x

Намууд эрс шинэчлэлт хийж чадахгүй бол улс төрийн тавцангаас алга болно

RARA AVIS (лат. ховор шувуу) Ийм гарчигтай бэсрэг өгүүллэгийг Оросын алдарт зохиолч А.Чехов 1886 онд бичжээ. Энэ өгүүллэгт эрүүгийн хэргийн тухай роман бичдэг зохиолч цагдаагийн даргаас бүх төрлийн хулгайч, луйварчидтай танилцуулахыг хүсэхэд нь маш хурдан биелүүлжээ. Ганц хоёр шударга, ёс жаягтай хүнийг бас олж өгөөч гэхэд цагдаа гүн бодолд орж, толгойгоо маажжээ. 

Монголын уудам нутаг дээр шударга улс төрч, төрийн түшмэд бас “rara avis” болчихоод байгааг сүүлийн өдрүүдийн үйл явдлууд бэлхнээ харуулж байна. Төрийн түшээд ЖДҮХС, Засгийн газрын бонд, АСЕМ-ийн хөрөнгөнөөс хэрхэн завшиж ирсэн баримтууд хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр тарж, олон нийтийн сүлжээ ард иргэдийн уур бухимдлаар “буцалсаар” байна. 

МАНАНД төөрсөн эдийн засаг

АН төр засгийн эрх барьж байсан 2012-2016 онуудад хаадын нэрээр бонд гаргаж 3 тэрбум доллар зээлж аваад төсөв, тооцоогүй түмэн төслийн нэрээр төрийн түшээд хуваан авав. Мах гурилын нөөц бүрдүүлж үнийг нь тогтворжуулах, барилгын салбарыг дэмжих, орон сууцны хөнгөлөлттэй зээл олгох, шатахууны жижиглэнгийн үнийг тогтворжуулах, өргөн хэрэглээний импортын бараа, бүтээгдэхүүний өртгийг бууруулах, нүүрсний аюулгүйн нөөц бүрдүүлэх, түлш, эрчим хүчний салбарын өвөлжилтийн бэлтгэл хангах, эрчим хүчний үнэ, тарифыг тогтворжуулах, агаарын бохирдлыг бууруулах зэрэг гоё нэртэй мянган хөтөлбөр зохиосон нь удирдан зохион байгуулсан түшмэдийг баяжуулав. Эдгээр хөтөлбөрүүдийг Засгийн газар нь биш, Төв банкнаас нь санхүүжүүлж нийт 5.4 их наяд төгрөг олгосны төлбөрийг татвар төлөгчид төлөв. Төсвийн зарлага эрс өсч, төр нь өрөнд баригдаж, үнэ өсч, төгрөгийн ханш буурав.

МАН 2016 онд төрийн эрх авснаасаа хойш өнөөг хүртэл дээрх ЖДҮХС-аас төрийн түшээд, тэдний компаниуд сүүлийн 2 жилд 115 тэрбум төгрөг луйвардсан нь өнгөрсөн долоо хоногоос ил болж, жинхэнэ ЖДҮ эрхлэгчдийн жигшил, дургүйцлийг төрүүлсээр байна. Энэ сангийн нууцыг МАН-ын доторх фракцын өрсөлдөөн анх задалжээ. Одоо бусад 28 сангийн луйврыг шалгахыг иргэд шаардаж байна. 

Ийнхүү төр засгийн эрх мэдлийг эвсэн болон, ээлжлэн барьж ирсэн МАНАН-ын бүлэглэл, их хурлын гишүүд, төрийн сайд, түшмэдийн дотроос нийтийн хөрөнгийг хулгайлж, зувчуулсныг нь биш, зувчуулаагүйг нь жагсаавал цаг, цаас хэмнэхээр болж байна.

Шударга түшмэд олоход хэцүү болсны бас нэг шалтгаан нь тэд бүр байхгүйдээ биш, тэдэнд итгэхэд хэцүү болсонтой ч холбоотой. Хулгайлдаг түшмэд хэвийн, шударга нь гайхамшигт үзэгдэл болоод байна. Төрийн бүтцийн дээд тал нь төсөв, бонд, тендер, хөтөлбөр, төрийн худалдан авалт нэрээр хулгайлаад хориод жил болсон учир, дунд доод тал нь бүр цагаандаа гарч ил задгай авлига шаардах болжээ. 

Төр засаг нэгэнт ийм болсон учир шударга бизнесийн орон зай хумигдсаар, ажлын байр цөөрсөөр, гадаад улсыг зорих ажил хайгчдын цуваа тэлсээр байгаа. Улс оронд ажилгүйдэл, ядуурал газар авч, иргэдийн ирээдүйдээ итгэх итгэл алдарсаар.

Гэхдээ улс оронд болж буй өнөөгийн үйл явдал нь монголчууд, төр засгийн өмнө нэгэн түүхэн сорилт бас нэг түүхэн боломж олгож байна.

Түүхэн боломж

Нийтийн хөрөнгийг төрийн түшээд завшсан нь ил тод болж буй энэ цаг үе монголчуудын өмнө төр засгаа институтийн хувьд засч бэхжүүлэх сайхан боломж олгож байна. Бид юуны өмнө дараах алхмуудыг хийх шаардлагатай. Үүнд:

  • Үндсэн хуулиндаа нэмэлт өөрчлөлт оруулах замаар, ардчилсан улс орны нийтийн засаглалын гурван тулгуур буюу хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдлийн ялгаа, үүрэг, хариуцлагыг нь шинэчлэн тодруулах замаар бие даасан, тэнцвэртэй, харилцан хяналттай болгох.

  • Нийтийн засаглалыг ил тод нээлттэй, хариуцлагатай, эгэх хариуцлагатай (accountable) болгох.

  • Хуулийн засаглалыг бэхжүүлэх буюу хуулийн өмнө хүн бүр ижил тэгш байх зарчмыг хэрэгжүүлэх.

  • Иргэд орлогоо нэмэгдүүлэх эдийн засгийн эрх чөлөөг олгох, иргэний нийгмийг бэхжүүлж, иргэдийн хяналтыг сайжруулах, төрийн өмчийн бүх компанийг хувьцаат компани болгох зэрэг болно.

Түүхэн сорилт

Улс төрийн намууд юуны өмнө хоёр том нам, МАН ба АН-ын гишүүдийн өмнө түүхэн сорилт ирлээ. Намууд дараах алхмыг хийх ёстой. Үүнд:

  • Улс төрийн намууд нийтийн хөрөнгийг завшсан гишүүн нэг бүрт, дарга, цэрэг гэхгүй хариуцлага тооцох.

  • Хариуцлага, оролцооны тогтолцоо, намын санхүүжилтийн арга хэлбэрээ шинэчилж, ил тод болгох, дотоод ардчиллаа хөгжүүлэх.

  • Намууд институтийн хувьд бэхжих буюу нэг хүнээс хамаардаггүй болох зэрэг болно.

Намууд хэрэв эрс шинэчлэлт хийж чадахгүй бол улс төрийн тавцангаас алга болно.

Д.Жаргалсайхан /baabar.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! 2 цаг 32 мин Шөнийн автобус 22:00-02:00 цагийн хооронд үйлчилж байна 2 цаг 38 мин Ж.Баярмаа: Гэмт хэрэгт холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас байнга хариуцлага нэхэх нь чухал 2 цаг 42 мин Засгийн газар: Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон цөөлнө 3 цаг 27 мин ТББХ Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжлээ 3 цаг 40 мин З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 9 цаг 57 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 10 цаг 8 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 10 цаг 26 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 10 цаг 34 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 10 цаг 37 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 10 цаг 42 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 10 цаг 47 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 10 цаг 52 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ Өчигдөр 18 цаг 11 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна Өчигдөр 18 цаг 07 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа Өчигдөр 14 цаг 22 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна Өчигдөр 14 цаг 08 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна Өчигдөр 13 цаг 56 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу... “Ерөнхийлөгчтэй, дээр нь эрх барьж байвал нам хагардаг” гэсэ... Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо
Top