x

Хэрэглээн дэх төрийн шууд оролцоо

Интервенционизмын эдийн засгийн асуудлуудыг судлан шинжлэхдээ хэрэглэгчийн сонголтонд нэн даруй нөлөөлөх зорилготой хэрэглээний бараанд тавьсан төрийн акцуудыг авч үзэх шаардлагагүй. Бизнес дэх төрийн оролцоо бүр хэрэглээнд шууд бусаар нөлөөлөх нь дамжиггүй. Төрийн оролцоо зах зээлийн мэдээллийг өөрчилдөг учир энэ нь мөн хэрэглэгчийн үнэлэмж хийгээд зан төлвийг өөрчилнө. Гэвч төрийн хууль тогтоомжгүй үед хэрэглэх байсан зүйлээс нь өөр барааг хэрэглэхийг хэрэглэгчдээс албадан шаардах нь төрийн зорилт юм бол энэ тал дээр эдийн засгийн ухааны хувьд нарийвчилж, нягтлан шалгах асуудал гарч ирэхгүй. Хүчирхэг, хэрцгий цагдаагийн аппаратад энэ мэт тогтоолыг сахиулах эрх мэдэл, хүч чадал бий.

Хэрэглэгчийн сонголтыг авч үзэхдээ хүн Б-г бус А-г худалдан авахад түүнийг юу сэдэлжүүлдэг вэ гэдгийг асуудаггүй. Зах зээлийн үнэ тогтоход юу нөлөөлдөг болон хэрэглэгчийн шийдвэр нь үйлдвэрлэлд хэрхэн нөлөөлдгийг л бид судалдаг. Бодит үйлдэл болох худалдан авах, эс худалдан авахаас л тэдгээр нөлөөллүүд нь хамаардаг. Хорт хийн багний үнэ тогтоход хүмүүс багийг сайн дураараа авч байна уу, төр хүн бүрийг хорт хийн багийг ав гэж албадаж байна уу гэдэг нь чухал биш. Үнэ тогтоход шаардлагатай цор ганц хүчин зүйл бол эрэлтийн хэмжээ юм.

Эрх чөлөөг хумиж байхдаа хүртэл үүнийг хамгаалан хадгалж байгаа мэт гадна талаасаа харагдах хүсэлтэй төр хүний хэрэглээнд шууд халдаж буйгаа бизнест халдаж буй мэтээр халхалдаг. Иргэдээ согтууруулах ундаа уухаас сэргийлэх нь Америкийн хуурай хуулийн зорилт байлаа. Гэсэн ч хууль уухыг нь хууль бусад тооцоогүй буюу уусан хүнийг шийтгэхээр зааж өгөөгүй юм. Хууль архины үйлдвэрлэл, худалдаа, тээвэрлэлт зэргийг хориглож, хэрэглээнээс өмнө бий болох жамтай бизнесийн ажиллагааг л зогсоохоор болсон. Ичгүүргүй бизнесмэнүүд л хүмүүсийг ятгаж дөнгөдөг учир хүмүүс ёс суртахууны хувьд байж болшгүй үйлдэл хийдэг буюу алкоголь хэрэглэдэг гэх санаа хуурай хуулийн үндэс байв. Хүмүүсийн мөнгийг үрж, амьдралыг нь өөрийн дураар зааж зааварлаж, хувь хүний эрх чөлөөнд халдах нь хуурай хуулийн зорилт байлаа. Бизнест тавигдсан хязгаарлалт нь эцсийн зорилгын хавсарга л төдийхөн.

Хэрэглээн дэх төрийн шууд оролцоонд холбогдож буй асуудлууд нь каталлактик асуудлууд биш. Тэдгээр нь каталлактикийн хүрээнээс цааш яван хүний амьдрал болон нийгмийн байгууллын суурь асуудлуудыг хамрана. Хэрэв төр бурхнаас бүрэн эрхээ авдаг, харанхуй, мунхаг ард түмнийг авран хамгаалах үүрэг даалгаврыг бурхан төрд оногдуулдаг бол харъяатынхаа зан байдлын тал бүрийг журамлах нь маргаангүй төрийн зорилт, даалгавар мөн. Бурхнаас илгээгдсэн захирагч өөрийн асрамжинд байгаа хүмүүсийн хувьд юу сайн болохыг тэднээс өөрсдөөс нь илүү мэднэ. Хэний ч нөмөрт бус ганцаар үлдсэн үедээ ард олон өөрсдийгөө гэмтээж магадгүйн учир тэднийг өөрсдөөс нь хамгаалах нь удирдан захирагчийн үүрэг ажээ.

Өөрсдийгөө “реалист” гэж цоллодог хүмүүс дээрх зарчмын цаанаа агуулж буй энгүй том ач холбогдлыг олж хардаггүй. Тэд асуудлыг, өөрсдийнх нь хэлдэгээр, философийн болон академик өнцгөөс шийдвэрлэхийг хүсдэггүй гэж маргана. Тэдний хандлага нь сайтар тунгаасан практик дүгнэлтээс улбаатай гэх. Зарим хүн мансууруулах бодис хэрэглэснээрээ өөрийгөө болоод ямар ч буруугүй гэр бүлийн гишүүдээ хохироодог нь гуйвшгүй үнэн хэмээн тэд үзнэ. Зөвхөн хоосон онолчид л мансууруулах бодисны наймаан дахь төрийн зохицуулалтыг буруушаахаар тийм л догматик байж чадна. Хориг, хязгаарлалтын авчрах эерэг зүйлийг харлуулах гээд нэмэргүй хэмээн тэд мэтгэдэг билээ.

Гэлээ ч гэсэн уг хэрэг дээрх шиг хялбар биш. Опиум, морфин нь маргаангүй аюултай, хүнийг өөртөө дасал болгодог мансууруулагч. Гэвч хүнийг өөрийнх нь мунхаглалаас хамгаалах нь төрийн үүрэг гэх баримтлал нийгмийн хэм хэмжээ болсон цагт хүний эрх чөлөөнд халдах дараа дараагийн дайралтуудыг юу ч няцааж үл хүчрэнэ. Алкоголь, никотиныг хориглохыг дэмжихэд ашиглагдаж болох тохиолдол гарч болно. Гэхдээ яагаад төрийн өгөөмөр хайр хамгаалал зөвхөн хувь хүний биеийг харж хамгаалах дээр очоод зогсох ёстой гэж? Хүн өөрийн оюун, сэтгэлдээ учруулах хохирол нь биендээ учруулах хор хохирлоос нь илүү хөнөөлтэй биш гэж үү? Яагаад хүнийг муу ном унших, муу жүжиг үзэх, муу зураг болон хөшөө харах, муу хөгжим сонсохоос нь сэргийлж болохгүй гэж? Муу үзэл санааны дагуулсан гай гаймшиг хувь хүний ч хувьд, нийгмийн ч хувьд мансууруулах бодисны авчирсан гайнаас хамаагүй илүү хөнөөлтэй.

Тэдгээр айдас нь олноос өөрсдийгөө тусгаарласан хоосон онолчдыг айлгасан төсөөллийн хий үзэгдэл төдий зүйл биш. Эртний, орчин үеийн гэдгээсээ үйл хамаараад ямар ч патернал төр харъяатынхаа оюун ухаан, итгэл үнэмшил, үзэл бодлыг журамлахаас зайлж байсангүй. Хэрэв төр хүний юу хэрэглэхээ шийдэх эрх чөлөөг үгүй хийвэл бүх эрх чөлөөг булаан авч байна гэсэн үг. Хэрэглээнд төр оролцохыг дэмжиж буй гэнэн итгэмтгий хүмүүс асуудлын философийн тал гэж өөрсдийн жигшилтэйгээр нэрлэдэг зүйлээ үл хайхрахдаа өөрсдийгөө хуурч, төөрөгдүүлдэг. Тэд санаатай бусаар цензур, эрүү шүүлт, шашныг үл хүлцэх, тэрс үзэлтнүүдийг хавчих зэргийг дэмждэг байна.

Людвиг фон Мизесийн “Хүний үйлдэл” (1949) номны 27-р бүлгээс хэсэгчлэн орчуулав.

Орчуулсан: Х.Билгүүнбаяр

Эх сурвалж: mises.mn

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! 1 цаг 56 мин Шөнийн автобус 22:00-02:00 цагийн хооронд үйлчилж байна 2 цаг 2 мин Ж.Баярмаа: Гэмт хэрэгт холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас байнга хариуцлага нэхэх нь чухал 2 цаг 7 мин Засгийн газар: Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон цөөлнө 2 цаг 51 мин ТББХ Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжлээ 3 цаг 4 мин З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 9 цаг 21 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 9 цаг 33 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 9 цаг 50 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 9 цаг 58 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 10 цаг 1 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 10 цаг 6 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 10 цаг 11 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 10 цаг 16 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ Өчигдөр 18 цаг 11 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна Өчигдөр 18 цаг 07 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа Өчигдөр 14 цаг 22 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна Өчигдөр 14 цаг 08 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна Өчигдөр 13 цаг 56 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн Хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа Баруун болон төвийн аймгуудын ихэнх нутгаар цасан шуурга шуу... “Ерөнхийлөгчтэй, дээр нь эрх барьж байвал нам хагардаг” гэсэ... Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо
Top