Газар доройтно гэдэг зөвхөн хөрс муудах тухай асуудал биш юм. Тэнд амьдрал доройтно. Ус татарна, ургамал ховордоно, малын бэлчээр хумигдана, улмаар хүнсний аюулгүй байдалд эрсдэл нүүрлэнэ. Тиймээс дэлхий нийт энэ асуудлыг зөвхөн байгаль орчны хүрээнд бус, хүн төрөлхтний ирээдүйн асуудал хэмээн үзэж буй энэ үед Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлыг Монгол Улс эх орондоо зохион байгуулах гэж байна.
Энэ нь Монголын хувьд нэр хүндийн хэрэг төдий бус, олон зуун жилийн нүүдлийн мэдлэг, бэлчээр ашиглах уламжлал, өнөө цагийн бодлогын шийдлээ дэлхийтэй хуваалцах түүхэн боломж гэж хэлж болно. Энэ асуудлаар УИХ-ын гишүүн, БОУАӨ-ийн сайд, дээрх бага хурлыг зохион байгуулах Үндэсний хорооны дарга Ц.Сандаг-Очиртой ярилцлаа.
-Монгол Улс 2026 онд Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын бага хурлыг зохион байгуулна. Энэ хурал яагаад чухал вэ?
-Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын бага хурал (UNCCD COP17) бол ган, цөлжилт, газрын доройтлын талаар дэлхий нийтээр баримтлах бодлого, хэрэгжүүлэх арга замыг тодорхойлох хамгийн том механизм юм. Монгол Улс тус конвенцын 17 дахь хурлыг зохион байгуулах хүсэлтийг 2022 онд гаргасан. Дэлхийд гандуу бүс нутаг дундаа томоохонд тооцогдох манай улсын хувьд энэ нь нэр төрийн хэрэг төдийгүй түүхэн хариуцлага юм.
Цөлжилт, газрын доройтол, ган нь энэ цаг үед зөвхөн байгаль орчны асуудал биш болоод байна. Дэлхий нийт үүнийг хүнсний аюулгүй байдал, усны нөөцийн хүртээмж, иргэдийн амьжиргаа зэрэгтэй холбож үздэг. Эдгээр нь хүн амын шилжилт хөдөлгөөн, эдийн засгийн тогтвортой байдалд шууд нөлөөлдөг. Бид дээрх сорилтыг өдөр бүр бодитооор мэдэрч байдаг тул өөрийн өвөрмөц шийдлийг бодлого, эрх зүй, эдийн засаг, ахуйдаа шингээсэн өвөрмөц улс бол Монгол юм. Иймд COP17-г Монголын манлайлал дор нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэгч, эрдэмтэн судлаач, залуус, эмэгтэйчүүд, бодлого боловсруулагчдын дуу хоолойг дэлхийн бодлогын төвд хүргэх боломж юм. Газар сэргээх тухайд зөвхөн хөрс, ургамал хамгаалах бус, харин амьжиргаа, соёл, уламжлалаа хадгалах, түүгээр дамжуулан ирээдүйгээ баталгаажуулах боломжтойг дэлхий нийтэд ойлгуулах том нөлөөллийн тавцан болгохыг эрмэлзэж байна.
-COP17-гоор дамжуулан Монгол Улс олон улсын хамтын нийгэмлэгт ямар мессеж хүргэхийг зорьж байна вэ?
-Бидний дэлхий дахинд түгээх илгээлт тодорхой. Газар бол бидний хамтын ирээдүйн баталгаа гэсэн мессеж юм. Уур амьсгалын өөрчлөлт, биологийн олон янз байдлын чиглэлээрх дэлхийн улс орнуудын амлалт газар дээр л бодитоор биелдэг. Эрүүл газар байж хүлэмжийн хийн шингээлтийг нэмж, биологийн олон янз байдлыг хамгаалж, хүнс үйлдвэрлэл, усны хүртээмж, гамшгийг даван туулах чадвар сайжирна. Эрүүл газаргүйгээр тогтвортой хөгжлийн зорилгод хүрэх боломж хомс.
Монгол Улс UNCCD COP17-г бодит шийдэл, шинэ эрмэлзэл, газар дээр хэрэгжихүйц шийдвэр гаргасан бага хурал болгохыг зорьж байна.
Дэлхийн хэмжээнд нийт 1.5 тэрбум га талбайг нөхөн сэргээх том зорилттой ч, үүнд жил бүр 355 тэрбум ам.долларын санхүүжилт шаардлагатай гэсэн тооцоо бий. Гэвч доройтсон энэ газрыг нөхөн сэргээхэд одоогоор 66 тэрбум орчим ам.доллар зарцуулж байна. Энэ зөрүүг багасгахад улс төрийн манлайлал, шинэлэг арга барил, төр, хувийн хэвшлийн хамтын оролцоо нэн чухал юм.
Мөн бид гандуу бүс нутгийг зөвхөн хямрал, доройтол, ядуурал, эрсдэлийн бүс гэж харах хандлагыг өөрчлөхийг хүсэж байна. Гандуу бүс нутаг нь дэлхийн мал сүргийн 50 хувийг тэтгэж, тариалангийн талбайн 44 хувийг хамрахын зэрэгцээ нүүрстөрөгчийн нөөцийн 36 хувийг агуулдаг. Энэ бол асар том боломжийн илэрхийлэл юм.
-Монгол орон нүүдлийн өв соёл, өргөн уудам бэлчээрээрээ дэлхийд өвөрмөц. Энэ онцлог UNCCD COP17-гийн агуулгад хэрхэн тусах вэ?
-Монгол Улсын нүүдлийн өв соёл, өргөн уудам хээр, бэлчээр ашиглалтын уламжлал бол COP17-д таниулах “үндэсний онцлог” төдий бус, харин дэлхийд санал болгож буй Монголын бодит шийдэл юм.
Манай улсын нийт газар нутгийн 70 гаруй хувийг бэлчээр эзэлдэг. Монгол Улс одоогоор 57.6 сая толгой малтай, 190 мянга орчим малчин өрх бэлчээрийн экосистемээс шууд хамааралтай амьдарч байна. Бэлчээр бол зөвхөн мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн орон зай биш, харин хүнсний аюулгүй байдал, ус, биологийн олон янз байдал, нүүрстөрөгчийн хуримтлал, соёлын өв, малчин өрхийн амьжиргааны үндэс юм.
UNCCD COP16-гийн “Бэлчээр ба нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэгчид”-ийн тухай шийдвэрт бэлчээр нь дэлхийн эх газрын талаас илүү хувийг эзэлж, гандуу бүс нутгийн зонхилох газар ашиглалтын хэлбэр бөгөөд хүнс, ус, хөрс хамгаалал, биологийн олон янз байдал, уур амьсгалын дасан зохицол, сааруулалтад чухал үүрэгтэйг онцолсон. Тиймээс COP17-гоор Монгол Улс бэлчээрийг “доройтож буй газар” гэхээс илүү зөв бодлого, хөрөнгө оруулалт, шинжлэх ухаан, уламжлалт мэдлэг, орон нутгийн оролцоогоор сэргээж, тогтвортой ашиглаж болох стратегийн экосистем гэж харуулахыг зорьж байна.
НҮБ-аас 2026 оныг “Бэлчээр ба нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэгчдийн олон улсын жил” болгон зарласантай СОР17 давхцаж байгаа нь манай улсад түүхэн боломж олгож байна. Бидний дэлхийд хүргэх илгээлт бол бэлчээр нь өнгөрсөн үеийн өв төдий бус харин уур амьсгалын өөрчлөлт, газрын доройтол, ган, хүнсний аюулгүй байдлын сорилтыг даван туулах ирээдүйн шийдэл юм.
-Монгол Улсын үндэсний хөгжилд СОР17 ямар хувь нэмэр оруулах вэ?
-COP17 нь Монгол Улсын хөгжлийн шинэ чиг хандлага болох ногоон, хүртээмжтэй, тэсвэртэй хөгжилд хүрэх бодлогыг илүү тодорхой болгох, бодитоор хэрэгжүүлэх үйл явцыг түргэтгэхэд чухал түлхэц өгч чадна гэж бодож байна.
Манай улсын газрын доройтол нь хөдөө аж ахуй, мал аж ахуй, ус, уул уурхай, дэд бүтэц, аялал жуулчлал, хот байгуулалт зэрэг салбартай холбоотой. Үүнийг шийдэхийн тулд төр, хувийн хэвшил, орон нутгийн иргэд, олон улсын түншийн харилцан уялдсан хамтын ажиллагаа шаардлагатай. Хамгийн чухал нь COP17 иргэд, ялангуяа залууст урам зориг өгөх ёстой. Байгаль орчныг хамгаалах нь зөвхөн төрийн үүрэг биш үндэсний хамтын зорилго. Монгол Улс дэлхийн шийдэлд хувь нэмэр оруулж буйгаараа иргэн бүр бахархах ёстой юм.
Талуудын 17-р бага хурал (COP17)-ын цахим хуудас: https://unccdcop17.org
ЭХ БАЙГАЛИА СЭРГЭЭЕ
ИТГЭЛ НАЙДВАРАА БАДРААЯ
