x

Бүгдийг булаан авч өчүүхэн хэсгийг эргүүлэн өгөх нь

Өнгөрөгч баасан гаригт манай парламент Их тэнгэрт хүлээн авалт хийж Үндсэн хуулийн өдрийг “нижгэр” тэмдэглэсэн. Даваа гаригт үргэжлүүлэн төрийн ордонд томоохон хэлэлцүүлэг зохион байгууллаа. Бодвол Баабар гуайн байнга хэлдэг шиг “Аливаа зүйл муудах тусмаа сайн тал руугаа явж байдаг” хэмээн хөөрцөглөцгөөсөн биз. Оны өмнөхөн парламент Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг баталсан шүү дээ.

Гурав хоногийн өмнө Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж долоон шүүгчийн бүрэн эрхийг сэргээжээ. “Шударга ёс яллаа” гээд шүүхийнхэн бөөн баяр. Өнгөрөгч зургадугаар сард Ерөнхийлөгчийн зарлигаар 17 шүүгчийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлсэн дээ. Тэдний долоогийнх нь эрхийг сэргээж байгаа юм байна. Арван шүүгчийн хувьд “Монгол яллаа” болсон бололтой юм. Цаг хугацаа гэдэг ийм хорлонтой. Хүний бодол ийм ахархан. Ердөө зургаа долоохон сарын өмнө "шүүгчийн хараат бус байдалд халдлаа заналхийллээ" хэмээн шуугиж байсан биш үү? Бүгдийг булаан аваад өчүүхнийг эргүүлэн өгөхөд л ийм үр дүн гарч байна шүү дээ. Магадгүй эрхээ сэргээлгэсэн долоон шүүгч ч бас эзэндээ төлбөрөө төлж таарна...

Сануулахад шүүгчийг ҮАБЗ-ийн зөвлөмжөөр томилж чөлөөлдөг хуулийн өөрчлөлт одоо ч гэсэн хүчин төгөлдөр хэвээр байгаа. Ирэх тавдугаар сараас Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт хэрэгжээд эхэлбэл тэд шууд Улсын дээд шүүхийн ханаа хяналтад орно. Шүүхийн байгууллага дээрээсээ доошоо босоо удирдлагатай болж, дээд шүүх юу гэнэ түүнийг хийх болно гэсэн үг.

Бүхэл бүтэн гурван парламент дамжин хэлэлцэж, хэрэлдэж байж өнгөрөгч арваннэгдүгээр сард баталсан Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөс судлаачид нэлээд олон дэвшилтэт өөрчлөлтийг хүлээж байв. Хүний эрх, ардчилал, зах зээлийг хамгаалах, эрх мэдэл хуваарилалт, орон нутгийн өөрөө удирдах ёс, хуулийн засаглал буюу шударга ёсны асуудал, Үндсэн хуулийн суурь бүцэц, дархлааг бий болгох гэх мэт. Эдгээрээс ердөө нэг зүйл буюу эрх мэдэл хуваарилалтын асуудал дээр бага зэрэг урагшаа алхсан (Гүйцэтгэх эрх мэдлийн бие даасан байдлыг хангах тал дээр бага боловч ахиц гарсан), бусдыг нь бол бүр дордуулсан, хоёр зүйлд нь (нутгийн өөрөө удирдах ёс, Үндсэн хуулийн дархлаа) бүр огт гар хүрээгүй хэмээн үнэлсэн байна.

Дордуулсан зүйлүүд дотор нь хуулийн засаглал буюу шударга ёсны асуудал багтаж байна. Түрүүн хэлсэн Дээд шүүхэд шүүхийн бүх эрх мэдлийг аваачиж өгсөн явдал.

Нэмэлт өөрчлөлтийн тавьдугаар зүйлд “Дээд шүүх бол шүүхийн дээд байгууллага мөн” гэж бичжээ. Одоо байгаа Үндсэн хуульд ч мөн ингэж бичсэн бөгөөд үүнийг өөрчлөх юмсан гэж сүүлийн арав гаруй жил ярьж байгаа зүйл л дээ. Дээд шүүх бол шүүхийн дээд байгууллага биш, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны хамгийн дээд шат юмаа гэж.

Шүүхийн дээд байгууллага гэхээр доод шатны бүх шүүхээ удирдан чиглүүлдэг босоо удирдлага болчихно биз дээ. Яг гүйцэтгэх эрх мэдэл шиг. Үүнээс болоод Дээд шүүх доод шатны шүүхийнхээ бүх эрх мэдлийг булааж авч, өмнөөс нь хэрэгжүүлдэг болсон. Шүүхийн хамгийн том авилга Дээд шүүх дээр явагддаг ч гэдэг. "УДШ нь хуулиар харьяалуулсан эрүүгийн хэрэг, эрх зүйн маргааныг анхан шатны журмаар хянан шийдвэрлэх, давж заалдах болон хяналтын журмаар доод шатны шүүхийн шийдвэрийг хянан үзэх эрхтэй" гээд Үндсэн хуульдаа биччихсэн учраас шүүхийн аль ч шатнаас маргааныг татаж аваад хэлэлцэх бүрэн эрхтэй болчихож байгаа юм.

Үүнийг сая баталсан нэмэлт өөрчлөлтөөр засч залруулах ёстой байсан ч бүр бататгаад өгчихсөн. Дээр нь “Шүүгчийн хараат бус байдлыг хангахтай холбоотой ШЕЗ-ийн үйл ажиллагааны тайланг УДШ-д танилцуулна” гээд биччихээр нөгөө шүүхийн хараат бус байдлыг хангах ёстой ШЕЗ-ийн үйл ажиллагаанд ч бас УДШ хяналт тавих, шүүгчийн хараат бус байдалд шууд халдах эрхтэй болчихлоо.

Өмнө нь доод шатныхаа шүүхийн ажлыг өмнөөс нь шүүрч аваад хийдэг байсан бол одоо шүүгчдийнх нь шүүгч байх эсэхэд шууд оролцдог болно гэсэн үг.

Өөрөөр хэлбэл одоо ҮАБЗ-ийн зөвлөмжөөр халдаж байгаа шүүгчийн хараат бус байдалд УДШ халдах эрхтэй болж, үүнийг нь Үндсэн хуулиараа баталгаажуулаад авлаа. Нэгэнт Үндсэн хуулиар зөвшөөрчихсөн учраас (хуулиар харьяалуулсан эрүүгийн хэрэг, эрх зүйн маргааныг анхан шатны журмаар хянан хэлэлцэх) нэг өдөр "АТГ-ын шалгаж байгаа хэргийг УДШ-д харьялуулж шалгана" гэж хууль батлаад татаад авчих бүрэн бололцоотой боллоо гэсэн үг.

Ингээд шүүх тогтолцоо (анхан, давах, хяналтын шат) бүхэлдээ ганхаж, тэр чигээрээ нэг хүний эрхшээлд орж байна. Энэ тохиолдолд шударга ёс, хуулийн засаглалын тухай ярих боломжтой юу?   

Б.ЗАЯА

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! 1 цаг 42 мин Шөнийн автобус 22:00-02:00 цагийн хооронд үйлчилж байна 1 цаг 48 мин Ж.Баярмаа: Гэмт хэрэгт холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас байнга хариуцлага нэхэх нь чухал 1 цаг 52 мин Засгийн газар: Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон цөөлнө 2 цаг 37 мин ТББХ Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжлээ 2 цаг 50 мин З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 9 цаг 7 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 9 цаг 18 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 9 цаг 36 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 9 цаг 43 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 9 цаг 47 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 9 цаг 52 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 9 цаг 57 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 10 цаг 2 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ Өчигдөр 18 цаг 11 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна Өчигдөр 18 цаг 07 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа Өчигдөр 14 цаг 22 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна Өчигдөр 14 цаг 08 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна Өчигдөр 13 цаг 56 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу... “Ерөнхийлөгчтэй, дээр нь эрх барьж байвал нам хагардаг” гэсэ... Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо
Top