"Ковид-19" халдварт уушигны хатгалгаа өвчнөөр өвчлөх 10 хүн тутмын есийг нь урьдчилан сэргийлж чадах вакциныг яаралтай батлуулах ажил эд өрнөж байна.

Эм үйлдвэрлэлийн тэргүүлэх компаниуд болох Pfizer, BioN Tech нар энэ вакциныг хөгжүүлж байгаа бөгөөд аюулгүй байдлын талаар огт хөндөөгүй хэдий ч 43500 хүнд аль хэдий нь туршиж үзсэн гэжээ.

Шинэ вакцин гэж юу вэ, хэр үр дүнтэй вэ?

Тус вакцин нь коронавирустай тэмцэх дархлааг хүний биед суулгадаг. Энэ бол РНХ агуулсан шинэ төрлийн вакцин бөгөөд вирусийн генетикийн кодын өчүүхэн хэсгийг агуулдаг. Вирусийн энэ өчүүхэн хэсгийг биеийн дотор оруулахад дархлааны систем тухайн вирусийг гадны гэж хүлээн зөвшөөрч, дараа нь дахин тэр вирус орж ирэхэд идэвхтэй тэмцэх юм. 

Тус вакциныг хоёр тунгаар, гурван долоо хоногийн зайтай өгдөг бөгөөд эрт үеийн мэдээллээс харахад туршилтанд хамрагдсан хүмүүсийн 90 гаруй хувийг Ковидын шинж тэмдэг илрэхээс хамгаалжээ.

Энэ төрлийн вакциныг урьд өмнө хэрэглэж байсан уу?

Энэ төрлийн вакциныг өмнө нь судалж, бусад өвчний эмнэлзүйн туршилт хийгдэж байсан ч хүмүүст хэрэглэхийг хараахан зөвшөөрөөгүй тул “РНХ вакцин” гэж байдаггүй. Вакциныг дэлхийн өнцөг булан бүрт зохицуулах агентлагууд авч үзээд, ашиглахыг зөвшөөрөх эсэхийг шийднэ. 

Хэн түрүүлж авах вэ, хэр удаж хүн бүр авах боломжтой болох вэ?

Ковид-19 хамгийн том эрсдэлт хүчин зүйл бол нас таны наснаас хамаарна.

Их Британид асрамжийн газрын хуучин хүмүүс болон асрамжийн газрын ажилтнууд урьдчилсан сэргийлэх жагсаалтын тэргүүлэх эгнээнд багтдаг байна. Тэдний араас эмнэлгийн ажилтнууд гэх мэт эрүүл мэндийн ажилтнууд жагсдаг. Дараа нь хүмүүсийг насаар нь эрэмбэлдэг бөгөөд жагсаалтын хамгийн сүүлд 50-аас доош насны хүмүүсийг оруулдаг.

Хэрэв бүх зүйл хэвийн болвол эхний тунгууд Зул сарын баярын өмнө хийгдэж магадгүй юм.

Гэсэн хэдий ч ложистикийн хувьд асар их бэрхшээлийг даван туулах хэрэгтэй. Үүнээс гадна вакциныг хасах 80 цельсийн хэмд хадгалах шаардлага гарч байгаа бөгөөд нь хамгийн их анхаарал татна. Учир нь өрхийн эмч, орон нутгийн эмч нарт тэр болгон энэ хэмжээний хөргөгч байхгүй. 

Найдвартай, удаан хугацааны хамгаалалт байж чадах уу?

Энэ асуултанд хараахан хариулах боломжгүй бөгөөд бид зөвхөн хүлээх замаар хариултаа олох болно.

Дархлаа тогтохгүй бол жил бүр томуугийн нэгэн адил вакцин хийлгэх шаардлагатай болж магадгүй юм. Бүх насны бүлгүүдэд Ковид-19-ээс хамгаалах хамгаалалт ижил байсан эсэхийг харуулаагүй болно. Гэсэн хэдий ч эрт үеийн судалгаанаас харахад залуу, хөгшин хүмүүсийн аль аль нь дархлааны хариу урвалыг бий болгож чадна. Дархлаа султай хүмүүс гэх мэт вакцин хийлгэх боломжгүй зарим хүмүүс байдаг. 

Вакцин нь эрүүл мэндэд удаан хугацаагаар нөлөөлж болох уу?

Анагаах ухаанд 100 хувь аюулгүй зүйл байдаггүй, тэр ч байтугай парацетамол гэх мэт бидний бодолгүйгээр авдаг зүйл ч эрсдэл дагуулдаг.

Одоогийн байдлаар биднийг тайвшруулж буй мэдээ нь: 43.500 хүнд хийсэн туршилтаар аюулгүй байдлын ямар ч асуудал илрээгүй боловч бага зэргийн гаж нөлөө илэрсэн байна.

Хэрэв энэ вакцины маш аюултай, нийтлэг үр дагавар байсан бол тэр нь тодорхой болох ёстой байв. Гэсэн хэдий ч сая сая хүмүүс дархлаажуулалтанд хамрагдах тусам гаж нөлөө ховор тохиолддог.

Ингэснээр хөл хорио тогтоох шаардлагагүй гэсэн үг үү?

Тийм гэж найдаж байна, гэхдээ хэсэг хугацаанд үгүй.

Хэрэв хангалттай хүмүүс дархлаатай бол вирус тархахаа больж, вирусийг хянах өөр арга хэмжээ авах шаардлагагүй болно. Гэсэн хэдий ч энэ сорилт өнөөдрөөс тэр цэг рүү эхэлж байна. Вакциныг хангалттай хэмжээгээр үйлдвэрлэж, хүмүүст нэвтрүүлэхэд асар их бэрхшээл тулгарсаар байна. Энэ бүхэн цаг хугацаа шаардах бөгөөд тэр хүртэл вирусийг хянах ямар нэг зүйл хэрэгтэй байна.

Тиймээс туршилт, хорио цээр, нийгмийн зай барилт, маск зүүх зэрэг нь бидний амьдралын хэв шинж байх болно. 

Хэрэв вирус мутацид орвол яах вэ?

Вирус нь үргэлж мутацид ордог бөгөөд энэ нь тэдний сайн чаддаг зүйл юм. Асуудал нь тэд зан авираа өөрчлөх байдлаар мутац хийх үү? Одоогийн байдлаар ийм болсон шинж тэмдэг алга байна, гэхдээ ирээдүйд вирус өөрчлөгдөж магадгүй тул вакцины үр дүн буурах болно. Хэрэв ийм зүйл тохиолдвол коронавирусийн эсрэг шинэ вакцин зохиох шаардлагатай болж магадгүй юм.

Энэ бол ердийн зүйл биш юм. Томуугийн вакциныг жил бүр хийдэг бөгөөд энэ нь томуугийн тархалтыг сааруулдаг байна. РНХ агуулсан вакцины технологийг өөрчлөх нь маш хялбар тул энэ нь асуудал үүсгэхгүй биз ээ. 

Яагаад үүнийг зөвхөн Pfizer хийж болох вэ?

Вакциныг Pfizer, BioNtech компаниуд боловсруулж, боловсруулсан бөгөөд тэд оюуны өмчийг эзэмшдэг.

Тэд ирэх жилийн эцэс гэхэд 1.3 тэрбум тун үйлдвэрлэх хүчин чадалтай байгаа боловч хүчин чадлаа улам бүр нэмэгдүүлэхийн тулд бусадтай түншлэх боломжтой.

Вакцины талаар бид юуг мэдчихсэн байх ёстой вэ?

Одоогоор бидэнд гарчиг л өгсөн боловч нарийн ширийн зүйлүүд дутагдалтай хэвээр байна. Вакцин нь вирусийг барьж, тархахаа зогсоож, өвчинд нэрвэгдэхийг чинь зогсоодог эсэхийг бид мэдэхгүй. Мөн янз бүрийн насны бүлэгт вакцин хэр зэрэг хамгаалалттай байдгийг ч мэдэхгүй. Эдгээр нь хэрхэн ашиглагдахыг ойлгоход маш чухал юм.

Бусад вакцин одоо яах вэ? 

Энэ бол сайн мэдээ юм. Энэ нь коронавирусийн эсрэг вакцин хийх боломжтой гэдгийг харуулж байгаа бөгөөд үүнийг бид хоёр хоногийн өмнө мэддэггүй байсан. Вакцины олонх нь баяжуулалтын уураг гэж нэрлэгддэг вирусийн нэг хэсэгт чиглэгдэж байгаа тул энэ нь тэд бас ажиллах болно гэсэн найдварыг төрүүлж байна. Эмнэлзүйн хөгжлийн эцсийн шатанд арав орчим вакцин байгаа.

Өмнө нь бидэнд ийм богино хугацаанд өндөр үр дүнтэй болох нь батлагдсан вакцин ил болоогүй байв. Бид бүрэн мэдээллийг хүлээж байгаа боловч эдгээр үр дүн нь хүмүүсийн найдаж байснаас ч илүү дээр юм. Томуугийн сайн вакцин нь хүмүүсийн тал орчим хувийг хамгаалдаг тул эхний оролдлогын 90 хувь нь ялалт болно.

Бү.Лхамаа

Эх сурвалж: bbc.com