АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп дэлхийн зах зээл дээр орос нефтийг шахаж, түүнийг америк нийлүүлэлтээр орлуулах оролдлогоо идэвхтэй явуулж байна. Түүний анхаарлыг хамгийн их татаж байгаа зах зээл бол Энэтхэг бөгөөд АНУ энэ улсыг орос нефть худалдан авахгүй бол 50 хувийн татвараар “айлгах” санаатай байгаа юм. Мөн Европын холбооны шахалтыг ч уг бодлогод нэмж тооцож байгаа аж. Гэхдээ энэхүү оролдлого биелэх боломжтой юу гэдэг нь маргаантай хэвээр.

Нефтийн зах зээл дээр худалдааны дайн идэвхжиж байна

Оросын эрчим хүчний эх үүсвэрийг дэлхийн зах зээлээс шахахын тулд АНУ Хятад, Энэтхэг хоёрт шахалтаа нэмэгдүүлж, Европын холбооноос орос нефтийг авч байгаа асуудлаар хатуу арга хэмжээ авахыг шаардсан. Европ дахь гол хэрэглэгчид болох Унгар, Словак зэрэг улсууд орос Urals нефтийг хэрэглэсээр байгаа нь ЕХ-ны нийт эрэлтийн ердөө 3%-тай тэнцдэг. Вашингтон Энэтхэгт орос нефть худалдаж авахгүй бол 25 хувийн татвараас хөнгөлнө гэсэн уриалга гаргасан нь дотоодын эрэлт сул байгаа нөхцөлд мэдэгдэхүйц хөнгөлөлт болж байгаа юм. Гэсэн ч Энэтхэгийн нефть боловсруулах үйлдвэрүүд оросын хөрөнгө оруулалттай, Urals нефтийн чанарт зориулж бүтээгдсэн тул тус улс оросын түлшнээс татгалзах магадлал бага гэж шинжээчид үзэж байна. Хятад ч мөн адил оросын нефтийн нийлүүлэлтээс татгалзахгүй. АНУ өндөр татвараар айлгасан ч Бээжин эрчим хүчний тогтвортой нийлүүлэлтийг илүүд үзэж байгаа бөгөөд гол нийлүүлэгч нь орос хэвээр байна. Япон улс ч Америкийн шахалтанд өртөж байгаа ч эрчим хүчний аюулгүй байдлаа эрсдэлд оруулахыг хүсээгүй. “Сахалин-2” төслөөс гарч буй нефтийн хувьд Япон баррель тутамд үнийн хязгаарлалт тогтоосон ч энэ нь түүний хийн зах зээлийн 9%-ийг эзлэх шахмал хийнд нөлөөгүй. Талууд нийлүүлэлтийг гурав дахин нэмэгдүүлэхээр тохиролцсон бөгөөд энэ нь 27 тэрбум долларын экспортын ашигтай холбогдож байна.

Европ дахь шахалт ба “Сибирийн хүч” хийн хоолой

Европын холбоо 2027 он гэхэд оросын байгалийн хийг бүрэн татгалзаж, АНУ-ын шахмал хийгээр орлуулах үүрэг хүлээжээ. Гурван жилийн хугацаанд америкийн шахмал хий, нефть, атомын эрчим хүчний бүтээгдэхүүнийг 750 тэрбум доллараар худалдан авах гэрээт багцад тохирсон байна. Гэхдээ ЕХ-ны хоригийн бэлтгэгдэж байгаа багцаас оросын эрчим хүчний эх үүсвэрийн нийлүүлэлтэд тавих хязгаарлалтыг хассан нь өнгөрсөн жилийн хэмжээнээс бага буюу Европын авч буй бүх шахмал хийн ердөө 13% нь оросоос хангагдах юм. Оросыг Европын хийн зах зээлээс шахсан нь Бээжинтэй хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлэхэд хүргэсэн. “Сибирийн хүч” хийн хоолойг ашиглан Хятад өнөөдөр байгалийн хийн гол нийлүүлэгч болж, америк шахмал хийн Ази дахь өрсөлдөгч болжээ. Түүнчлэн “Сибирийн хүч-2” төслийг Монголын газар нутгаар дамжуулан хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж, жилд 50 тэрбум шоо метр хий нийлүүлэх боломжтой. Энэ нь “Хойд урсгал-1” хоолойн хэмжээтэй тэнцэх юм.

Орост үзүүлэх нөлөө

Оросын нефтийг дэлхийн зах зээлээс шахах нь түүнийг бүрэн гүйцэд хасах боломжгүй. Америкийн занарын нефть өртөг өндөртэй тул оросууд Африк, Азийн зах зээлээс нэмэлт худалдааны боломжийг эрэлхийлж болох юм. Мөн хоригийн дарамт оросын нефть боловсруулах, химийн үйлдвэрээ дотооддоо хөгжүүлэх түлхэц болох боломжтой. Харин шинэ үйлдвэр байгуулахад гол саад нь өндөр хүүтэй зээл авах явдал байсаар байгаа ч Төв банк мөнгө, зээлийн бодлогоо зөөлрүүлэх чиглэлийг барьж эхэлжээ.

Эцэст нь дүгнэхэд, АНУ-ын орос нефтийг дэлхийн зах зээлээс шахах оролдлого тодорхой үр дүнд хүрч чадах ч Хятад, Энэтхэгийн тогтвортой эрчим хүчний хэрэгцээ, оросын стратегийн түншлэл зэрэг хүчин зүйлс нь уг оролдлогыг бүрэн биелүүлэхэд саад болж байна.