Ардчилсан намын ҮБХ-ны гишүүн М.Тулгаттай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-Улс төрийн нөхцөл байдал хүндхэн байна. Намын асуудал төрийн асуудал болчихсон. Тэгэхээр Монголын төр нэн яаралтай хямралаа засах шаардлагатай. Харин яаж вэ гэдэгт та ямар хариулт өгөх вэ?

-Энэ удаагийн хэрүүл тэмцлийн оргил цэг нь УИХ-ын 95 дугаар тогтоол байсан гэж хэлж болно. Харин өнгөрсөн долоо хоногт Үндсэн хуулийн Цэц асуудлыг нэн шуурхай авч хэлэлцэж шийдвэр гаргалаа. УИХ-ын 95 дугаар тогтоол, түүнийг гаргасан үйл явц нь Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж дүгнэснээр Засгийн газар огцрох асуудал байхгүй боллоо. Нэг хэсэгтээ ийм боломж хаагдаж байгаа учир цаашид хямрал даамжирна гэж бодохгүй байна. Харин одоо УИХ-ын хэвийн үйл ажиллагааг хангах, төсвөө батлах, өвөлжилтийн бэлтгэлийг хангах, цахилгаан эрчим хүч, түлш шатахууны зохиомол хомсдлыг шийдвэрлэх зэрэг яаравчлах асуудлууд бол олон байна.

-Өнгөрсөн баасан гарагийн чуулганаар Хууль зүйн сайдыг томилох асуудлыг хэлэлцэж, Хууль зүйн сайд Б.Энхбаяр олон асуудал дээр байр сууриа илэрхийлсэн. Таны хувьд энэ хүн нүүрсний бүлэглэл, нүүрсний хулгайтай тэмцэж үнэхээр чадах уу. Ер нь Хууль зүйн сайд хулгайтай яаж тэмцдэг вэ?

-Олон нийт Г.Занданшатарын Засгийн газраас хүлээлттэй байгаа нэг гол ажил нь энэ томоохон хулгай, авлигын хэргүүдтэй тэмцэх, илрүүлэх, хариуцлага тооцох асуудал. Эдийн засаг, гадаад дотоод нөхцөл байдал ээдрээтэй байгаа ийм үед Засгийн газар олон нийтийн дэмжлэгийг авахын тулд хүссэн хүсээгүй үүн дээр үр дүн гаргаж ажиллах шаардлагатай болно. Харин хэтрүүлж, хэлмэгдүүлэлт явуулах вий, Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар шиг реклам сурталчилгааны шинж чанартай дуусгах вий. Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд бол цагдаа, дотоодын цэрэг, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газар зэргийн бодлого, үйл ажиллагааг удирддаг.

Тиймээс мөрдөн шалгах ажиллагааны чиглэл, нөөцийн хуваарилалтыг тодорхойлох замаар асуудалтай тэмцэх байх. Мөн сайд нь хууль санаачлагч тул эрүүгийн болон процессын хуулийн сул талуудыг засах, системийн шинэчлэл хийх саналыг УИХ-д өргөн барих боломжтой. Авлигын болон бусад томоохон хэргийг шийдэхэд АТГ, прокурор, цагдаа, тагнуул, гааль, татвар зэрэг байгууллагын уялдаа чухал. Энэ уялдааг хангах нь сайдын гол үүрэг. Мэдээж бие даасан байгууллага болох прокурорт шууд хэрэг үүсгэх, яллах чиглэл өгөх эрхгүй.

-МАН дотоод улс төрийн нөхцөл байдлаа шийдэж байж энэ хямралд цэг тавьж чадах байх. Тэгвэл МАН-ын хямралыг шийдэх гарц, гаргалааг та юу гэж харж байна?

-Эрх баригч намын асуудал гэж байгаа ч, ердөө намын даргын асуудал юм. Миний ойлгосноор МАН-ын дүрэмд намын даргад нэр дэвшигч нь Бага хурлын гишүүдийн дийлэнх олонхын саналыг аваагүй бол намын даргад сонгогдсонд тооцогддоггүй. Тэр тохиолдолд намын их хурлаар, ердийн олонхын саналаар шийдэхээр заасан. Тиймээс МАН Их хурлаа хуралдуулах замаар, дүрмийнхээ дагуу намын даргын асуудлаа шийдвэрлэх бүрэн боломжтой гэж харж байна. Намын дарга нь Ерөнхий сайд байдаг нийтлэг жишиг, тус намын дүрмийн хүрээнд одоогийн Ерөнхий сайд Г.Занданшатар Их хурлаасаа сонгогдоод гараад ирэх байх. Манайд өмнөх дарга нь тамгаа өгөхгүй зугтлаа гэдэг шиг элдэв арга саам хэрэглэх тохиолдлууд бий. МАН-ын хувьд өмнө нь намын дарга, генсек байсан улстөрчид олон жилийн харилцаа холбоо, нөлөөлөл, хүний нөөцийн давуу талыг ашиглаж ямар нэг оролдлого хийхийг үгүйсгэхгүй. Гэхдээ амжилт олохгүй байх. Алив зүйлийг башир аргаар муйхарлан шийдэж болохгүй, ёс зүйн хэм хэмжээ болон ном дүрмийг сахих ёстой гэдгийн сануулга, бодит сургамжийг саяны Үндсэн хуулийн Цэцийн хуралдаан, түүнээс гарсан шийдвэр харуулсан. Монголын нийгмийн бүх түвшинд тийм дохио өгсөн гэж бодож байна.

-Зарим улстөрчдийн хувьд энэхүү хямрал эцэстээ Ерөнхийлөгчийг импичимент хийж байж дуусна гэж ярьж байна. Ийм улс төрийн өрнөл явагдах нөхцөл үнэхээр бүрдчихээд байгаа юу?

-Ерөнхийлөгч Үндсэн хуулийг зөрчсөн байж болзошгүй үйлдэл, шийдвэр гаргасан талаар Үндсэн хуулийн Цэцэд өргөдөл, хүсэлт гарч, “зөрчсөн” болох нь тогтоогдсон тохиолдолд УИХ чуулганд хэлэлцэгдэж, оролцсон гишүүдийн дийлэнхээр огцруулах эсэхийг шийднэ. Одоогоор тийм өргөдөл, хүсэлт очсон тухай сонсогдоогүй. Очлоо гэхэд Цэц хэрхэн хянаж шийдвэрлэхэв, цаашлаад 126 гишүүнтэй УИХ-д дийлэнхийн санал үүн дээр нэгдэх үү. Ингээд бодохоор энэ хүртэл явах нь бодитой биш. Зүгээр нэг улс төрийн акц хэлбэрийн юм явж байгаа байх.

-Улс төрийн үйл явц их байгаагийн хажуугаар энэ парламент төсвөө хуулийн хугацаанд батлах гэж оромдож байх шиг. Таны бодлоор төсвийн хэлэлцүүлэгт гишүүд ер нь ач холбогдол өгч ажиллаж чадаж байна уу?

-Төсөв бол парламентын гишүүдийн онцгой эрхээ хэрэгжүүлж, хувь улс төрч болон нам, эвслийн хөгжлийн бодлогоо бодитоор буулгах хамгийн чухал боломж юм. Тиймээс УИХ-ын гишүүд үүнд ач холбогдол өгөх нь гарцаагүй. Гэхдээ цаг хугацаа шахаж байгаа тул ултай, суурьтай судалгаа, дүн шинжилгээ хийхэд хүндрэлтэй байгаа нь ажиглагдаж байна. Тэр утгаараа төсвийн хэлэлцүүлэг “түүхий” болох вий гэсэн болгоомжлол бий. Өөрийн зүгээс санал хэлэхэд, Засгийн газар төсвөө батлуулахдаа дараахь зүйлийг анхаарах шаардлагатай. Нэгдүгээрт, жил бүр төсвийн орлогыг хэт өөдрөгөөр тооцдог байдлыг засч, илүү консерватив буюу болгоомжтой хандлага баримтлах нь зүйтэй. Харин нэмэлт орлогын боломжуудыг зоригтой тодорхойлж, өөрсдөдөө биелүүлэх шахалт үүсгэх хэрэгтэй. Хоёрдугаарт, зарлагын талд “жалгаар нэг тараадаг” хөрөнгө оруулалтын зардлыг хумьж, тулгамдсан гол асуудлуудыг шийдэх цөөн төсөл, арга хэмжээнүүдэд төвлөрдөг болмоор байна. Энэ жил багш, эмч нарын цалинг нэмэх бодит шахалт ирж байгаа тул урсгал зардал нэмэгдэх нь тодорхой. Үүнийг бүтцийн өөрчлөлт, цомхотгол хийх замаар, мөн үр дүнгүй хөтөлбөрүүдийг танах замаар тэнцвэржүүлэх ёстой. Төсөв батлах, цаашид гүйцэтгэх засаглалыг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд Засгийн газар АН-ын бүлэгтэй нягт зөвшилцөлд хүрч, нэгдсэн байр суурьтай байх шаардлагатай. Учир нь эрх баригч МАН-ын бүлэг дотооддоо хуваагдалтай байгаа тул зөвхөн өөрийн намын дэмжлэгээр төсвийг батлуулахад хүндрэл үүсч болзошгүй.

-Сая таны ярианд ч дурдагдлаа. МАН-ын хувьд одоогоор олонх биш болж, УИХ дээр 37, 31 -ээрээ хуваагдсан байна. Ийм нөхцөлд хямралаас сэргийлэхийн тулд УИХ-д албан бусаар олонх болсон Ардчилсан нам УИХ, эсвэл Засгийн газраа авч ажиллах ёстой юм биш үү?

-Улс төрийн намууд сонгуулиар мөрийн хөтөлбөрөө дэвшүүлж, ард түмэнд амлалтаа өгч өрсөлддөг. Сонгуулийн үр дүнд олонх болсон нам, эвсэл мөрийн хөтөлбөр, бодлогоо хэрэгжүүлнэ. Цаг үеийн нөхцөл байдлаас үүдээд парламент дээрх хүчний харьцаа өөрчлөгдлөө гэхэд, юу юугүй Засаг солиод огт өөр бодлогыг хэрэгжүүлээд давхих нь юу л бол. Түрүүн хэлсэнчлэн одоогийн Засгийн газар нэг хэсэгтээ тогтвортой ажиллах боломж бас бүрдсэн байгаа. Тиймээс АН яг одоогийн нөхцөл байдалд эрх баригч нам болох боломжгүй. Харин нэг зүйлийг хэлэхэд, гүйцэтгэх засаг амжилттай ажиллахад парламентын дэмжлэг туйлын чухал. Тэр утгаараа Г.Занданшатарын кабинет парламентад хамгийн их жин дарж байгаа улс төрийн хүчин АН-ын дэмжлэгийг авахын тулд тодорхой хүчин чармайлт гаргахаас аргагүй. Хэрэв АН-ын дэмжлэгийг авч чадахгүй бол Засгийн газар маш хүнд нөхцөлд ажиллах болно. Энэ дэмжлэг авах гэдэгт заавал Засагт хамтрахаар хэрэгжүүлэхийг хэлэхгүй.

-Тэгээд юуг ойлгох вэ?

-Тодорхой нөхцөлүүдээр гэрээ байгуулж, АН-ын зарим хөтөлбөр хэрэгжих бодит боломжийг нээж өгч болно. АН-ын хувьд ч бодлого хөтөлбөрөөсөө хэрэгжүүлэх, төрийн албанд хүний нөөцөө бэлдэж байх эрэлт хэрэгцээ бий. Жишээ нь саяхан Японы шинээр сонгогдсон ерөнхий сайд Такаичигийн Либерал Ардчилсан нам Японы Инновацийн намаас дэмжлэг авч, эвссэн. Гэхдээ Инновацийн нам нь кабинетад сайд илгээгээгүй.

Өдрийн сонин