БНСУ-ын Мёнжи их сургуулийн эдийн засгийн ухааны доктор, профессор, “Этүгэн” их сургуулийн хүндэт профессор Шим И Соб-той ярилцлаа.

-Та Монголын ахмадуудад хандаж, өөрийн амьдралын түүхээс хуваалцана уу?

-Орчин үеийн нийгэм анагаах ухааны дэвшлийн ачаар хөгшрөлтийн нийгэм рүү явж байна. Монгол ч мөн хөгшрөлтийн энэ үзэгдэлтэй тулгарна. Тиймээс тэтгэврийн насанд ойртож буй хүн бүр сайтар бэлдэх ёстой. Дэлхий бол өөрчлөгддөг амьд организм. Зогсонги нийгэм гэж байдаггүй. Хүссэн ч, хүсээгүй ч орчин үеийн ертөнц нээлттэй нийгэм рүү явж байна. Тиймээс улс орон, хувь хүн аль аль нь бэлдэх ёстой.

Жишээ нь, ажиллаж байхдаа тэтгэвэрт гарахаа төлөвлөж байгаа бол ядаж 5-6 жилийн өмнөөс мөрөөдлийн тэтгэврээ тайван бэлдчихвэл сандралгүй, ухаантай, сэтгэл хангалуун амьдарчих байх. Миний хувьд багшилж байсан хүмүүсийг харахад зарим нь тэтгэвэрт гарчихаад ч одоогийн амьдралын хэв маягаа хадгалахыг хичээдэг.

Жишээ нь, уншихыг хүссэн номоо уншиж, хичээл зааж, нийтлэл бичдэг. Харин зарим нь амьдралын хэв маягаа бүрэн өөрчилж, хоёр дахь амьдралаа бэлддэг. Хөгжим, уран зураг, бүжиг, урлаг, явган аялал, биеийн тамир, аялал зэрэг олон салбарт шинэ замаа хайдаг. Олон хүн удаан хугацаанд мөрөөдсөн хоббидоо шимтдэг.

-Гэхдээ эрүүл байх хэрэгтэй …

-Тэгэлгүй яахав. Эдгээр үйл ажиллагаа эрүүл мэндээс хамаарна. Ерөнхийдөө тэтгэвэрт гарсны дараах эхний таван жил эрүүл байвал тэтгэврийн амьдрал таатай байна. Хэрвээ тэтгэвэрт гарчихаад амьдралын хэв маяг эрс өөрчлөгдвөл цочролыг давж чадахгүй, эрүүл мэндийн асуудал гарна. Ихэнх ахмадуудын хэлснээр эрүүл л бол тэтгэвэрт гарсны дараах 10-20 жил амьдралын алтан үе.

Хүүхдүүд өрх тусгаарласан, онцын зарлага гарах зүйлгүй, бага боловч тэтгэвэртэй бол амьдрал хэвийн. Эрүүл мэнд “амьдралын алтан жилүүд” гэж ярьдаг. Гэхдээ нас ахих тусам ганцаардал зайлшгүй ирдэг. Хүүхдүүд том болж, залуу насны харилцаа бүдгэрч, эргэн тойрны хүмүүс яваад өгчихдөг цаг ирнэ. Энэ өөрчлөлтийг хүлээн зөвшөөрөх оюуны бэлтгэл хэрэгтэй. Ганцаараа ч тухтай байхын тулд хобби зайлшгүй хэрэгтэй. Гэхдээ ийм зүйл нэг шөнийн дотор бий болчих байх гэж бодвол андуурна. Тиймээс залуудаа бэлдчихвэл сайн, тэтгэвэрт гарчихаад ч тайван бэлдчих байх.

Эрүүл, аз жаргалтай хөгшрөлтөд урьдчилж бэлд гэж хүн бүр зөвлөдөг. Үйлдэл бол үгнээс илүү чанга ярьдаг. Боломжгүй гэж бууж өгчихөлгүй, тэвчээртэй хичээвэл тэр хичээл зүтгэл өөрөө аз жаргалтай хоёр дахь амьдралын зам болно.

-Тухайлбал та тэтгэвэрт гараад юу хийсэн бэ?

-Тэтгэвэрт гарсны дараах өөрийн амьдралаа дэлгэхэд, би багшилж, судалгаа хийж, удирдлагын ажил хийж байлаа. Мөн хэд хэдэн эрдэм шинжилгээний нийгэмлэгийн ерөнхийлөгчөөр ажилласан. Иргэний идэвхтэн (ТББ)-ийн хувьд нийгэм, эдийн засгийн шударга ёсны төлөө Эдийн засгийн Шударга Ёсны Иргэдийн Эвсэлд идэвхтэй оролцдог байсан. Тэтгэвэрт гарчихаад эдгээр үйл ажиллагаагаа зогсоож, шинэ зүйлд тэмүүлсэн. Хийхийг хүссэн, хэзээ ч боломжгүй байсан зүйлээ хийе гэж бодсон.

Үнэндээ тэтгэвэрт гарахдаа тийм ч сайн бэлдээгүй. Тиймээс тэтгэвэрт гарчихаад ямар амьдрал зохиох вэ гэж их бодсон. Гэхдээ зүгээр сууж болохгүй байсан. Шинэ эхлэл рүү алхах нь миний хийхийг хүссэн зүйлдээ хүрэх сорилт байсан. Тиймээс би бүжиг, хөгжмийн ертөнцөд хөл тавьсан. Эрүүл амьдралын төлөө бүжиглэж эхэлсэн, илүү хөгжилтэй амьдрахын тулд баян хуур, аман хуур сурчихсан, эдгээр хөгжмийн зэмсгээр сайн дурын тоглолт хийж эхэлсэн.

-Шинэ зүйл сурахад амар байв уу?

-Солонгост бүжиг олон нийтэд тийм ч хүртээмжтэй байгаагүй тул бүжгийн урлагийг төдийлөн хөгжүүлээгүй. Тиймээс бүжиглэж сурах амаргүй байлаа. Энгийн бүжиг биеийн хэмнэлийг илэрхийлдэг тул эхэндээ эвгүй байсан ч сурах үйл явц надад таалагдсан. Соёлын төвд бүжгийн спорт, життербуг, блюз, трот зэргийг сурчихсан. Эхэндээ эрэгтэй, эмэгтэй хүнтэй гар бариад бүжиглэх надад тийм ч тухтай биш байсан. Тэр үед бүжиглэх гэдэг бол бага зэрэг ёс зүйгүй хэрэг мэтээр харагддаг, нийгмийн хүрээнд тийм ч хүлээн зөвшөөрөгддөггүй байсан. Профессор байсан хүний хувьд бүжгийн ертөнцөд хөл тавих нь жинхэнэ сорилт байв.

Гэхдээ гадаадад аялснаар энгийн бүжгийн талаарх сөрөг хэвшмэл ойлголт арилж, би энэ сорилтыг хүлээж авсан. Бүжиг сурсны дараа бүжгийн тэмцээнд сонирхолтой болсон. Эдгээр тэмцээнүүд ихэвчлэн багийн бүрэлдэхүүнтэй, хамтын тоглолт байсан. Анхны тэмцээндээ оролцоод гайхалтай туршлага хуримтлуулсан. Гялалзсан хувцас, гэрлийн дор, үзэгчдийн алга ташилтын дунд анх удаа тайзан дээр гарсан нь шинэ ертөнцийн туршлага байлаа.

Анхны тэмцээн байсан ч би шагнал хүртсэн. Мартагдашгүй “гялалзсан мөчүүд” надад урам өгсөн. Бүжиглэсээр эрүүл мэнд сайжирч, олон шагнал хүртсэн нь надад амжилтын мэдрэмж авчирсан. Одоо ч долоо хоногт нэг удаа соёлын төвд бэлтгэл хийж, тэмцээнд бэлддэг.

-Бүжгээс гадна хөгжим тоглож сурсан гэж ярилаа. Энэ талаараа та дурдахгүй юу?

-Тийм ээ. Миний дараагийн сорилт бол хөгжмийн зэмсэг тоглох. “До-ре-ми-фа” ч сайн мэдэхгүй, нот уншиж чаддаггүй байсан ч зоригтойгоор сорилтыг давсан. Зөөврийн “жижигхэн найрал хөгжим” учраас олон төрлийн аялгуу тоглочихдог баян хуурыг сонгосон. 1990-ээд оны эхээр Солонгост баян хуур танил бус, социалист хөгжмийн зэмсэг гэсэн сөрөг хэвшмэл ойлголттой байсан. Гэхдээ социалист орнуудын баян хуурчдын гайхалтай тоглоом Солонгосын нийгэмд шинэ уур амьсгал авчирсан. Тиймээс шинэ зүйлд тэмүүлж баян хуур сурсан. Хурууны үзүүрээс урсах аялгуу миний сэтгэлийг татсан.

Баян хуурыг сурсны дараа нийгмийн халамжийн байгууллага, арга хэмжээнд сайн дураар тоглож, тайзан дээр гарсан. Анхны сайн дурын тоглоомын үеэр үзэгчдийн урамтай хариу үйлдэл надад их баяр авчирсан. Тайзан дээр тоглох надад сэтгэл хөдөлгөм бас хэцүү байсан. Сөүлийн залуучуудын театр, холливудын романтикийн театрт тоглож, баян хуурын чуулга байгуулж, Хятадын Харбины театрт тоглон гайхалтай дурсамж хуримтлуулчлаа. 10 гаруй жил баян хуур тоглосны дараа 80 нас хүрчихээд нөхцөл байдал өөрчлөгдөв. 8-10 кг-ын баян хуурыг авч явах хэцүү болсон.

Машин жолоодохоо больсон учраас зорчиход бэрхшээлтэй тул шинэ хэрэгсэл хайж аман хуурыг шинэ сорилтоор сонгосон. Хөнгөн, авч явахад хялбар, олон төрлийн хөгжмийн хэв маяг тоглочихдог. Аман хуураар тайзан дээр, автобусны буудал дээр сайн дурын ажилд идэвхтэй оролцсон. Хөгжмөөр хүмүүсийг хөдөлгөе гэсэн хүсэл биелсэн юм шиг санагддаг. Одоо би хөөмий тоглоод зогсохгүй, ахмадын төвд хөөмийн дугуйлан удирдаж, олон дуу сурчихсан, зааж байгаа.

-Сонирхолтой түүх байна. Хэдийнэ нас нэмж байгаа ч та нийгэм, цаг үетэйгээ өөрийгөө бүрнээ нийцүүлэн амьдардаг хүн байх нь ээ?

-Саяхан би шинэ сорилттой тулгарсан. Тэр нь AI дуучин болчихъё гэж бодсон. Технологи, урлаг нийлдэг эринд хөл нийлүүлье гээд AI дуучин болсон. Дуучин бол зөвхөн дуу зохиогч, хөгжмийн зохиолч биш, шинэ технологи, урлагийг холбосон уран бүтээлч. Сүүлийн нэг жилд зургаан дуу гаргаад 1000 гаруй хандалт авсан. Эхлэл жижигхэн ч зогсолтгүй хүсэл тэмүүлэл шинэ үр дүнд хүрнэ гэдэгт итгэдэг. Эргээд бодоход профессор байхдаа ч шинэ эрдэм шинжилгээний зам нээчихдэг байсан. Нийгмийн үйл ажиллагаандаа шинэ зүйлд хоцрохгүй байя гэж хичээсэн.

“Ядаж хичээчихье” гэсэн уриаг сэтгэлдээ хадгалж, зорьсон зүйлдээ тууштай зүтгэсэн. Байнгын сорилт, амжилтын мэдрэмж миний амьдралыг эрч хүчээр дүүргэж байдаг. Би “хожуу хичээнгүй” гэсэн хоч авсан. Тэтгэврийн насанд ойртож буй Монголын залуу ахмадуудад эрүүл, аз жаргалтай хөгшрөхийн тулд хоббитой болж, утга учиртай зүйлд тэмүүлж, түүний төлөө зүтгээрэй гэж хэлмээр байна.

Өдрийн сонин