x

Өнгөрч буй жаран

2020.01.01

Одоо 17-р жаран дөнгөж дундаа орж, дуусах нь 2046 онд атал сүүлийн үед миний, манай, бидний жаран гэж олон хүн ярьж бичих болов.  Цувран урсаж буй он жилүүдээс өнөөдрийг хүртэлх хоёр жаран, хоёр зууныг дамнасан жаран жилийг сугалан авч онцлох нь түүхийн ямар нэгэн үе төгсгөж дараачийнх эхэлж байгааг тэд харж, ядахдаа зөнгөөрөө мэдэрснийх байж болох уу?

Энэ бол миний жаран. Би оны төгсгөлөөр төрсөн болоод тэр үү, 1959 ба 1960 оны завсарт яваад байдаг. Үүнээс болж 30,40,50-иад оны "түүхэн" хүмүүсийн тоонд багтдаг ч нэг удаа 60,70,80-аад оныхны бүртгэлд тууж явсан удаатай. 

Юутай ч 1959,1960 он бол Монголын түүхэнд шинэ цагийн эхлэл байжээ. Ардын аж ахуйтны хувийн малыг нийгэмчлэх кампанит ажил 1959 онд үндсэндээ шувтарч нэгдэлжих хөдөлгөөн яллаа. Хожим Ю.Цэдэнбал дарга үүнийг 1921 оны ардын хувьсгалтай тэнцэх түүхэн үйл явдал гэжээ. Түүхэн, гэхдээ буруу байсныг маханд оочирлож, аавууд нь хөдөөнөөс яаж идэш оруулдаг байсныг мэдэх манай үеийнхэн хэлнэ. Яг энэ үеэс малгүй болсон хөдөөнийхөн Улаанбаатарыг бараадаж улмаар орчин үеийн хот, барилга, аж үйлдвэртэй болсон. Зөрүүлээд залуучуудыг хэдэн мянгаар нь хөдөө рүү илгээлтээр явуулсан нь атар газар эзэмших хөдөлгөөн. Энэ бүхэнтэй зэрэгцээд МАХН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчооны тогтоол гарч алдарт соёлын довтолгооныг  эхлүүлжээ. Багшийнхаа зарласнаар бямба гаригт ангиараа одоогийн Чингэс зочид буудлын хажуудах халуун усанд очиж ордог байснаа бодоход би энэ тулаанд оролцсон юм байна. 1950,60 оны зааг дээр XX зууны Улаанбаатарын агуу бүтээн байгуулалт эрчээ авч 40, 50, 220, 120 мянгатын орон сууцны хорооллууд сүндэрлэв. Нийслэлийн төв өнөөгийн төрхөө олсон. (Өнөөдөр эвдээд дууслаа!). Урлаг соёл, ялангуяа уран зохиол бол цэцэглэсээн. Дараа жил нь социалист үндсэн хуультай болж, дахиад нэг жилийн дараа БНМАУ НҮБ-д элсэв.

1959 онд өөр ямар содон үйл явдал болсныг эргэн санавал (би юугаа санахав, энд тэндээс хайж үзэхэд) "Ардын элч", "Морьтой ч болоосой" кинонууд дэлгэцнээ гарч, Астрид Линдгрены “Дээвэр дээр суудаг Карлсон, жаалхүү хоёр” номыг анх орчуулан хэвлүүлсэн байна. Бас цэвэр усны хамгийн анхны  2,6 км хоолойг 1959 онд Энх тайвны өргөн чөлөөнд татжээ. Солонгосын өнчин хүүхдүүдийг долоон жилийн дараа, 1959 онд нутаг буцаасан. Цагдаагийн ажилтан албан үүргээ гүйцэтгэж яваад нас барсан хамгийн анхны тохиолдол тэр жил гарчээ. Бас Вьетнамд бэлэглэсэн морь хэдэн сарын дараа нутагтаа гүйж ирсэн гэдэг. 1959 оны есдүгээр сард монголч эрдэмтдийн олон улсын анхдугаар хурал Улаанбаатарт болсныг бүгд мэднэ.

Тэр үед Монголоос гадуур юу болсныг сонирхоод нэгэн зүйлийг олж мэдлээ. АНУ-ын архивын газраас саявтар ил болгосон нэгэн баримт бичигт (SAC (Strategic Air Command) Atomic Weapons Requirements Study for 1959) америкийн бөмбөгдөгч онгоцууд 1959 онд атомын бөмбөг хаяхаар төлөвлөсөн ЗХУ, Зүүн Европ ба Хятад дахь байнуудын жагсаалтанд “Ulaan Baatar, China” гэж оруулсан байна. China гэжээ! Хэрвээ Зөвлөлт, Америк хоёр дайтаад эхэлсэн бол миний жаран эхлэхгүй байж. Би капитализм, социализмын эвлэршгүй зөрчил тэмцлийн золиос болох шахсан байна. Ядахдаа хөдөөгүүр гайгүй өнгөрөх байсан байх гэж өөрийгөө золиосолж бодсон шүү.

Миний жарны эхний гучин жил - 1960, 1970, 1980-аад он бол жинхэнэ социализмын он жилүүд.  Нярай, нялх, хүүхэд, тэгээд залуу байжээ. Коммунизм хэмээх гэрэлт сайхан ирээдүйн төлөө итгэлтэй явсан монголчуудын нэг би. Энэхүү жарны яг тэг дунд 1989,1990  онд ардчилсан хувьсгал гарчээ. Түүний хойшхи 30 жилийг бүгд мэдэх учраас олон үгээр яахав. Хоёр өөр нийгэмд яг тэнцүү хуваагдсан жаран жил.

Одоо 2019, 2020 оны зааг. Чухам одооноос 1959, 1960 он, эсвэл 1989, 1990 оных шиг биш юмаа гэхэд дутахааргүй том өөрчлөлт гарах ёстой юм биш үү? Тэгвэл мэдээж 2020 оны сонгуулиас эхэлнэ.

Д.Цэрэнжав

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (1)

  • Зочин (103.57.95.95)
    жаран чавганц
    2020 оны 01 сарын 04 | Хариулах
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! 1 цаг 42 мин Шөнийн автобус 22:00-02:00 цагийн хооронд үйлчилж байна 1 цаг 48 мин Ж.Баярмаа: Гэмт хэрэгт холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас байнга хариуцлага нэхэх нь чухал 1 цаг 52 мин Засгийн газар: Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон цөөлнө 2 цаг 37 мин ТББХ Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжлээ 2 цаг 50 мин З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 9 цаг 7 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 9 цаг 18 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 9 цаг 36 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 9 цаг 44 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 9 цаг 47 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 9 цаг 52 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 9 цаг 57 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 10 цаг 2 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ Өчигдөр 18 цаг 11 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна Өчигдөр 18 цаг 07 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа Өчигдөр 14 цаг 22 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна Өчигдөр 14 цаг 08 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна Өчигдөр 13 цаг 56 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу... “Ерөнхийлөгчтэй, дээр нь эрх барьж байвал нам хагардаг” гэсэ... Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо
Top