар хоорондын уялдааг сайжруулна Уржигдар 18 цаг 31 минутад Тайхар чулуунд сэргээн засварлалтын ажил хийхээр төлөвлөжээ Уржигдар 18 цаг 19 минутад Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Зургаа дахь өдөр Уржигдар 11 цаг 57 минутад Монголбанк долдугаар сард 2.2 тонн үнэт металл худалдан авчээ Уржигдар 11 цаг 49 минутад Дараах байршлуудад хэрэглээний халуун ус хязгаарлалаа Уржигдар 11 цаг 40 минутад Монголоос Чех явах хүсэлтэй иргэдийг өнөөдөр 17:00 цаг хүртэл бүртгэнэ Уржигдар 11 цаг 32 минутад "Цэцэрлэгийн бүртгэл, элсэлтийг цахимаар зохион байгуулахгүй" Уржигдар 11 цаг 21 минутад Гадны зээл, тусламжийг зориулалтын бусаар ашиглах боломжгүй гэв 2020-08-05 15:03 Сиэтл-Улаанбаатар чиглэлийн тусгай онгоцоор 256 иргэн ирлээ 2020-08-05 14:58 Зам хаахтай холбогдуулж нийтийн тээврийн НАЙМАН чиглэлд өөрчлөлт оруулна 2020-08-05 14:53
iИх уншсан
“Ганнамын монголчууд” ба гар зөрүүлсэн сайдуудаас ногдол ашг... Хөөрхий муу Сайжаа А.Анударь: Эмэгтэйчүүд өөрийгөө авардаг түүхэнд дуртай Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд: Долоо дахь өдөр Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Зургаа дахь өдөр Бизнес эрхлэгчид Голомт банкны ПОС төхөөрөмжийг онлайнаар за... Б.Отгонсүх: Улаанбаатар хотын замуудад ус зайлуулах шугам хи... Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Тав дахь өдөр Гадаадад гацсан иргэдээс авлига нэхсэн хэрэг гарвал АТГ-т хэ... Ардчилсан намын даргын сунгаа Орон нутгийн сонгуулийн дараа ... "Хүү минь зодуулж байхдаа ямар их тарчилж, аврал эрсэн бол г... Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Дөрөв дэх өдөр Гадны зээл, тусламжийг зориулалтын бусаар ашиглах боломжгүй ... Дараах байршлуудад хэрэглээний халуун ус хязгаарлалаа ФОТО: "Ирлээ Явлаа Цэвэр" аяны нөлөөллөөр дотоодын аялагчдын... Монголоос Чех явах хүсэлтэй иргэдийг өнөөдөр 17:00 цаг хүртэ... Зам хаахтай холбогдуулж нийтийн тээврийн НАЙМАН чиглэлд өөрч... Сиэтл-Улаанбаатар чиглэлийн тусгай онгоцоор 256 иргэн ирлээ Малдаа явсан иргэн аянганд цохиулж, амиа алджээ Тэрэлж орчимд иргэд, ААН-үүд зөвшөөрөлгүй үйл ажиллагаа явуу...
Top