Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ивээл дор зохион байгуулж буй “Монгол судлал: Уламжлал ба орчин үе” сэдэвт монголч эрдэмтний XIII их хурал өнөөдөр хоёр дахь өдрөө салбар хуралдаанаар үргэлжлэв.

Тус хурлын Монголын түүх судлал салбар хуралдаанд “Чингис хаан ба монголчуудын дайтах урлагийг дахин авч үзэх нь: 1221 оны 11 дүгээр сарын 24-ний Энэтхэг мөрний тулалдаан” сэдвээр эрдэм шинжилгээний илтгэл тавьсан  АНУ-ын Хойд Жоржиагийн их сургуулийн профессор Тимоти Мэйтэй ууулзаж тодруулжээ.

Тимоти Мэй:

-Миний судалгаа бүхэлдээ Монголын эзэнт гүрэнтэй холбоотой. Би “Монголчуудын дайтах урлаг” хэмээх ном бичсэн. Үүнээс гадна Монголын Эзэнт гүрний тухай ерөнхий сэдэвтэй олон ном бичсэн. Миний бодлоор нийтдээ арав гаруй, магадгүй 10–13 орчим ном бий.  

Мөн Тамма буюу Монголын цэргийн нэгтгэлийн талаар би нэлээд түлхүү судалсан. Тэд эзэнт гүрний хилийн бүс нутгуудад очиж, Монголын хяналт, ноёрхлыг тогтооход чухал үүрэг гүйцэтгэж байжээ. 

Үүний зэрэгцээ Монголын Эзэнт гүрэн даяар өрнөж байсан соёлын болон бусад төрлийн харилцаа, солилцоог нэлээд судалж байна. Одоогоор, миний хийж байгаа судалгаа Монголын Эзэнт гүрний хэмжээнд болон түүний бүрэлдэхүүнд байсан бусад бүс нутагт хоол хүнс, ундааны хэрэглээ хэрхэн өөрчлөгдөж байсан тухай юм.  

-Монголын Эзэнт гүрний үеийн монголчуудын дайтах урлагийн талаар судалгаа хийж ном гаргажээ. Тэгвэл түүнийг өнөөгийн бодит амьдрал, бизнесийн ухаанд хэрхэн хэрэглэдэг тухай хөндөн ярих болсон байна. Харин та энэ талаар юу гэж хэлэх вэ?

-Миний бодлоор хүмүүс өөрсдөө үүнийг хэрхэн ухамсарлаж байгаа эсэхээс үл хамааран, ялангуяа Украинд болж буй үйл явдлаас монголчуудын дайтах арга барилын зарим шинжийг орчин үеийн нөхцөл байдалд дасан зохицуулан хэрэглэж байгааг харж болно. Тухайлбал, хөдөлгөөнт байдал, алсын бай руу дроноор довтлох арга барилыг нь харахад тэд хаа сайгүй байгаа мэт сэтгэгдэл төрүүлдэг. Үнэндээ дэлхийн нэгдүгээр дайнаас хойш цэрэг дайны үйл ажиллагаанд тодорхой өөрчлөлтүүд гарч, дайтаж буй армиуд илүү хөдөлгөөнт, үйл ажиллагааны хувьд илүү уян хатан байхыг эрмэлзэх болсон байна.

Харин одоо дроны хэрэглээ нэмэгдсэнээр энэ нь цоо шинэ түвшинд хүрнэ гэж би бодож байна. Бусад улс орны цэрэг армиуд нүүдэлчдийн тактик, нүүдэлчдийн дайтах арга барил, мөн тэд дайныг хэрхэн ойлгож, төсөөлж байсныг илүү анхаарч судлах хэрэгтэй гэж би үздэг. Мэдээж шинэ технологи болон бусад өөрчлөлттэй уялдуулан эдгээр арга барилыг өөрөөр дасан зохицуулах шаардлагатай. Гэхдээ өдгөө ч хэрэглэж болох туршлага, арга тактик Монголын Эзэнт гүрний  дайтах урлагт нэлээд их бий гэж би боддог.

Montsame.mn