Социал демократ намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга асан (1992-1999) Л.Бямбажаргалтай ярилцлаа.

-Социал демократ үзлийн гол тулгуур зарчим нь юу вэ. Манай улсад энэ үзэл хэрхэн хөгжиж ирсэн бэ?

-Энэ үзлийн гол зарчим нь нийгмийн дунд хэсгийг яаж дэмжих талаарх асуудал хөндөгддөг. Өөрөөр хэлбэл, манайд багш, эмч нарыг төрийн алба хаагч гээд нэг тогоонд оруулсан байдаг. Уг нь энэ хүмүүс нийгэмд үйлчилдэг нийгмийн ажилтан гэсэн үг. Энэ дунд хэсэг хэдий чинээ өргөн, тогтвортой байна тэр чинээгээрээ нийгэм хувьсал, өөрчлөлтөд ордоггүй. Социал демократ үзлийн сонгодог жишээ гэвэл Скандинавын орнууд байна. Швед, Норвеги, Финланд, Дани, Герман гэх мэт. Тэгэхээр гол зорилго нь нийгэмд үйлчилж байгаа энэ хэсгээ яаж тогтвортой, аюулгүй байлгах вэ гэдэг үзэл баримтлалтай. Уриа нь эрх чөлөө, шударга ёс, эв нэгдэл гэж явдаг.

Манайх бол коммунизмаас социализм гэж нэрлээд барууны үзэл рүү явж байгаа орон. Гэвч бид нийгмийнхээ дунд хэсгийг хаячихаад байгаа. Төрийн албан хаагчын тоо өссөн байна гэж яриад байгаа. Сая шинэ ерөнхий сайд гарч ирэнгүүтээ төрийн албан хаагчдийг есөн хувиар бууруулна гэж байна лээ. Есөн хувиар бууруулах битгий хэл 20, 30 сургууль барилаа гэхэд багшгүй байгаа шүү дээ. Төрийн үйлчилгээг ТҮЦ машин, онлайн зэргээр авч болно. Харин багш, эмчийг орлож болохгүй. Тэр тусмаа байгалийн ухааны хичээлийг аав ээж нь зааж чадахгүй учраас сургуульд аваачиж өгч багшлуулж байгаа.

-УИХ-ын гишүүн Х.Баасанжаргал социал демократ үзэл баримтлалтай нам хувийн хэвшлийг дэмжиж болохгүй гэж саяхан чуулганы үеэр хэлсэн. Социал демократ үзэл хувийн хөрөнгийг үзэн яддаг юм уу?

-Х.Баасанжаргал гишүүн санаагаа буруу илэрхийлчих шиг болно лээ. Хүмүүс үгнээс нь өө хайж байгаа байх. Бүхэлд нь хувийн хэвшлийг хэлээгүй байх гэж бодож байна. Үгүй бол манай нам хувийн өмчтэй үзэж тарна гээд намынхаа бодлого мөн чанарыг шууд шударга хэлсэн нь дээр. Жишээ нь, сургууль байгуулаад төрд өгчихсөн бол төр татварын хөнгөлөлт үзүүлж болно. Түүнээс хажуудаа хаус барьчихаад манай сургуулийн хаус байгаа юм аа гэвэл түүнд нь татвар төлөгчдийн мөнгийг үрэх шаардлагагүй. Хэрвээ социал демократ үзэл хувийн хэвшлийг үзэн яддаг байвал тухайн гишүүн коммунизмдаа байж байна гэсэн үг. Түүнээс хувийн хөрөнгийг үзэн ядах нь социал демократ үзэл биш. Социал демократ үзэл бол нийгмийн ардчилал гэсэн үг. Нийгмээрээ ардчилсан байх ёстой атал бүгдийг нь хураагаад авчихвал хэн татвар төлөх юм. Манай иргэд төрөөс юм гуйгаад байгдаг. Хэдий чинээ төрөөс юм гуйна, төдий чинээ хараат байна гэсэн үг.

-Та нийгмийн дундаж давхаргыг дэмжих хэрэгтэй гэлээ. Тэгвэл яаж дэмжих вэ?

-Манайх төрийн албан хаагчийн тоо өсөөд байна гэдэг. Нөгөө талаар эмнэлэг, сургууль бариад байдаг. Бас багш, эмч хэрэгтэй байна гэдэг. Тэгэхээр үүнийг хоёр хуваах хэрэгтэй. Төрийн алба гээд шалгалт өгдөг хэсэг нь тусдаа, төрийн зүгээс нийгэмд үйлчилж байгаа үйлчилгээг тусад нь гаргах ёстой. Үүний төлөө социал демократ улс орнууд бараг 30, 40 хувийн татвар төлдөг. Үүнийг иргэд нь ойлгодог. Миний хүүхдийг сургаж байгаа татвар гээд ойлгодог. Сүм хийд нь хүртэл татвар авдаг юм билээ. Энэ бол иргэдийн нийгмийн үйлчилгээндээ өгч байгаа мөнгө шүү дээ. Манайх бол даргын машинд, эмчийн цалинд өгч байгаа нь ойлгомжгүй учраас өнөөдөр иргэд ч бухимдаад, өөрсдөө ч үүнийгээ ялгаж салгаж ойлгохгүй байна. Манайхан муу юмыг нь сурна уу гэхээс биш, татвар нь иргэдэд үйлчилж байна уу гэдгээ судалдаггүй.

Төр өөрөө бидний татвар дээр байгаа. Хувийн хэвшил, хувийн өмч, хувийн санаачилга хэдий чинээ хүчтэй байна түүнд төр өөрөө оршин тогтнож байгаа. Бодит байдал дээр хувийн хэвшил оршин тогтноход хүнд шүү дээ. Ажил хийж байгаа хүн нийгмийн даатгал төлөх ёстой. Гэтэл байгууллага төлдөг сонин системтэй. Уг нь ажил олгогчийг урамшуулах ёстой. Гэтэл ажил олгогчид торгууль тавьж байгаа гэсэн үг. Энэ системийг өөрчлөх хэрэгтэй. Манай нийгмийн даатгал, ажил олгогчийн татварыг багасгахгүй бол татвар төлөгчид улам цөөрнө. Огт татвар авахгүй бол төр оршин тогтнохгүй. 100 хувийн татвар авбал хэн ч ажил хийхгүй. Ер нь манай нийгэмд дундаж давхаргаа хоёр талаас нь зулгааж байгаа. Социал демократ үзлийн яг эсрэг явж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, нийгмийн ардчиллын эсрэг явж байгаа.

Өдрийн сонин