Альфред Нобелийн дурсгалд зориулсан Шведийн Төв банкны шагналыг Канад-Америкийн эдийн засагч Дэвид Кард, АНУ-ын судлаачид болох Жошуа Ангрист, Гвидо Имбенс нар хуваан хүртлээ. Энэ тухай Хаантны ШУА-ийн Нобелийн хороо даваа гаригт зарлажээ.
“Хөдөлмөрийн эдийн засгийг туршлагын замаар харсныхаа” төлөө Кард алтан медаль ба түүнийг дагалдах мөнгөний тал хувийг авна. Харин Ангрист болон Имбенс шагналын мөнгөний үлдсэн хэсгийг хуваан хүртэнэ. Энэ хоёрын хөдөлмөр нь “шалтгаан ба үр дагаварын дүн шинжилгээнд аргачлалын хувь нэмэр оруулсны төлөө” гэж үнэлэгджээ.
Нобелийн шагналыг 1901 оноос эхлэн 603 удаа олгосны 86 нь эдийн засгийн шагналтнууд байна. Энэ шагналыг Шведийн Үндэсний банкны 300 жилийн ойгоор 1968 онд Альфред Нобелийн дурсгалын гэсэн нэрээр бий болгожээ. Нобель өөрийн гэрээслэлдээ эдийн засагчдыг дурьдаагүй учир түүнийг албан ёсоор Нобелийн шагнал гэж хэлэхгүй.
Эрдэмтэдийн судалгаа
Байх л ёстой туршилт явуулаад Давид Кард цалин хөлс ба хөдөлмөрийн зах зээл бүрэлдэхэд цагаачдын хөдөлгөөний нөлөө ямар байгааг авч үзжээ.
1990-ээд оноос эхлэн түүний судалгаанууд нийтээр хүлээн авдаг төсөөллийг огт өөрөөр авч үзэхээс гадна шинэ дүн шинжилгээ, нээлтийг гаргажээ.
"1990-ээд оны дундуур Жошуа Ангрист болон Гвидо Имбенс аргачлалын асуудлыг шийдээд байх ёстой туршилтаас шалтгаан ба үр дагаварын тухай нарийн дүгнэлт хийж болдгийг харуулсан" гэсэн тайлбарыг швед шинжээчид өгсөн байна.
"Кардын судалгаа нь нийгмийн чухал асуудлуудыг хөндөн тавьж өгсөн бол Ангрист, Имбенс хоёрын аргачлалын ололт нь жам ёсоор байх туршилтууд нь мэдлэгийн чухал эх сурвалж гэж харуулж өглөө” хэмээн Нобелийн хорооны дарга Петер Фредрикссон тэмдэглэжээ.
Өнөөдрийн шагналтнууд...
Дэвид Кард нь хөдөлмөрийн эдийн засгийн мэргэжилтэн ба Беркли дэх Калифорнийн их сургуулийн профессор. Тэрээр 1956 онд Канадад төрөөд Кингстон дахь Куинсийн их сургуулийг 1978 онд дүүргэжээ. “Урт хугацааны хөдөлмөрийн гэрээний индексчлэл” сэдвээр эдийн засгийн ухааны докторын зэргийг 1983 онд Принстоны их сургуульд хамгаалсан байна. Кард хөдөлмөрийн гараагаа Чикагогийн Бизнесийн Дээд сургуульд эхлэн, тэнд 1982-1983 онуудад Эдийн засаг ба бизнесийн кафедрын доцент байв. Принстоны их сургуульд 1983-1997 онуудад багшилж байгаад Берклид иржээ. Кардыг 2014 онд Америкийн эдийн засгийн эвслийн дэд ерөнхийлөгчөөр сонгожээ. Тэрээр 2021 оноос АНУ-ын ШУ-ны Үндэсний академийн гишүүн болсон юм.
Жошуа Ангрист нь АНУ ба Израилийн иргэн. Тэрээр Огайо мужийн Колубус хотноо 1960 онд төржээ. Огайогийн Оберлины коллежийг 1982 онд бакалаврын зэрэгтэйгээр дүүргэжээ. Харин 1989 онд Принстоны их сургуульд эдийн засгийн доктор хамгаалжээ. 1996 оноос хойш одоо хүртэл Массачусетсийн технологийн дээд сургуульд ажиллаж байна.
Гвидо Вильгельмус Имбенс нь голланд гаралтай америкийн эдийн засагч юм. Тэр 1963 онд төржээ. АНУ-ын Брауны их сургуульд 1991 онд докторын зэрэг хамгаалсан ба Харвард, Калифорнийн их сургуулиудад багшилж байсан, 2012 оноос хойш Стэнфордын бизнесийн дээд сургуулийн профессор юм.
М.Цогт
