Дэлхийн хамгийн алдартай, үнэ цэнэ бүхий интернетийн компаниудын нэг болох Алибабагийнхан Хятадын мусульман шашинтай цөөнхөд хандаж буй хандлагаараа олон улсынхны зэмлэлд өртөж болзошгүй байна.
Алибабагийн үүлэн тооцооллын системд суурилсан вэбсайт нь үйлчлүүлэгчид тэдний аппликашныг ашиглах үед дүрс, видео бичлэгээс Уйгурчууд болон цөөнхийн бусад бүлгийн гишүүдийн нүүр царайг хэрхэн илрүүлж болохыг харуулсан байна.
Компанийн үйлчлүүлэгчид илрүүлэх хэрэгслийг хэрхэн яаж ашиглаж байсан нь тодорхойгүй байгаа ч ашиглахад бэрхшээлтэй байх магадлал өндөр байна. Таймс энэ долоо хоногт Alibaba-аас энэ хэрэгслийн талаар асуусны дараа компанийхан өөрийн вэб дээрээсээ уйгарууд болон бусад бүлгүүдийн талаарх лавлагааг арилгахын тулд вэбсайтдаа засвар оруулжээ.
Тодруулбал, Вашингтон Пост сонинд өнгөрсөн долоо хоногт Huawei компанийн утасны болон бусад камерууд Уйгур хүний царайг илрүүлэн цагдаа нарт сэрэмжлүүлэх програм хангамжийг туршиж үзсэн гэж мэдээлсэн. Хятадын өөр нэг үйлчилгээ үзүүлэгч Kingsoft Cloud компани нүүр царайны тусламжтайгаар "арьсны өнгө"-ийг урьдчилан таамаглаж, тухайн хүн "уйгур" эсвэл "уйгар биш" эсэхийг үнэлэх боломжтой вэбсайтаа устгасан тайлбарыг байрлуулжээ.
Мөн энэ долоо хоногийн эхээр Хятадаас уйгаруудыг бөөнөөр нь саатуулсан хэргийг Олон улсын эрүүгийн шүүх (ICC) шалгахгүй гэж шийдсэн. Бээжин муслим шашинтай цөөнх бүлгийнхэнд хандахдаа олон жилийн турш дорд үзсээр ирсэн. Тэднийг дотоод лагерьт байрлуулан, бараг л хагас сая хүмүүсийг бага цалингаар хүнд хүчир ажил албадан хийлгэж, хүний эрхийг зөрчсөн гэж буруутгаж байгаа юм. Цөллөгт байгаа идэвхтнүүд болон уйгурчууд шүүхэд хандахыг уриалсан.
Гэхдээ Хятад Олон улсын эрүүгийн шүүхийн нэг хэсэг биш тул ОУЭШ (одоогоор) татгалзах шийдвэр гаргажээ.
Хятадын албан тушаалтнуудад гэмт хэрэг үйлдсэнийг харуулах хангалттай баримт нотолгоо байсангүй. Хятад улс хүний эрхийг зөрчсөн гэх мэдээллийг няцааж, баазууд нь сургалтын төвүүд бөгөөд уйгурчууд бусадтай "Тайван, эв найртай зэрэгцэн оршиж байна" гэжээ. Олон уйгурчууд энэ шийдвэрт сэтгэл дундуур байгаагаа илэрхийлсэн боловч Хятадыг шийтгэхийн тулд бусад засгийн газруудыг үргэлжлүүлэн лоббидохоо амлав.
Бү.Лхамаа
