x

Сонгуулийн хууль өөрт ашигтай гэж харсан эзэн рүүгээ сүүлээ шарвадаг

Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах асуудал УИХ дээр хэлэлцэгдэж, нийгмийн анхаарлыг татаж байна. Хуулийн өөрчлөлт оруулахаар зэхсэн заалтын нэгд улс төрийн намын асуудал, Сонгуулийн тухай хууль багтаж буй.

Засгийн эрх мэдэл УИХ-д олонхийн суудал авсан улс төрийн намын гарт очдог болсноор намууд хаалгаа албан тушаал, эрх мэдэл, мөнгөнд шунасан хүмүүст нээгддэг жишиг тогтоод удсан. Энэ хаалга эрх мэдэл рүү тэмүүлсэн улстөрчдийн шуналыг асааж, үр дүнд нь авлигын гэмт хэргийн гаралт улам бүр өсч, нийтийн авлигад алдсан мөнгө тэрбум, тэрбумаар хэдэн их наядаар тоологдох болоод буй нь үнэн.

Албан тушаалын гэмт хэрэгтнүүд АТГ руу тусгайлан жим гаргаж байгаа ч тэдний хэрэг прокурор, шүүхийн шатанд очоод царцчихдаг нь нийгмийн бухимдлыг төрүүлсээр байна.

Парламентын засаглалыг улс төрийн намууд авч явдаг. Намууд нэг нэгэндээ хяналт тавьдаг энэ системийг Ардчилсан нийгмийн хамгийн сонгодог хэлбэр гэдэг ч авилга, албан тушаалын гэмт хэрэг үйлдсэн нөхдөөсөө болж улс төрийн намуудын нэр хүнд өнөөдөр түүхийн хугацааныхаа хамгийн доод түвшинд ирчихээд байна.

Өнгөрсөн хугацаанд намуудаас хэн ч, нэг ч удаа хариуцлага нэхэж байсангүй. Харин УИХ-ын гишүүдийн боловсруулж, нийтээр хэлэлцүүлж буй Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт өөрчлөлтийн төсөлд улс төрийн намуудын хариуцлагыг дээшлүүлэх өөрчлөх дөнгүүр санаанууд багтжээ.

Энэ төсөлд суулгасан парламентын ардчиллыг төлөвшүүлж, ард түмний засаглах эрхийг хангах тухай заалтаас онцлоход,

Тухайлбал, төслийн 19.2-т улстөрийн намын дотоод зохион байгуулалт нь ардчилсан зарчимд нийцсэн, хөрөнгө, орлогын эх сурвалж болон зарцуулалт нь нийтэд ил тод байна. Намын зохион байгуулалт, үйл ажиллагаа, санхүүжилт, ил тод байдал, төрөөс санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх болзлыг хуулиар тогтооно хэмээн тусгажээ.

Улс төрийн намуудын санхжүүжилтийг шилэн болгох зорилготой энэ заалт батлагдвал аль намд, хэн гэдэг хүн хичнээн төгрөгийн хандив өгөв. Тэр этгээд энэ хандив, мөнгөнийхөө оронд сайд, эсвэл төрийн өөр нэг өндөр албан тушаал хашив уу гэдгийг хянаж болох юм.

Үүгээр хандивлагч этгээдийн хөрөнгө мөнгөний хэмжээ, засаглалын дараах хөрөнгийн эх сурвалжийг улс төрийн намуудын санхүүжүүжилттэй давхар хянах боломж нээгдэх аж.

Үүнээс гадна тус хуулийн төсөлд УИХ-ын сонгуулийг парламент ээлжит сонгууль явуулахын өмнөх нэг жилийн дотор батлах, түүнд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахыг хориглоно хэмээн заасан нь засгийн эрх барьж байгаа, УИХ-д олонхи болсон улс төрийн намууд дуртай үедээ Сонгуулийн хуульд гар дүрэхгүй гэсэн үг юм.

Түүхийн хуудсыг эргүүлж сөхвөл, өнгөрсөн 28 жилд монголчууд Улсын Бага Хурлын нэг, УИХ-ын долоон сонгуульд санал өгч, засгийн эрх барих улс төрийн намуудыг сонгожээ. Сонгууль болох тоолонд эрх барьж байгаа улс төрийн нам Сонгуулийн хуулийг санасандаа хүртэл өөрчилдөг жишиг ч ёс юм шиг тогтжээ.

Гайхалтай нь зөвхөн би, зөвхөн бид, зөвхөн манай нам ялах ёстой гэсэн бодлоор өөрчилсөн Сонгуулийн хууль харин эзэндээ огт ээлээ өгөөгүйг доорх баримтаар харуулахыг хичээв.

Хамгийн анхны 1992 оны Улсын Бага Хурлыг хийх Сонгуулийн хуулийн автороор тухайн үед Улсын Бага Хурлын дарга байсан Р.Гончигдорж ажилласан гэдэг. Р.Гончигдоржийн санаачлан зүтгүүлсэн хуулиар сонгууль явагдсан ч МАН ялалт байгуулж байжээ.

Үүний дараах 1996 онд Сонгуулийн тухай хуулийг тухайн үеийн УИХ-ын дарга Н.Багабанди тэргүүтэй МАН-ын гишүүд санаачлан, мөн л өөрийн намд ашигтай байхаар баталсан гэдэг. Гэхдээ сонгуулийн ялалтыг Ардчилсан холбоо эвсэл авсан байдаг.

МАН руу сүүлээ шарвасан Сонгуулийн хуулийн үр дүнг амталж дөрвөн жил Засгийн эрх барьсан Ардчилсан холбоо эвсэл 2000 оны сонгуулийн өмнө мөн л Сонгуулийн хуулийг өөрчлөхөөр ханцуй шамлаж, хүссэндээ ч хүрсэн.

Харин Сонгуулийн хууль Ардчилсан холбоо эвслийнхэнд ээлээ өгөөгүй. Ялалтын тугийг МАН мандуулж, энэ нам УИХ-д 72 суудал авч үнэмлэхүй олонхи болж байлаа. Энэ сонгуулиар МҮАН, ИЗНН, Эх Орон нам тус бүр нэг нэг суудал авч, нэг бие даагч сонгогдож байв.

2004 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө МАН энэ хуулийг дахин өөрчилж, мөн л өөрт ашигтай байхаар тохируулсан ч МАН парламентад ердөө 36 суудал авсан. Энэ сонгуульд “Эх орон-Ардчилал” эвсэл 36, БНН нэг суудал авч, гурван бие даагч сонгогдсноор анхны эвслийн Засгийн газар байгуулагдаж байсан билээ.

2008 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө олон намын төлөөлөлтэй холимог парламент энэ хуулийг өөрчлөхгүй бол ерөөсөө болохгүй гэсээр Сонгуулийн хуульд дахиад л гар хүрлээ. Хэд хэдэн бие даагчтай, хэд хэдэн улс төрийн намын төлөөлөтэй энэ парламентын зөвшилцөж баталсан хуулийн үр шимийг МАН арай ахиухан хүртэл УИХ-д 45 суудал авсан бол АН 28, Ногоон Нам, ИХНН-ын “Иргэний эвсэл”, ИЗН тус тус нэг нэг суудал авч, нэг бие даагч сонгогдож байв.

2012 оны УИХ нэлээн удаан хэлэлцэн байж, энэ хуульд дахиад л өөрчлөлт оруулсан. Харин сонгуулийн дүн гарахад АН 34, МАН 26, МАХН-МҮАН-ы Шударга ёс эвсэл 11, Иргэний Зориг Ногоон Нам 2 суудал авч, 3 бие даагч сонгогдож байв.

2016 оны сонгуулиар засгийн эрх барьж байсан АН сонгууль болохоос ердөө нэг, хоёр сарын өмнө зарим аймгийн тойргийг хасч, зарим аймагт тойрог нэмж, хэрүүл шуугиантайгаар өөрт ашигтай гэж үзсэн Сонгуулийн хуулийг баталсан ч бялууг нь МАН ахиухан хүртэж, 65 нэр дэвшигчээ УИХ-ын босгоор амжилттай давуулсан билээ.

Сонгуулийн хууль өөрт ашигтай гэж бодсон эзэн рүүгээ сүүлээ дандаа шарваж байсныг өнгөрсөн УИХ-ын сонгуулийн жишээнүүд харуулж байна. Улс төрийн намуудын ой санамжаас гээгдсэн энэ гашуун баримтууд Сонгуулийн хуулийн өөрчлөлтийг хэзээ яаж хийх вэ гэдэг асуудлыг Үндсэн хуулиар зайшгүй зохицуулах ёстойг харуулж байх шиг.

Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөлд УИХ-ын сонгуулийг парламент ээлжит сонгууль явуулахын өмнөх нэг жилийн дотор батлах, түүнд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахыг хориглохоор заасан нь төрийн бодлого тогтвортой байх, улс төрийн намууд байн байн Сонгуулийн хуульд гар дүрэхгүй байх шалтгааныг бүрдүүлж өгөхөөр харагдаж байна.

Д.ОРГИЛ

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
С.Амарсайхан: Улаанбаатар хот 2020 онд стандарттай хот болох ёстой 1 цаг 38 минутын өмнө Залуучуудын хувьсгал 3 цаг 14 минутын өмнө Манай аврагчид Герман улсад дадлага сургалтад хамрагдаж байна 4 цаг 18 минутын өмнө Цасан шуурга шуурч, эрс хүйтэрнэ 5 цаг 28 минутын өмнө Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Японы эзэн хаан сэнтийдээ заларсныг тунхаглах ёслолд оролцоно 20 цаг 23 минутын өмнө Сурагчдын нэгдүгээр улирлын амралт энэ сарын 28-аас эхэлнэ 21 цаг 29 минутын өмнө Ерөнхийлөгчийн зарлигаар нийслэлийн “Хүрээ” амаржих газрыг Алтан гадас одонгоор шагналаа 22 цаг 39 минутын өмнө Хорт хавдрын эрт үеийн оношлогоонд 39.4 тэрбум төгрөгийн төсөв тавьжээ Өчигдөр 13 цаг 07 минутад Сайхан амьдрах урлаг Өчигдөр 12 цаг 59 минутад Ашиг сонирхлын зөрчилтэй хүнийг Авилгын эсрэг хуульд ойртуулж болох уу? Өчигдөр 11 цаг 43 минутад Турк Сири дэх цэргийн ажиллагаагаа зогсооно Өчигдөр 10 цаг 29 минутад "Монгол экспорт экспо-2019"-д 100 гаруй ААН оролцож байна Өчигдөр 10 цаг 20 минутад 2020 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг хоёр дахь хэлэлцүүлэгт шилжүүллээ Өчигдөр 10 цаг 12 минутад БОАЖЯ ойн ангиудын автомашиныг шинэчиллээ Өчигдөр 10 цаг 06 минутад Польшид эрэн сурвалжилж буй Монгол иргэдийн асуудлаар санал солилцжээ Өчигдөр 09 цаг 59 минутад Тамхины хяналтын тухай хуульд нэмэлт оруулах төсөл өргөн барилаа Өчигдөр 09 цаг 48 минутад Цасан болон шороон шуурга шуурч, хүйтрэхийг анхааруулж байна Өчигдөр 09 цаг 41 минутад Т.Мөнхбат: Бидэнд урд хөршийн том зах зээл бий Өчигдөр 09 цаг 26 минутад 2.7 килограмм алт нэвтрүүлэхийг завдаад баригдав Өчигдөр 09 цаг 00 минутад НАМЭХ-ны Ерөнхийлөгчөөр Д.Сарангэрэлийг сонголоо Уржигдар 18 цаг 38 минутад НАМЭХ-ны Ерөнхийлөгчид Д.Сарангэрэл, Х.Булгантуяа нар өсрөлдөнө Уржигдар 13 цаг 40 минутад Замын ажил хийхээр ирсэн хятад иргэд махны үйлдвэрт ажиллаж байна Уржигдар 12 цаг 51 минутад Ардчилсан  намаас хөөгдсөн гишүүд худал мэдээлэл тарааж байна гэв Уржигдар 12 цаг 28 минутад Өнгөрсөн шөнө 42 иргэн угаарын хийнд хорджээ Уржигдар 11 цаг 18 минутад Ч.Отгочулуу: Оюутолгой байгаа тохиолдолд саарал жагсаалт сүртэй эрсдэл учруулахгүй Уржигдар 11 цаг 00 минутад Гишүүн асан Д.Гантулгын шүүх хурал эхэллээ Уржигдар 10 цаг 53 минутад Эмгэнэл Уржигдар 10 цаг 04 минутад Оюутолгой Монголд ашигтай юу? Уржигдар 09 цаг 53 минутад 2020 оны сонгуульд МАН-ын эмэгтэйчүүдийг хэн толгойлох вэ? Уржигдар 09 цаг 00 минутад Монголбанк: Өнөөдрийн хийсэн ажлынхаа хүрээнд Саарал жагсаалтад орохооргүй байна 2019-10-16 18:24 “Ёс зүй”-гээ хэлэлцүүлэх таван гишүүн Дэд хорооны хуралд ирсэнгүй 2019-10-16 18:16 С.Эрдэнэ: Монгол Улс Саарал жагсаалтад орсон мэдээлэл авлаа 2019-10-16 15:00 Цэрэг татлагыг энэ сарын 18-20-нд явуулна 2019-10-16 14:42 Эрүүл хүнс-зөв хооллолтын талаар зөвлөгөө өгч байна 2019-10-16 14:34 Хар салхины улмаас олон мянган барилга сүйджээ 2019-10-16 14:24 “Түүх мартахгүй” кинонд 500 саяыг Засгийн газрын нөөцөөс гаргана 2019-10-16 14:14 Угаарын хий хэмжигч худалдан авах 330 сая төгрөгийг Засгийн газрын нөөцөөс гаргана 2019-10-16 14:00 Цэцэрлэг, сургуулийн зуухыг хийн халаалтаар сольж эхэллээ 2019-10-16 13:53 “Harley-Davidson” цахилгаан мотоциклын үйлдвэрлэлээ зогсоолоо 2019-10-16 13:48 Ерөнхийлөгчийг парламентаас сонгодог болох саналыг ХҮН-аас гаргалаа 2019-10-16 13:24 "Монгол Улсын махны салбар" зөвлөлдөх уулзалт Женевт боллоо 2019-10-16 13:07 Хотын дарга Дэлхийн банкны зөвлөх багийн гишүүдтэй уулзлаа 2019-10-16 13:01 Ё.Отгонбаяр: Монгол Улсыг Саарал жагсаалтад оруулахгүйн төлөөх хэлэлцээ хүнд нөхцөлд үргэлжилж байна 2019-10-16 12:53 Төрийн үйлчилгээний хураамжийг И-баримт ашиглан төлөх боломжтой 2019-10-16 12:39 Ирэх жил сонгууль хийх үү, МАН дарга аа? 2019-10-16 12:00 Тав дахь үеийн таваргаан 2019-10-16 10:29 Усны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагатай болно 2019-10-16 10:05 АТГ-ын эзэмшилд байсан талбайг нийтийн эзэмшилд шилжүүллээ 2019-10-16 09:56 Гашуунсухайт боомтоор БНХАУ руу зорчих шинэ чиглэл нээлээ 2019-10-16 09:50 Өргөдлийн байнгын хороо иргэдийн гомдлын дагуу Баянзүрх, Чингэлтэй дүүрэгт ажиллалаа 2019-10-16 09:50
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
iРедакцийн сонголт
Top